SA/Sz 2331/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Strzelecka- Kuligowska /spr./ Sędziowie: Sędzia NSA Henryk Dolecki Asesor WSA Arkadiusz Windak Protokolant st. sekr. sąd. Małgorzata Frej po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 września 2004r. sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r . Nr [...] w przedmiocie odmowy nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Przewodniczącego Zarządu Miasta [...] z dnia [...] r., Nr [...] II. nie orzeka o wykonaniu zaskarżonej decyzji Przewodniczący Zarządu Gminy i Miasta [...] z decyzją z dnia [...] r. wydaną na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. z 2001 r. Nr 113, poz. 1209), w związku z art. 1 dekretu z dnia 6 września 1951r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych /Dz.U. Nr 46, poz. 340/ oraz art. 104 i 268a Kpa, odmówił Z. S. nieodpłatnego nabycia prawa własności nieruchomości położonej w [...] przy ul[...] , w działce Nr [...] o pow.[...] , dla której prowadzona jest księga wieczysta Nr [...] W uzasadnieniu decyzji wskazano, że przedmiotowa nieruchomość stała się własnością Skarbu Państwa na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich /Dz.U. Nr 13, z 19 kwietnia 1946r. poz. 87/. Prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości zostało ustanowione na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 lipca 1961r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach - akt notarialny Rep.A [...] z dnia[...] . Zdaniem organu, powołującego się na treść art. 1 ust.1 ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, wniosek nie spełnia wymogów /faktycznych i prawnych/ wynikających z tego przepisu. W odwołaniu Z. S. wniósł o uchylenie powyższej decyzji jako niezgodnej z prawem tj. ustawa z dnia 26 lipca 2001 r. która gwarantuje mu nabycie na własność przedmiotowej nieruchomości.. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia[...] ., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 1 ust.1 ustawy z 26 lipca 2001r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości /Dz.U. Nr 113, poz. 1209/, po rozpatrzeniu odwołania - utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Kolegium wyjaśniło w uzasadnieniu decyzji, że zgodnie z art. 1 ust.1 wyżej wskazanej ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości, osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy, tj. w dniu 24 października 2001 r. użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych Sygn. akt SA/Sz 2331/02 3 zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne, przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności nieruchomości. Zdaniem Kolegium, z treści wskazanego wyżej przepisu wynika, że o rodzaju nieruchomości, w stosunku do których przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie ich własności rozstrzyga dekret z dnia 6 września 1951r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych /Dz.U. Nr 46, poz. 340 ze zm./. Dekret ten dotyczy tylko takich nieruchomości, które są gospodarstwami rolnymi lub stanowią działki gruntu i zostały nadane w trybie osadnictwa rolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska tj. w trybie dekretu z dnia 6 września 1946r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska /Dz.U. Nr 49, poz. 279 ze zm./ lub wymienionego dekretu z dnia 6 września 1951r. /art. 1 w związku z art. 13 i art. 10 dekretu z dnia 6 września 1951r./. W związku z powyższym organ odwoławczy stanął na stanowisku, że ustawa z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości ma zastosowanie tylko i wyłącznie do takich nieruchomości, które posiadają obecnie charakter rolny lub są zabudowane na cele mieszkaniowe i znajdują się : * na obszarze Ziem Odzyskanych lub byłego Wolnego Miasta Gdańska, * były nadane w trybie osadnictwa rolniczego, * zostały wymienione w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. jeżeli z jakichkolwiek przyczyn stały się własnością Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego i zostały oddane osobom fizycznym w użytkowanie wieczyste. W oparciu o akta sprawy Kolegium ustaliło, że przedmiotowa działka gruntu nie była przedmiotem nabycia w trybie przepisie o osadnictwie rolniczym, i nie stanowi zarazem nieruchomości o jakiej mowa w dekrecie z dnia 6 września 1951r., o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych. W konkluzji organu II instancji stwierdził, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa. W tej sytuacji badanie pozostałych przesłanek dopuszczających nieodpłatne nabycie prawa własności działki gruntu nr [...] położonej w [...] przy ul. [...] na rzecz skarżącego Kolegium uznało za bezprzedmiotowe. Powyższą decyzją ostateczną zaskarżył do Naczelnego Sądu Administracyjnego Z. S. podnosząc, że jest ona niezgodna z prawem, bowiem ustawa z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości daje uprawnienie do nieodpłatnego uwłaszczenia nieruchomościami wieczystymi na obszarze Ziem Odzyskanych. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w[...] odpowiadając na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1271/, sprawy, w których skargi zostały wniesione Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 dalej: P.p.s.a./ Skargę uznać należy za zasadną. Skarżący trafnie zwrócił uwagę na błędną wykładnię przez organy obu instancji art. 1 ust.1 ustawy z dnia z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości (Dz.U. z 2001 r. Nr 113, poz. 1209). Przedmiotem sporu jest zakres podmiotowy i przedmiotowy stanowiącego podstawę zaskarżonej decyzji art. 1 ust.1 ustawy z 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych własności nieruchomości. Przepis ten w dacie wydania zaskarżonej decyzji miał brzmienie następujące: "Osobom fizycznym będącym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości położonych na obszarach Państwa Polskiego, wymienionych w dekrecie z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz. U. Nr 46, poz. 340, z 1957 r. Nr 39, poz. 172, z 1969 r. Nr 13, poz. 95 i z 1998 r. Nr 106, poz. 668): 1/ zabudowanych na cele mieszkaniowe, 2/ stanowiących nieruchomości rolne przysługuje roszczenie o nieodpłatne nabycie prawa własności tych nieruchomości". Treść przytoczonego wyżej przepisu winna być ustalona przede wszystkim przy zastosowaniu wykładni gramatycznej. Zakres podmiotowy zawartej w tym przepisie regulacji ustalany przy zastosowaniu obowiązujących norm językowych wskazuje, iż odnosi się on do "osób fizycznych będących w dniu 26 maja 1990r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy /tj. 23.10.2001 r./ użytkownikami lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości. Dalsza część hipotezy tej normy określa jej zakres przedmiotowy przez określenie nieruchomości, których ma dotyczyć, wskazując, iż ustawodawcy chodzi o nieruchomości położone na obszarach Państwa Polskiego, wymienione w dekrecie z dnia 6 września 1951r. /.../ oraz spełniające dodatkowy warunek tj. 1/zabudowane na cele mieszkaniowe, 2/ stanowiące nieruchomości rolne. Nie ulega wątpliwości, iż zapis "wymienionych dekreciez6września 1951r. /.../ stanowi dookreślenie użytego w tym przepisie sformułowania "obszarów państwa Sygn. akt SA/Sz 2331/02 5 Polskiego...". Dlatego nie przekonuje wniosek, że odwołanie się w tym przepisie do dekretu z 6 września 1951r. oznacza zawężenie zakresu podmiotowego ustawy do osób, które w trybie tego dekretu zostały uwłaszczone oraz zakresu przedmiotowego do nieruchomości rolnych nadanych w trybie osadnictwa rolniczego. Byłoby to zresztą chybione z punktu widzenia celu ustawy z 26 lipca 2001 r. gdyż dotyczyłoby uwłaszczenia osób już uwłaszczonych na podstawie w/w dekretu. Ponadto gdyby ustawodawca zamierzał wprowadzić takie dodatkowe ograniczenie uczynniłby to w sposób wyraźny i jednoznaczny. Powyższe rozumowanie Sądu dodatkowo wspiera treść tego przepisu po zmianie ustawy z 26 lipca 2001 r. dokonanej ustawą z 11 kwietnia 2003r. o kształtowaniu ustroju rolnego /Dz.U. Nr 64, poz, 592/. Nadała mu ona następujące i brzmienie: "Art. 1.1. Osoby fizyczne będące w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości zabudowanych na cele mieszkaniowe lub stanowiących nieruchomości rolne nabywają z mocy prawa własność tych nieruchomości z dniem, w którym decyzja, o której mowa w ust. 3, stała się ostateczna. 2. Prawo własności nieruchomości nabywają także osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1. 3. Decyzję o nabyciu prawa własności nieruchomości wydaje starosta - w odniesieniu do nieruchomości Skarbu Państwa, lub wójt (burmistrz, prezydent miasta), starosta lub marszałek województwa - w odniesieniu do nieruchomości będącej własnością jednostki samorządu terytorialnego". Nowa regulacja nie odwołuje się już do dekretu z 6 września 1951r., a obejmując swą hipotezą zarówno te same podmioty /osoby fizyczne będące w użytkowaniu wieczystym w okresie od 25 maja 1990r. - 24 października 2001 r./, jak i przedmiot /nieruchomości zabudowane na cele mieszkaniowe lub stanowiące nieruchomości rolne/, nie ogranicza zasięgu stosowania ustawy do terytorium Państwa Polskiego, do którego odnosi się dekret z 6 września 1951 r. tak jak to czyniła ustawa z 26 października 2001 r., tzn. "Ziem Odzyskanych" Nadto podnieść należy, że ustawa z dnia 26 lipca 2001 r. o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości w art. 1 ust. 1 określa krąg podmiotów, które mogą skorzystać z uprawnień wynikających z jej przepisów. Sygn. akt SA/Sz 2331/02 6 Są to osoby, którym w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu 24 października 2001 r., tj. w dniu wejścia w życie powołanej wyżej ustawy przysługiwało prawo wieczystego użytkowania określonej nieruchomości. Należy zauważyć, że istotne znaczenie dla nabycia uprawnień wynikających z ustawy ma użyty w tym przepisie wyraz "oraz", który sprawia, ze warunki dotyczące posiadania statusu użytkownika wieczystego przez osobę fizyczną w obu wymienionych datach muszą być spełnione łącznie. Ustawa umożliwia również nabycie prawa własności nieruchomości przez następców prawnych użytkowników wieczystych wymienionych w art 1 ust. 1 powołanej wyżej ustawy. Następstwo prawne, o którym mowa w art. 1 ust. 2 ograniczone jest jednak do następców prawnych osób, które w chwili wejścia w życie tej ustawy spełniały określone wymogi ustawowe, tzn. były użytkownikami wieczystymi nieruchomości w dniu 26 maja 1990 r. oraz w dniu 24 października 2001 r. Przepis art. 1 ust. 2 dotyczący następców prawnych został wyraźnie wydzielony jako nowe zdanie, wprowadzające oddzielną konstrukcję prawną regulującą pochodne uprawnienia uwłaszczeniowe. Jego zakres obejmuje całą wyraźnie wyodrębnioną konstrukcję zdaniową ustępu pierwszego ze wszystkimi tego konsekwencjami ( por. wyrok NSA z 22 października 2002 r. II SA/Wr 1393/02 (nie publ.). Konsekwencją powyższych uregulowań może być zatem to, że dokonana sprzedaż, darowizna czy zamiana prawa użytkowania wieczystego danej nieruchomości w okresie pomiędzy 26 maja 1990 r. a dniem wejścia w życie ustawy z dnia 26 lipca 2001 r. może wykluczyć prawa dotychczasowego jak i późniejszego użytkownika wieczystego do skorzystania z dobrodziejstw powołanej wyżej ustawy. Skoro skarżący Z. S. nabył prawo użytkowania wieczystego dopiero w [...] r. , to organy przy ponownym rozpoznaniu sprawy winny rozważyć, czy spełnia on wszystkie niezbędne przesłanki uprawniające do nieodpłatnego nabycia. Z tych przyczyn należało na podstawie art. 145 § 1 pkt 1, art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzec jak w sentencji wyroku.