SA/Sz 2697/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Dolecki /spr/ Sędziowie: Asesor WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder Sędzia WSA Marzena Kowalewska Protokolant st.sekr. sąd. Krzysztof Chudy po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lipca 2004r. sprawy ze skargi M.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]. Nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. Decyzją z dnia [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2001 r. Nr 79, poz. 856), art. 43 ust. 2a w zw. z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 1998r. Nr 64, poz. 414 ze zm.), § 1 pkt 16 lit. "a" rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 lutego 1999r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz.U. Nr 13, poz. 115), po rozpatrzeniu odwołania M.K. od decyzji Kierownika Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w[...] z dnia [...]r. uchylającej decyzję z [...]r. o przyznaniu zasiłku stałego - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że organ I instancji ustalił, iż mąż M.K. otrzymuje świadczenie przedemerytalne i nie jest zatrudniony. W [...]r. pobrał świadczenie przedemerytalne, zasiłek pielęgnacyjny i zasiłek na dzieci. Rodzina składa się z 6 osób, córka jest dzieckiem niepełnosprawnym wymagającym stałej opieki i pielęgnacji. Wnioskodawczyni jest zdolna do pracy, lecz nie podejmowała zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym, wymagającym stałej bezpośredniej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w procesie leczniczym, rehabilitacyjnym i edukacyjnym. Z tego tytułu otrzymywała zasiłek stały. Sytuacja rodzinna uległa zmianie, gdyż mąż M.K. nie pracuje i pobiera świadczenie przedemerytalne. Zatem, zdaniem organu, w sytuacji gdy osoba otrzymuje zasiłek stały i nie pracuje, a drugi rodzic otrzymuje zasiłek przedemerytalny i stan jego zdrowia umożliwia sprawowanie opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym, to uzasadnione jest podjęcie decyzji uchylającej dalszą wypłatę świadczenia w postaci zasiłku stałego. Mąż M.K. nie ma obowiązku gotowości do podjęcia pracy zawodowej, a zatem może wspólnie z matką dziecka sprawować na nim opiekę. Organ podkreślił, że przepis art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej nie precyzuje, by w koniecznych przypadkach opieka nad niepełnosprawnym dzieckiem sprawowana była wyłącznie przez matkę. Od decyzji organu II instancji skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie złożyła M.K. wnosząc o jej uchylenie. Skarżąca podała, że jej córka wymaga stałej pielęgnacji oraz opieki i sytuacja ta nie uległa zmianie od [...]r. Natomiast fakt, że E.K, ojciec niepełnosprawnego dziecka, otrzymuje od [...] r. zasiłek przedemerytalny nie może mieć wpływu na uchylenie decyzji o przyznaniu pomocy w formie zasiłku stałego. Obecnie rodzina jest w trudnej sytuacji materialnej, gdyż mąż otrzymuje zasiłek przedemerytalny w kwocie [...] zł, a czworo dzieci jest w wieku szkolnym. Córka R. wymaga całodobowej opieki, pomocy we wszystkich czynnościach życiowych i częstych wizyt u lekarza, zajęć logopedycznych i rehabilitacyjnych. Poza tym córka R. jest bardzo przywiązana do skarżącej i nie chce przyjmować pomocy od innych osób, a ojcu nawet nie daje się przebrać. W związku z tym, zdaniem skarżącej, wszystkie okoliczności sprawy wskazują na potrzebę sprawowania przez nią osobistej opieki nad dzieckiem i dlatego wstrzymanie wypłaty zasiłku stałego było nieuzasadnione. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany swego stanowiska. Na rozprawie w dniu 8 lipca 2004r. skarżąca oświadczyła, że jej mąż nie może opiekować się córką, ponieważ sam jest chory na serce i kręgosłup. Nie ma też cierpliwości wymaganej przy opiece nad tego rodzaju dzieckiem, córka bowiem zaczęła chodzić dopiero w 4 roku życia i rozpoznano u niej chorobę Downa. Wojewódzki Sad Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1271/, sprawy, w których skargi zostały wniesione Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/Dz.U. Nr 153, poz. 1270/. Mając na uwadze zakres kompetencji Sądu oraz stan faktyczny i prawny sprawy skargę należało uwzględnić. Zgodnie z art. 7 kpa w toku postępowania organy administracji publicznej winny działać w sposób praworządny i podejmować wszelkie kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na uwadze interes społeczny. Przepis ten pozostaje w związku z art. 77 § 1 kpa nakazującym organowi w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowody. Funkcjonowanie zasady prawdy w postępowaniu administracyjnym zobowiązuje organ do szczególnej staranności w wyjaśnieniu wszystkich faktów istotnych dla sprawy. W szczególności organ jest zobowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a stanowisko wyrażone w decyzji uzasadnić w sposób wymagany przez przepisy kpa (zob. wyrok NSA z dnia 26.05.1981 r., S.A. 810/81, ONSA 1981, Nr 1 poz. 45). Zgodnie z wyrokiem SN z dnia 23 listopada 1994 r. III ARN 55/94, OSNAPiUS 1995 , Nr 7, poz. 83, ustalenia faktyczne należy traktować jako dowolne jeżeli znajdują wprawdzie w materiale dowodowym, ale niekompletnym. W rozpatrywanej sprawie organ nie wyjaśnił wszystkich okoliczności faktycznych. W uzasadnieniu swej decyzji stwierdził, że stan zdrowia męża skarżącej, będącego na zasiłku przedemerytalnym, umożliwia sprawowanie opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym. Ustalenie to jest zdaniem sądu całkowicie dowolne i nie poparte dowodami. Wniosku takiego nie można również wyprowadzić z treści zebranej w toku postępowania dokumentacji, chociażby z tego powodu, że pracownik organu pomocy społecznej przeprowadzający wywiad środowiskowy (rodzinny) nie dokonywał w tym zakresie żadnych ustaleń. Tak więc skonstruowanie przez organ odwoławczy quasi domniemania faktycznego jest uchybieniem proceduralnym. Na rozprawie skarżąca wyjaśniła, że mąż choruje na [...] i przedstawiła stosowne zaświadczenie lekarskie wskazujące, że E.K. cierpi na przewlekły zespół bólowy w okolicy lędźwiowo-krzyżowej z rwą kulszową. Przeciwwskazane jest dźwiganie i schylanie się. Stan zdrowia ojca dziecka nie jest więc taki jak przyjął to organ. Zatem sytuacja rodziny wymaga dokładnych ustaleń, bowiem stan zdrowia dziecka, które wymaga całodobowej opieki, w tym również wykonywania czynności intymnej higieny, podnoszenia dziecka może wymagać osobistej pieczy ze strony matki. W razie wątpliwości powinien być przeprowadzony dowód z opinii biegłego lekarza. Trzeba też stwierdzić, a doświadczenie życiowe na to wskazuje, że najlepiej opiekę nad małoletnim dzieckiem wymagającym szczególnej troski sprawuje matka. W przedmiotowej sprawie jest właśnie taka sytuacja, a przepisy ustawy o pomocy społecznej zawierają wyraźnie wskazanie, że celem tej instytucji jest zaspokojenie niezbędnych potrzeb osób objętych tą pomocą. Taką pomocą jest umożliwienie matce sprawowanie osobistej opieki nad chorym dzieckiem. ■ Niezależnie od szczegółowej analizy stanu faktycznego organ winien dokonać ponownej oceny stanu prawnego, ponieważ art 27 stanowi, że zasiłek stały przysługuje osobie zdolnej do pracy, lecz nie pozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, polegającej na bezpośredniej, osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym, jeżeli dochód rodziny nie przekracza półtorakrotnego dochodu określonego zgodnie z art. 4, a dziecko ma orzeczoną niepełnosprawność wraz ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych lub ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. Natomiast art. 27 ust.2a wskazuje, że zasiłek stały z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem, o którym mowa w ust. 1 i 2, nie przysługuje osobie, której dziecko przebywa w całodobowym ośrodku rehabilitacyjnym lub innej placówce zapewniającej opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu, otrzymującej zasiłek dla bezrobotnych lub zasiłek przedemerytalny albo świadczenie przedemerytalne. Zasiłek stały nie przysługuje w wypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i zasiłku stałego wyrównawczego, emerytury, renty, z wyłączeniem renty rodzinnej. Powołany wyżej przepis nie zawiera takiej przesłanki której istnienie przyjął organ, tzn. obecności innej osoby mogącej sprawować osobistą opiekę. Nie można zatem bez pogłębionej analizy prawnej i zastosowania wszystkich możliwych sposobu wykładni przepisów prawa stwierdzić, że ustawodawca taką właśnie przesłankę przyjął. W przeciwnym razie należałoby przyjąć, że każda osobą dorosła w rodzinie, nie pozostająca w zatrudnieniu, np. pełnoletnie rodzeństwo, czy też dziadkowie, ma obowiązek opiekować się chorym dzieckiem, by w ten sposób umożliwić osobie zdolnej do pracy, podjęcie zatrudnienia. Przyjęcie przez organ w toku postępowania jako wiążącej, wykładni powołanego przepisu, zaproponowanej przez Departament Pomocy Społecznej Ministerstwa Pracy i Polityki Socjalnej w piśmie z dnia [...]r. (k.1 akt adm. organu II instancji) nie jest uzasadnione. Należy podkreślić, że organ rozpatrujący sprawę udzielenia pomocy społecznej nie jest taką propozycją wykładni związany i sam dokonuje oceny prawnej. Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd stwierdził, że w toku postępowania doszło do istotnego naruszenia prawa materialnego i procesowego i w związku z tym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a i c powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.