I SA 2139/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daniela Kozłowska, NSA Anna Łukaszewska - Macioch,, asesor WSA Maria Tarnowska, Protokolant Iwona Kosińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2005 r. sprawy ze skargi M. P. i K. P. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] sierpnia 2003 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu i odszkodowaniu 1. uchyla zaskarżona decyzje oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2003 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury na rzecz M. P. i K. P. kwotę po 30 (trzydzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA 2139/03 Uzasadnienie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 5 marca 2002 r., sygn. I SA 1965/00, uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2000 r. i Prezydenta Miasta R. z [...] maja 2000 r. o odmowie zwrotu działki nr [...], stanowiącej obecnie część działki nr [...]. Sąd przyjął, że skarżący M. i K.P. we wniosku z 17 stycznia 2000 r. jako przesłankę żądania zwrotu nieruchomości podali "bezprawność wywłaszczenia" dokonanego decyzją z [...] sierpnia 1977 r. wydaną na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Wniosek ten został doprecyzowany w odwołaniu od decyzji Prezydenta Miasta R. z [...] maja 2000 r., w którym wyraźnie stwierdzono, że postępowanie wywłaszczeniowe nie było poprzedzone rokowaniami, nie zaproponowano nieruchomości zamiennej, pozostała po wywłaszczeniu nieruchomość nie nadawała się do wykorzystania jako gospodarstwo rolne, a odszkodowanie nie odpowiadało rzeczywistej wartości nieruchomości. Oznacza to - w ocenie skarżących - że wywłaszczenia dokonano z naruszeniem art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. W związku z tym Sąd przyjął, że zaskarżone decyzje wydane zostały z naruszeniem art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 19 k.p.a. w związku z art. 65 k.p.a. Skoro z wniosku wynikało, że skarżący powołują się na wydanie decyzji o wywłaszczeniu z naruszeniem prawa materialnego, to wniosek taki - zgodnie z art. 65 k.p.a. - należało przekazać organowi właściwemu do rozpoznania sprawy w trybie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, stosownie do art. 157 § 1 i 2 k.p.a. Jeżeli organ miał wątpliwości co do treści wniosku, to mógł zgodnie z art. 64 § 2 k.p.a. zapytać strony, czego w istocie się domagają. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2002 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta R. z [..] sierpnia 1977 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [..] października 2002 r. uchylił powyższą decyzję Wojewody [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Następnie Wojewoda [...] decyzją z dnia [..] lipca 2003 r., nr [...], ponownie odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta R. z dnia [...] sierpnia 1977 r. Organ przyjął, że zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ubiegający się o wywłaszczenie obowiązany był - przed wszczęciem postępowania - wystąpić o dobrowolne odstąpienie nieruchomości. Z dokumentu oznaczonego jako załącznik nr [...] do protokółu rokowań przeprowadzonych ze świadkami wskazanymi przez M. P. wynika, że Zarząd Gospodarki Terenami wystąpił do właścicieli nieruchomości zlokalizowanych na terenach przeznaczonych pod ogrody działkowe z propozycją dobrowolnego jej odstąpienia. Odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość zostało ustalone w oparciu o opinię biegłego rzeczoznawcy zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami. Fakt, że nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne nie stanowił przeszkody do wywłaszczenia, bowiem o dopuszczalności wywłaszczenia decydował cel określony z zatwierdzonych planach gospodarczych, na który mogła być wywłaszczona każda potrzebna nieruchomość. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia [..] sierpnia 2003 r. utrzymał w mocy opisaną wyżej decyzję Wojewody [...]. Zdaniem Prezesa UMiRM organ I instancji przeprowadził "miarodajne i należyte" postępowanie dowodowe. Przeprowadzona została rozprawa administracyjna, podczas której przesłuchano świadków na okoliczność faktów, jakie miały miejsce przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego. Dowód ten przeprowadzono na wniosek M. P.. Świadkowie zeznali, że właścicielom wywłaszczonych nieruchomości nie proponowano nieruchomości zamiennych. Jednak z dokumentu dotyczącego I. B. wynika, że Zarząd Gospodarki Terenami występował o dobrowolne odstąpienie gruntu. Decyzja o wywłaszczeniu wskazuje, że strona nie zgodziła się na dobrowolne odstąpienie nieruchomości. Tym samym należy przyjąć, że powołane dowody potwierdzają, że również w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości dopełniono obowiązku wynikającego z art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Pozostałe czynności dowodowe przeprowadzone przez Wojewodę nie wykazały, aby w trakcie postępowania wywłaszczeniowo-odszkodowawczego doszło do rażącego naruszenia prawa. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego M. i K. P. wnieśli o uchylenie zaskarżonych decyzji z tego powodu, że naruszają one przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Stwierdzenie Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, że Wojewoda [...]przeprowadził miarodajne i należyte postępowanie dowodowe stoi w oczywistej sprzeczności ze zgromadzonym podczas rozprawy administracyjnej materiałem dowodowym z zeznań świadków. Mimo zgodnych zeznań świadków o braku propozycji otrzymania nieruchomości zamiennej, organy przyjęły, że dopełniono obowiązku z art. 6 ówczesnej ustawy wywłaszczeniowej. Oferty składane stronie postępowania wywłaszczeniowego powinny mieć odzwierciedlenie w stosownych dokumentach sporządzonych w trakcie tego postępowania. Dokumenty te powinny dotyczyć P., a nie innych osób. Fakt przeprowadzenia rozprawy administracyjnej w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji nie sanuje wadliwie przeprowadzonego postępowania wywłaszczeniowego. Twierdzenie o prawidłowości postępowania wywłaszczeniowego oparte zostało na dokumencie dotyczącym p. B., a nie strony postępowania. Powoływanie się na dokument dotyczący innej osoby niż strona w niniejszej sprawie jest całkowicie chybione. Odpowiadając na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W związku z powyższym niniejsza skarga podlega rozpoznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co wynika z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Sąd uznał skargę za uzasadnioną. Zasadniczą kwestią w niniejszej sprawie było ustalenie i opisanie w decyzjach orzekających o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu, czy postępowanie wywłaszczeniowe mogło być w stosunku do przedmiotowej nieruchomości prowadzone. Takich ustaleń zaskarżone decyzje nie zawierają. Dokonana w nich ocena legalności wywłaszczenia ogranicza się do analizy czynności związanych z koniecznymi rokowaniami, ofertą nieruchomości zamiennej, wysokości należnego odszkodowania oraz charakteru wywłaszczonej nieruchomości z pominięciem istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy zagadnienia dopuszczalności wywłaszczenia, o czym stanowi art. 3 ust. 1, 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1971 r. Nr 18, poz. 94 ze zm.). Stosownie do art. 3 ust. 1 tej ustawy wywłaszczenie jest dopuszczalne, jeżeli wywłaszczana nieruchomość jest ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony Państwa albo dla wykonywania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych. Natomiast ust. 2 tego artykułu odnosił się do nieruchomości wywłaszczanych na terenie miast i osiedli. W takim przypadku wywłaszczenie było dopuszczalne, gdy nieruchomość była niezbędna dla planowej realizacji na jej terenie budownictwa ogólnomiejskiego i zorganizowanego budownictwa mieszkaniowego. Na obszarze miasta, osiedla lub gromady mogła być również wywłaszczona nieruchomość lub kompleks nieruchomości z przeznaczeniem dla organizacji spółdzielczej i dla organizacji kółek rolniczych, o ile było to uzasadnione interesem społecznym lub państwowym (ust. 3). Powołane wyżej przepisy ogólne ustawy z 12 marca 1958 r. zobowiązywały organy oceniające legalność decyzji wywłaszczeniowej do dokonania w pierwszym rzędzie ustaleń co do dopuszczalności wywłaszczenia na cel określony w decyzji Prezydenta Miasta R. z [..] sierpnia 1977 r. Zaskarżone decyzje takich ustaleń nie zawierają -zarówno co do celów wywłaszczenia (art. 3 ust. 1), jak i obszaru, na którym położona była wywłaszczona nieruchomość (art. 3 ust. 2). O braku ustaleń w tym zakresie przesądza ta część decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2003 r., w której organ ten wręcz stwierdza, że wywłaszczona nieruchomość, oznaczona jako działka [...] o pow. [...] m2 położona była w granicach administracyjnych miasta i była niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych, a mianowicie pod pracownicze ogrody działkowe. W tej części decyzji zachodzi istotna sprzeczność, bowiem jeżeli grunt był położony w granicach administracyjnych miasta, to nie mógł być równocześnie niezbędny na cele realizacji planów gospodarczych, gdyż wywłaszczenie terenów w granicach miast nie było uzależnione od celów określonych w art. 3 ust. 1 ustawy. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w decyzji z [...] sierpnia 2003 r. nie odniósł się do tej kwestii. Sąd przyjął, że ocena legalności decyzji wywłaszczeniowej w takim zakresie, jak dokonały tego orzekające w sprawie organy mogła nastąpić dopiero po stwierdzeniu, że samo wywłaszczenie było dopuszczalne w świetle art. 3 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Wobec tego, że zaskarżone decyzje wydane zostały z naruszeniem art. 7 i 77 § 1 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 i 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).