I SA 1701/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech (spr.) Sędziowie NSA Marek Stojanowski WSA Jolanta Zdanowicz Protokolant Anna Jurak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 listopada 2004 r. sprawy ze skargi E. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2002 r., nr [...] w przedmiocie ekwiwalentu za mienie pozostawione poza granicami kraju 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3) zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego E. B. kwotę (trzydzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA 1701/03 UZASADNIENIE Starosta Powiatu [...], decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2002 r., działając na podstawie art. 212 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r., Nr. 46, poz. 543 ze zm.) i § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1998 r. w sprawie sposobu zaliczania wartości nieruchomości pozostawionych za granicą na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości lub opłat za użytkowanie wieczyste oraz sposobu ustalenia wartości tych nieruchomości (Dz. U. Nr. 9, poz. 32 ze zm.), stwierdził, że wartość pozostawionych nieruchomości w W. przy ul. [...] przez E. i B. A. wynosi kwotę [...] zł, odmówił stwierdzenia posiadania uprawnień przez E. B. do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Państwa Polskiego w W. przy ul. [...], na pokrycie opłat za użytkowanie wieczyste lub ceny sprzedaży działki budowlanej oraz ceny sprzedaży położonych na niej budynków lub lokali stanowiących własność Skarbu Państwa. W uzasadnieniu decyzji Starosta Powiatu [...] przedstawił następujący stan sprawy: w dniu [...] kwietnia 2002 r. E. B. wystąpił z wnioskiem o przyznanie ekwiwalentu za nieruchomość pozostawioną na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa Polskiego. Z orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w W. z dnia [...] sierpnia 1947 r. wynika, że B. i E. A. pozostawili w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., na terenach nie wchodzącym w skład obecnego obszaru Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomość w W. przy ul. [...]. Zgodnie z operatem szacunkowym z marca 2002 r., sporządzonym przez A. F., rzeczoznawcę majątkowego, wartość nieruchomości określona została na kwotę [...] zł. Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego W. z dnia [...] marca 1996 r., sygn. akt [...], spadek po B. A. nabyli: żona E. A., syn G. A. oraz córka A. B. po 1/3 części każde z nich. Tym samym postanowieniem spadek po E. A. nabyła: córka A. B. oraz syn G. A. po 1/2 części spadku każdy z nich. Postanowieniem Sądu Rejonowego W. z dnia [...] grudnia 1988 r., sygn. akt [...], spadek po G. A. nabył syn J. A. Następnie postanowieniem Sądu Rejonowego W. z dnia [...] marca 2001 r., sygn. akt [...], spadek po A. B. nabył syn E. B. Starosta Powiatu [...] stwierdził, że kwestię roszczeń odszkodowawczych za mienie nieruchome pozostawione poza obecnymi granicami Państwa Polskiego reguluje obecnie art. 212 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r., Nr.46, poz. 543 ze zm.). Zgodnie z treścią tego przepisu, wartość pozostawionych nieruchomości zalicza się na pokrycie opłat za użytkowanie wieczyste lub ceny sprzedaży działki budowlanej oraz ceny sprzedaży położonych na niej budynków lub lokali stanowiących własność Skarbu Państwa osobom, które w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., pozostawiły nieruchomości na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa, a które na mocy umów międzynarodowych zawartych przez państwo, miały otrzymać ekwiwalent za mienie pozostawione za granicą, zalicza się wartość pozostawionych nieruchomości. Zaliczenie wartości nieruchomości następuje na rzecz właściciela tych nieruchomości lub wskazanej przez niego jednej osoby uprawnionej do dziedziczenia ustawowego, zaś w razie śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych za granicą uprawnienia te przysługują łącznie wszystkim jego spadkobiercą lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione. Ustawodawca wskazując krąg osób uprawnionych posłużył się określeniem, że w razie śmierci właściciela, uprawnienia te przysługują jego spadkobiercom. Tak więc krąg uprawnionych spadkobierców ograniczony został wyłącznie do bezpośrednich spadkobierców właściciela. Zgodnie z art. 1025 kodeksu cywilnego spadkobiercą jest osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku. Zatem spadkobiercą właściciela będą te osoby, które figurują w sądowym stwierdzeniu nabycia spadku po nim. Osoby, które figurują w postanowieniu o nabycie praw do spadku po spadkobiercy właściciela są już następcami prawnymi. Stanowisko powyższe jest zgodne z uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 1989 r. sygn. III CZP 32/89, mającą moc zasady prawnej, z której wynika, że krąg osób uprawnionych do otrzymania ekwiwalentu za utracone mienie jest kręgiem zamkniętym, a więc rekompensata przysługuje repatriantowi, a w razie jego śmierci – łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich wskazanemu przez osoby uprawnione. Powyższe potwierdza, że w chwili śmierci właściciela o ekwiwalent może się starać ściśle określone grono osób ustalone postanowieniem właściwego sądu o stwierdzenie nabycia spadku po tym właścicielu. Prawo do odszkodowania po śmierci właściciela mienia mają tylko jego spadkobiercy i roszczenia ich wygasają z chwilą śmierci. Zatem uprawnienia, które przysługiwały do chwili śmierci E. A., G. A. i A. B. nie mogą być realizowane przez ich spadkobierców. Uwzględniając oświadczenie J. A. oraz E. B., złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej, o niezrealizowaniu uprawnień do odszkodowania z tytułu pozostawionego mienia, jak również oświadczenie J. A. z dnia [...] kwietnia 2002 r. wskazujące do realizacji uprawnień repatriacyjnych E. B., należało odmówić tego uprawnienia E. B. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania E. B. od pkt 2 decyzji Starosty Powiatu [...] z dnia [...] lipca 2002 r. decyzją nr [...] z dnia [...] września 2002 r. utrzymał w mocy zaskarżoną część decyzji, podzielając argumenty wskazane w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji. Na decyzję Wojewody [...] złożył skargę E. B. i wniósł o uchylenie obu decyzji, gdyż naruszają prawo stanowiąc, iż skarżącemu należy odmówić stwierdzenia posiadania uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych w W. na pokrycie opłat za użytkowanie wieczyste lub ceny sprzedaży działki budowlanej oraz ceny sprzedaży położonych na niej budynków lub lokali stanowiących własność Skarbu Państwa. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że art. 212 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami wyraźnie reguluje sytuację prawną spadkobierców w razie śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych za granicą Państwa Polskiego. Przepis ten stwierdza, że "uprawnienia do ekwiwalentu za mienie pozostawione w 1939 r. za granicą przysługuje łącznie wszystkim spadkobiercom właściciela nieruchomości lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione". Skarżący nie może zgodzić się ze stanowiskiem organów decyzyjnych wywodzących z tego przepisu, że prawo do ekwiwalentu po śmierci właściciela mienia pozostawionego poza granicami kraju mają jego bezpośredni spadkobiercy i roszczenia ich wygasają z chwilą ich śmierci, zatem uprawnienia przysługujące G. A. oraz A. B. nie mogą być realizowane przez ich spadkobierców. W powołanym przepisie nie ma mowy o tzw. "bezpośredniości dziedziczenia". Skarżący uznał, że jest to dowolna interpretacja prawa przez organy legitymowane do jego przestrzegania i wykonywania. Niezrozumiałe jest dla niego stanowisko Wojewody [...], który wydając zaskarżoną decyzję nie uwzględnił przepisów kodeksu cywilnego, który wyraźnie regulują sposób i krąg osób uprawnionych do dziedziczenia po zmarłym spadkodawcy. W konkluzji skarżący stwierdził, że przedstawiony przez niego stan faktyczny i prawny w pełni uzasadnia żądanie uchylenia decyzji Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] września 2002 r., utrzymującej w mocy decyzję Starosty Powiatu [...] nr [...] z dnia [...] lipca 2002 r. W odpowiedzi na skarg Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: w pierwszej kolejności podnieść należy, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr. 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr. 153, poz. 1270 ze zm.). Stosownie do treści art. 212 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r., Nr. 46, poz. 543 ze zm.) osobom, które na skutek wojny rozpoczętej w 1939 r. pozostawiły majątek nieruchomy na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa przysługuje, po spełnieniu dalszych warunków wymienionych w przepisie, prawo do zaliczenia wartości mienia pozostawionego za granicą na pokrycie opłat za użytkowanie wieczyste, albo ceny sprzedaży działki budowlanej, oraz ceny sprzedaży położonych na niej budynków lub lokali stanowiących własność Skarbu Państwa. Przy czym zgodnie z treścią ust. 5 tego przepisu w razie śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych za granicą, uprawnienia wynikające z cytowanego wyżej ust. 1 przysługują łącznie wszystkim jego spadkobiercą lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione. Przepis ten nie oznacza, że prawo zaliczenia wartości utraconej nieruchomości zostało wyłączone spod działania przepisów księgi IV kodeksu cywilnego dotyczącego spadków i poddane pozakodeksowej regulacji. Prawo do zaliczenia wartości pozostawionych nieruchomości jest prawem majątkowym i przechodzi na spadkobierców. Z przepisu art. 922 § 1 kc wynika, że do spadku należą prawa i obowiązki, które zmarły miał w chwili śmierci. Wobec braku jakiejkolwiek innej regulacji prawnej w tej kwestii, przyjąć należy, że nie zrealizowane przez zmarłego właściciela mienia nieruchomego pozostawionego za granicą prawo, o którym mowa w art. 212 ust. 1 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, przechodzi, i to wyłącznie, na jego spadkobierców ustawowych. Uprawnienie do zaliczenia wartości mienia nieruchomego podlega modyfikacji jedynie od strony technicznej jego realizacji. Z treści art. 212 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, że w razie śmierci właściciela mienia nieruchomego pozostawionego za granicą, omawiane uprawnienie przysługuje łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione. Oznacza to zatem, że spadkobiercy, bez konieczności przeprowadzenia działu spadku, mogą się również umówić, który z nich zrealizuje przysługujące im uprawnienie. Wskazane uprawnienie majątkowe jest zatem dziedziczne, ale niepodzielne. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7 czerwca 1994 r. III CZP 77/94 (OSNC z 1994 r., nr 12, poz. 239), wyraził pogląd w tej kwestii pod rządami ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr. 30, poz. 127). Stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w powyższej uchwale zachowało aktualność pod rządami ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, która przejęła poprzednie rozwiązanie kwestii zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa. Stanowisko w tej sprawie zajął także Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 31 stycznia 2001 r. w sprawie P 4/99 (OTK 2001, nr 1, poz. 5) twierdząc, że " art. 64 ust. 1 Konstytucji odczytywany w kontekście innych przepisów mówiących o dziedziczeniu stanowi podstawę publicznego prawa podmiotowego, którego treścią jest gwarantowana konstytucyjnie wolność nabywania mienia, jego zachowania oraz dysponowania nim [...] dziedziczenie zaś polega na tym, że prawo własności przysługujące osobie fizycznej nie wygasa z chwilą jej śmierci, lecz trwa nadal, co zakłada przejście tego prawa na inna osobę lub osoby z uwzględnieniem woli spadkodawcy, jako podstawowego czynnika rozstrzygającego o tym, komu mają w razie jego śmierci przypaść przedmioty tworzące jago majątek". Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że spadek po E. i B. małżonkach A. nabyły ich dzieci G. A. i A. B., a po ich śmierci ich dzieci, a wnuki byłych właścicieli J. A. syn G. i E. B. syn A. Z oświadczenia z dnia [...] kwietnia 2002 r. złożonego w Starostwie Powiatu [...] wynika, że J. A. jako jedyną osobę uprawnioną wskazał E. B. W tej sytuacji sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza art. 212 ust. 1 i 5 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami, gdyż wskazany E. B. jest spadkobiercą byłych właścicieli nieruchomości. Sad uchylił jedynie decyzję organu drugiej instancji, gdyż sprawa nie wymaga zbierania materiału dowodowego, a jedynie ponownej analizy przepisów prawnych. Z tych względów sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 152 powołanej wyżej ustawy sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. O kosztach sąd orzekł na podstawie art. 200 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 2 powołanej ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.