II SO/Sz 16/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku R. O. o wymierzenie grzywny Prezesowi Sądu za nie przekazanie w terminie skargi wraz z odpowiedzią na skargę i aktami sprawy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego p o s t a n a w i a I. odrzucić zażalenie. II. zwrócić wnioskodawcy uiszczony wpis sądowy w kwocie [...] złotych. POSTANOWIENIE Dnia 26 listopada 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Makowska po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z wniosku R. O. o wymierzenie grzywny Prezesowi Sądu za nie przekazanie w terminie skargi wraz odpowiedzią na skargę i aktami sprawy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego postanawia: zmienić pkt 2 postanowienia Sądu z dnia 14 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SO/Sz 16/12, rozstrzygającego w przedmiocie prawa pomocy, w ten sposób, że zwolnić wnioskodawcę od ponoszenia kosztów sądowych w sprawie. Postanowieniem z dnia 5 października 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił, jako przedwczesny, wniosek R. O. o wymierzenie grzywny Prezesowi Sądu Okręgowego. Odpis tego postanowienia wraz z uzasadnieniem, doręczono w dniu[...], pełnomocnikowi wnioskodawcy, wyznaczonemu na zasadzie prawa pomocy, tj. r. pr. M. R. –M. W dniu [...] pełnomocnik skarżącego, nadał w urzędzie pocztowym, pismo zatytułowane "skarga kasacyjna" od postanowienia Sądu z dnia [...] w przedmiocie wymierzenia organowi grzywny. W aktach sądowych sprawy znajduje się dowód wpłaty na konto sądowe kwoty [...] (k. 38), uiszczonej przez R. O. bez wezwania, tytułem wpisu od wniosku o wymierzenie organowi grzywny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 173 § 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "P.p.s.a.", skarga kasacyjna przysługuje od wyroku lub postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego, kończącego postępowanie w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątek od powyższej reguły, wynika z art. 194 § 1 pkt 10 P.p.s.a., zgodnie z którym, zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego przysługuje od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadku, gdy przedmiotem rozstrzygnięcia jest ukaranie organu grzywną. Zażalenie wnosi się w terminie 7 dni od doręczenia postanowienia (art. 194 § 2 P.p.s.a.). Powyższa regulacja znajduje zastosowanie również w przypadku wniosku o wymierzenie organowi grzywny, na podstawie art. 55 § 1 P.p.s.a. zdanie pierwsze. Wniosek, o którym mowa, wszczyna odrębne postępowanie sądowe (art. 63 i art. 64 P.p.s.a.) niezależnie od postępowania wszczętego skargą na decyzję organu, mimo że jest z tym postępowaniem związane (postanowienie NSA z dnia 8 kwietnia 2008 r., Sygn. akt I FZ 145/08, opubl. w Lex nr 494197). Zgodnie z art. 173 § 1 in fine P.p.s.a. w związku z art. 194 § 1 pkt 10 P.p.s.a., na wydane w tym trybie postanowienie, służy stronie zażalenie, a nie skarga kasacyjna (por. uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 7 kwietnia 2008 r., sygn. akt II FPS 1/08 (opubl. ONSAiWSA 2008/3/42, OSP 2008/9/91, Prok.i Pr.-wkł. 2008/9/48, ZNSA 2008/3/125). W przedmiotowej sprawie, radca prawny działający w imieniu skarżącego, wystąpił ze środkiem odwoławczym od postanowienia w przedmiocie wymierzenia organowi grzywny, który zatytułował "skarga kasacyjna". W orzecznictwie, podkreśla się, że w takiej sytuacji skarga kasacyjna nie mogłaby zostać odrzucona, gdyby została wniesiona w terminie 7 - dniowym przewidzianym, do przysługującego, w rzeczywistości, stronie środka w postaci zażalenia. W takim przypadku należałoby uznać skargę kasacyjną za zażalenie, ponieważ sformalizowany środek odwoławczy, jakim jest skarga kasacyjna spełnia wymagania formalne i konstrukcyjne, przewidziane dla środka odwoławczego, będącego zażaleniem (por. postanowienie NSA z dnia 23 października 2012 r., sygn. akt I OZ 793/12; a także postanowienia NSA z dnia 19 czerwca 2012 r. sygn. akt II OZ 509/12 oraz z dnia 1 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OZ 539/12). Z akt sprawy wynika, że odpis postanowienia o odrzuceniu wniosku o ukaranie organu grzywną, doręczono pełnomocnikowi R O w dniu[...], zatem środek odwoławczy w postaci zażalenia, należało wnieść do Sądu pierwszej instancji do dnia. Natomiast pismo pełnomocnika, stanowiące środek odwoławczy od postanowienia Sądu z dnia[...], nadano do Naczelnego Sądu Administracyjnego, za pośrednictwem WSA, w dniu[...], a zatem już po upływie terminu przewidzianego do wniesienia zażalenia. Z tych względów, na podstawie art. 178 w związku z art. 194 § 1 pkt 10 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec w pkt I postanowienia o odrzuceniu zażalenia. O zwrocie uiszczonego wpisu sądowego orzeczono w pkt II postanowienia, na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 i § 2 tej samej ustawy. U z a s a d n i e n i e R. O. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego o wymierzenie grzywny Prezesowi Sądu Okręgowego, w trybie art. 55 § 1 P.p.s.a., za nieprzekazanie Sądowi skargi. Skarżący, na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie[...], należnego od złożonego wniosku o wymierzenie grzywny, złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego. Z treści wniosku wynikało, że miesięczny dochód R. O., z tytułu emerytury, wynosi[...]. Określając stan rodzinny, wnioskodawca podał, że we wspólnym gospodarstwie pozostaje z żoną oraz córkami. Małżonka i pełnoletnia córka, nie pracują. Młodsza córka jest niepełnoletnia, aktualnie pobiera naukę. Wnioskodawca podał, że zmuszony jest utrzymywać dwa mieszkania. W części określającej stan majątkowy (nieruchomości, posiadane zasoby, środki pieniężne, przedmioty wartościowe), wnioskodawca zaznaczył – "brak majątku". Do wniosku, R.O. dołączył kopię wniosku o wyznaczenie obrońcy z urzędu oraz kopię postanowienia Sądu Okręgowego z dnia sygn. akt [...] oddalające ten wniosek. Z treści tych dokumentów wynikało, że żona R. O. mieszka razem z córkami w lokalu (będącego własnością teściowej wnioskodawcy), natomiast wnioskodawca mieszka wraz z babcią w jej lokalu. Brak źródeł dochodu po stronie małżonki i córek wnioskodawcy oraz niskie dochody babci wnioskodawcy (przeznaczane w całości na leki i rehabilitację krewnej) spowodowały, że R.O. samodzielnie ponosi koszty związane z utrzymaniem wskazanych lokali i utrzymania rodziny. Ponadto wnioskodawca podał, że koszty generuje zakup czterech kart prepaidowych do telefonów komórkowych. Koszty wynikają ponadto z utrzymania auta osobowego. Wnioskodawca spłaca także kredyt bankowy w kwocie [...]. Postanowieniem z dnia [...], Sąd przyznał R. O. prawo pomocy w zakresie częściowym, przez ustanowienie radcy prawnego (pkt I postanowienia). Sąd postanowił nie uwzględnić wniosku w części obejmującej zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. R. O. nie skorzystał z prawa do zakwestionowania powyższego postanowienia, skutkiem tego orzeczenie stało się prawomocne. Postanowieniem, Sąd odrzucił, jako przedwczesny, wniosek R.O. o wymierzenie organowi grzywny, w trybie art. 55 § 1 P.p.s.a. W dniu[...] /data stempla na kopercie/, wyznaczony z urzędu pełnomocnik wnioskodawcy R. O. , tj. r. pr. M. R. – M., wystąpiła ze środkiem odwoławczym od postanowienia [...] w przedmiocie wymierzenia organowi grzywny i jednocześnie wystąpiła w imieniu mocodawcy z wnioskiem, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF, o przyznanie prawa pomocy w części, obejmującej obowiązek ponoszenia kosztów sądowych w sprawie. Z treści uzasadnienia wniosku wynikało, że R.O. nadal pozostaje jedynym żywicielem rodziny oraz nadal ma na utrzymaniu dwa lokale mieszkalne. Nie posiada aktualnie żadnego majątku. Spłaca kredyt w wysokości[...]. Zmniejszeniu uległ dochód wnioskodawcy, z tytuły emerytury, do kwoty[...]. Na wezwanie sądowe (pismo z dnia[...]), wnioskodawca dołączył kopię dokumentu wystawionego przez organ emerytalny, potwierdzającego wysokość aktualnie wypłacanych środków pieniężnych z dochodu wnioskodawcy, w związku z potrąceniem komorniczym. Z dokumentu tego wynika, że R. O. otrzymuje, co miesiąc świadczenie do wypłaty w wysokości[...]. Jednocześnie wnioskodawca sprecyzował, że nadal pozostaje właścicielem pojazdu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że w niniejszej sprawie rozpoznawany był już wniosek R. O. o przyznanie prawa pomocy, który obejmował żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Postanowieniem [...] , Wojewódzki Sąd Administracyjny, w pkt I ustanowił wnioskodawcy pełnomocnika z urzędu, zaś w pkt II oddalił wniosek o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. Zgodnie z art. 165 P.p.s.a, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do takich postanowień niekończących postępowania w sprawie zaliczane są postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy. Wobec tego ponowny wniosek R. O. o zwolnienie od kosztów sądowych należało potraktować jako żądanie zmiany postanowienia w części wynikającej z pkt II, czyli nieuwzględnienia uprzedniego żądania w przedmiocie prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W świetle treści aktualnego wniosku R. O. oraz przyznanego już stronie prawa pomocy w części obejmującej ustanowienie pełnomocnika, przyjąć należy, że obecnie zakres wniosku, należy ocenić pod kątem całkowitego zwolnienia strony od ponoszenia kosztów sądowych, w tej sprawie. W myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, Z powołanego wyżej art. 165 P.p.s.a. wynika, że kwestią podstawową wymagającą przesądzenia, w przypadku złożenia przez stronę ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy, w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w całości, w sytuacji istnienia prawomocnego postanowienia w tym przedmiocie, będzie ustalenie, czy nastąpiła taka zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby zmianę wydanego w sprawie postanowienia Sądu . Należy podnieść, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym powinno być stosowane wówczas, gdy strona istotnie nie posiada żadnych możliwości finansowych pozwalających na uiszczenie opłat sądowych, pokrycie wydatków, czy opłacenie zastępstwa procesowego. R. O. składając ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych powołał się na trudną sytuację finansową (zmniejszenie środków na utrzymanie rodziny, brak dochodu po stronie pozostałych członków gospodarstwa domowego) oraz konieczność utrzymania dwóch lokali mieszkalnych, w tym lokalu krewnej, której źródło dochodu nie pozwala na samodzielnie funkcjonowanie, z uwagi na ponoszenie wysokich kosztów leczenia oraz rehabilitacji. Z kopii dokumentu dołączonego do wniosku wynika, że skarżący uzyskuje dochód w wysokości [...], a z oświadczenia znajdującego się w aktach sprawy wynika, że stałe koszty miesięcznego utrzymania, jakie ponosi R. O., wynoszą[...]. Z powołanych powodów skarżący wywodzi pogorszenie swojej sytuacji bytowej. Uwzględniając treść art. 165 P.p.s.a. oraz powołanych wyżej przepisów dotyczących instytucji prawa pomocy, które zestawiono z treścią ponownego wniosku skarżącego o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych, uznać należy, że sytuacja materialna R. O. w istocie uległa pogorszeniu w stosunku do tej, którą przedstawiał w poprzednio złożonym wniosku w sprawie i która została przyjęta przy wydawaniu postanowienia. Aktualnie uzasadnione jest twierdzenie, że R.O. nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych w sprawie (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Wobec powyższego Sąd uznał, że skarżący spełnił przesłankę konieczną do dokonania zmiany postanowienia , w zakresie zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę przedstawione wyże okoliczności, na podstawie art. 165 w związku z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny, postanowił orzec, jak na wstępie.