I SA 2136/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech (spr.) Sędziowie WSA Monika Nowicka Asesor WSA Anna Tarnowska-Mieliwodzka Protokolant Inga Szcześniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] w przedmiocie ekwiwalentu za mienie pozostawione poza granicami kraju 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję nr [...] Prezydenta [...] W. z dnia [....] marca 2003 r., 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz M. K. kwotę 30 (trzydzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA 2136/03 UZASADNIENIE Wojewoda [....] decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2003 r., działając na podstawie art. 212 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r., Nr. 46, poz. 543) oraz § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 stycznia 1998 r. w sprawie sposobu zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych za granicą na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości lub opłat za użytkowanie wieczyste oraz sposobu ustalenia wartości tych nieruchomości (Dz. U. Nr. 9, poz. 32 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [....] W. nr [....] z dnia [...] marca 2003 r. odmawiającą stwierdzenia posiadania przez M. K. uprawnień do ekwiwalentu za mienie pozostawione poza granicami Państwa Polskiego. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy: z orzeczenia sądu z dnia [...] stycznia 1994 r. (sygn. akt [...]) wynika, że właścicielem nieruchomości rolno-leśnej [...], gmina W., woj. [...] był B. J. Zgodnie z postanowieniem sądu z dnia [...] listopada 1990 r. (sygn. akt [...]) prawo do spadku po B. J. zmarłym w dniu [...] grudnia 1946 r., na obszarze byłego ZSRR, nabyła w całości M. J. K. (córka). M. J. (później [....] ) wraz z córką M. K. były repatriowane do kraju [...] marca 1946 r., zatem przed datą śmierci B. J. Z dokumentów nie wynika zaś, aby właściciel nieruchomości był repatriowany, przeciwnie wszystko wskazuje, iż zmarł na terenach ZSRR. Ponieważ B. J. nie był repatriowany, organ pierwszej instancji odmówił uznania uprawnień jego spadkobierczyni do ekwiwalentu. M. K. podniosła jednak w odwołaniu, że jej ojciec zmarł nie w 1946 r., ale w 1940 r. jako więzień [...]. Wojewoda Mazowiecki stwierdził, że organy administracji nie są uprawnione do oceny prawidłowości postanowień sądu. Niezależnie jednak od powyższego wniosek M. K. powinien zostać rozpatrzony odmownie, gdyż zgodnie z wyrokiem sądu z [...] stycznia 1994 r. majątek w miejscowości [...] składał się z [...] ha ziemi ornej [...] klasy, [..] ha łąk i pastwisk, [...] ha lasu iglastego, [....] ha sadu z pasieką, [...] ha ogrodu warzywno-owocowego, [...] ha placówki z parkiem oraz budynków i zabudowań czyli liczył ogółem [...] ha w tym [...] ha użytków rolnych. Natomiast w dniu 13 września 1944 r. wszedł w życie dekret PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, zgodnie z którym nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych przeszły z mocy prawa, w całości, bez odszkodowania na własność Państwa. Należy tutaj wskazać, że powojenna, wschodnia granica Państwa Polskiego została ustalona na podstawie umowy z 16 sierpnia 1945 r. między Rzeczypospolitą Polską i Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o polsko-radzieckiej granicy państwowej (Dz. U. z 1947 r., Nr. 35, poz. 167), która została ratyfikowana i weszła w życie z dniem 2 lipca 1946 r; wyżej wymieniony dekret wszedł w życie 13 września 1944 r., a zatem jego moc objęła także wschodnie tereny dawnej Rzeczypospolitej Polskiej. Nawet jeśli podana w postanowieniu sądu data śmierci B. J. w dniu [...] grudnia 1946 r. jest błędna, w momencie repatriacji M. J. i M. K. właścicielem przedmiotowej nieruchomości był Skarb Państwa Na decyzję Wojewody [...] złożyła skargę M. K. podnosząc, iż decyzję tę uważa za niesłuszną i wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji. W uzasadnieniu skargi podała, że główną podstawą obu decyzji jest powołanie się na fakt, że jej ojciec B. J. nie był repatriowany. Urzędy te przeszły do porządku dziennego nad faktem, że ojciec był jeńcem [....] i w 1940 r. został zamordowany, na dowód czego załączyła do akt sprawy dowody jego śmierci. Postanowienie Sądu Rejonowego w W. z dnia [..] listopada 1990 r. o stwierdzeniu prawa do spadku po B. J., w którym podano datę jego śmierci na dzień [...] grudnia 1946 r., nie ma w sprawie żadnego znaczenia, albowiem data ta została zamieszczona tylko ze względu na podstępowanie spadkowe, gdyż rodziny oficerów zamordowanych w [....], [...] i [...] do dziś nie dysponują formalnymi, zgodnymi z prawdą aktami zgonu tych osób. Skoro ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów oraz licznych publikacji wymienionych w odwołaniu z dnia [...] marca 2003 r. do Wojewody [...] wynika, że ojciec zmarł w kwietniu 1940 r., a nie [...] grudnia 1946 r., przeto powołanie się na fakt, że nie był on repatriantem jest całkowicie błędne. Spadkobiercy osób zamordowanych w M, K. i C. ponoszą teraz skutki prawne, gdyż odmawia się im praw, jakie przysługują tym, którym udało się wrócić do kraju. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [....] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: w pierwszej kolejności podnieść należy, że zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr. 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr. 135, poz. 1270 ze zm.). Organy administracji obu instancji przyjęły, że właściciel mienia pozostawionego w okolicach W. – B,. J. nie był repatriantem opierając się na postanowieniu Sądu Rejonowego dla [...] W., Wydział [...] Cywilny z dnia [...] listopada 1990 r. sygn. akt [...] z którego wynika, że B. J. zmarł w dniu [...] grudnia 1946 r. w P. (obecnie [...]), zaś skarżąca, jego córka M. K. powróciła z matką do kraju i zarejestrowała się w PCK w W. w dniu [...] marca 1946 r. jako powracająca z K. Skarżąca M. K. przedstawia szereg dowodów na to, że jej ojciec zginął w kwietniu 1940 r. będąc wcześniej więźniem obozu w S., jako oficer rezerwy. Organy administracji publicznej nie mają kompetencji, co zostało podkreślone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, do dokonywania innych ustaleń niż zostały dokonane przed sądem powszechnym. W okolicznościach tej sprawy organy winny jednak pouczyć skarżącą o konsekwencjach jakie do ustalenia jej uprawnień do mienia pozostawionego poza granicami kraju ma data śmierci ojca. Zgodnie z art. 9 kpa organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenia ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek . W niniejszej sprawie organ winien wyjaśnić, aby strona poczyniła starania o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku przed sądem powszechnym, co uzasadniałoby zawieszenie postępowania administracyjnego do czasu zakończenia postępowania sądowego. Nie można podzielić również poglądu wyrażonego w uzasadnieniu decyzji organu drugiej instancji, że dekret z dnia 6 września 1943 r. o reformie rolnej spowodował, iż majątek o powierzchni [...] ha położony w powiecie W. (dzisiejsza B. ) przeszedł na własność Skarbu Państwa. Ocenia się bowiem, że po dniu 17 września 1939 r. terytoria położone na wschód od tzw. linii Curzona zajęte zostały przez Związek Radziecki, a obywatele polscy zamieszkujący te tereny pozbawieni zostali ochrony prawnej. Następnie na podstawie porozumień zawartych przez Wielką Brytanię, Stany Zjednoczone oraz ZSRR - Polska utraciła te terytoria (vidé: uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 1991 r., III CZP 84/90: OSNC 1991/8-9/97, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 grudnia 2002 r. K 33/02; OTK-A-2002/7/97). Nie można zatem przyjąć, iż we wrześniu 1944 r. na terytoriach tych obowiązywało polskie prawo i grunty te przeszły na własność Skarbu Państwa polskiego. Sąd uznał zatem, że tak decyzja organu pierwszej jak i drugiej instancji naruszają przepisy art. 7, 8, 9, 77 § 1 i 107 § 3 kpa, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów sąd na postawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uznając, że naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 152 powołanej wyżej ustawy sąd orzekł, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Rozstrzygnięcie to traci moc w chwili uprawomocnienia się wyroku. O kosztach sąd orzekł na podstawie art. 200 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 2 powołanej ustawy Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.