I SA 2588/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie NSA Anna Łukaszewska-Macioch NSA Jan Paweł Tarno (spr.) Protokolant Jolanta Zagrzejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 czerwca 2004 r. sprawy ze skargi T.K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2002 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za mienie nieruchome pozostawione na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa Polskiego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że wyżej wymieniona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz T.K. kwotę 30 (trzydzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA 2588/02 UZASADNIENIE Decyzją z [...] września 2002 r., nr [...] Wojewoda [...] uchylił decyzję Starosty Powiatu [...] z [...] maja 2002 r. nr [...] o stwierdzeniu posiadania przez I.M. uprawnień do ekwiwalentu za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Państwa Polskiego w wysokości [...] zł oraz o odmowie stwierdzenia posiadania przez T.K. uprawnień do ekwiwalentu za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Państwa Polskiego w wysokości [...] zł i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu Wojewoda stwierdził, że zaliczenie wartości nieruchomości, o których mowa w ust 1 art. 212 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. jedn. Dz. U. 2000 r. nr 46, poz. 543 ze zm.) następuje na rzecz właściciela tych nieruchomości lub wskazanej przez niego jednej osoby uprawnionej do dziedziczenia ustawowego (art. 212 ust. 4 ww. ustawy). W razie śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych za granicą, uprawnienia wynikające z ust. 1 przysługują łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich wskazanemu przez pozostałe osoby uprawnione (art. 212 ust 5 ww. ustawy). Zgodnie z treścią postanowienia sądu z dnia [...].04.2001 r. (sygn. akt [...]) właścicielami majątku "[...]" położonego w gm. [...], pow. [...], woj. [...] byli I. i T.M. Z akt sprawy wynika, że tylko I.M. wraz z córką T.K. przybyły na obecne tereny Państwa Polskiego. Natomiast T.M. nie był poddany procedurze ewakuacji do kraju i zgodnie z postanowieniem sądu z dnia [...].12.1990 r. (sygn. akt [...]) zmarł [...].05.1947 r. na terenach b. ZSRR. Na1eży tutaj wskazać, że zgodnie z treścią uchwały 7-miu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 10.04.1991 r. stanowiącą zasadę prawną, prawo do zaliczenia wartości mienia pozostawionego na terenach nie wchodzących w skład obecnego Państwa Polskiego przysługuje obywatelom polskim, zamieszkałym w dniu 1 września 1939 r. , na tych terenach, którzy po tym dniu opuścili je w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. i zamieszkują w Polsce. W związku z powyższym należy się zgodzić ze stanowiskiem organu I instancji, te uprawnienie do ekwiwalentu za 1/2 mienia pozostawionego poza granicami Państwa Polskiego nie mogło być dziedziczone przez T.K., gdyż T.M. jako osoba, która nie była repatriowana i nigdy nie zamieszkała na terenie Polski po wojnie, takich uprawnień nie nabyła. W sprawie budzi jednak wątpliwości wysokość ekwiwalentu ustalona przez organ I instancji. Z akt sprawy wynika, że Starosta Powiatu [...] wydając zaskarżoną decyzję oparł wartość ekwiwalentu na operacie szacunkowym z lutego 2000 r. sporządzonym przez rzeczoznawcę majątkowego Pana A.F. Zgodnie z zasadami wprowadzonymi rozporządzeniem z 21.09.2001 r. (Dz. U. Nr 90 z 2001 poz. 999) zmieniającym rozporządzenie w sprawie sposobów zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych za granicą na pokrycie ceny sprzedaży nieruchomości lub opłat za użytkowanie wieczyste oraz sposobów ustalenia wartości tych nieruchomości, przy wartości nieruchomości położonych w byłym województwie nowogrodzkim należy uwzględnić wraz z odpowiednimi współczynnikami wartości nieruchomości położonych w obecnym województwie [...]. Z przedmiotowego operatu nie wynika natomiast, jakie i gdzie położone nieruchomości przyjęto do określenia wartości ww. nieruchomości. Ponadto operat ten zawiera wycenę składników mienia nie wymienionych w ww. postanowieniu sądu np.: wycena chlewu drewnianego, wiaty drewnianej, studni z betonowych kręgów oraz ogrodzenia z drewnianych desek. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego T.K. wniosła o zmianę decyzji Wojewody [...] ewentualnie o uchylenie decyzji obu instancji i przekazanie sprawy organom do ponownego rozpoznania. Organom administracji zarzuciła naruszenie prawa materialnego przez błędną interpretację art. 212 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Powołała się przy tym na orzecznictwo SN. W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Podkreślono w niej, że zarzuty podniesione w skardze były przedmiotem rozpoznania już w postępowaniu odwoławczym i nie wniosły żadnych nowych okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na zajęte stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie właściwy do rozpoznania skargi stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, i to przynajmniej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga jest zasadna i zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja została wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Po pierwsze, należy zauważyć, że zgodnie z art. 138 § 2 kpa organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części, tj. w sytuacji, gdy organ pierwszej instancji w ogóle nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego, albo co prawda postępowanie takie przeprowadził, ale w rażący sposób naruszono w nim przepisy procesowe. W orzecznictwie NSA powszechnie przyjęto, że wydanie decyzji kasacyjnej stanowi wyjątek od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu odwoławczym, a zatem nie może być ona podjęta w innych sytuacjach niż te, które zostały określone w art. 138 § 2. Niedopuszczalna jest wykładnia rozszerzająca tego przepisu. (Por. np. wyroki: z 10 kwietnia 1997 r., I SA/Po 1237/96; z 16 czerwca 1997 r., II SA/Kr 2024/96 i z 28 maja 1998 r., I SA/Lu 519/97). Powyższy wniosek wynika także z treści art. 136 kpa, zgodnie z którym organ odwoławczy może przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe. Ten kierunek wykładni potwierdza także orzecznictwo Sądu Najwyższego. W wyroku z 9 czerwca 1999 r., III RN 8/99 Sąd ten stwierdził, że w razie wątpliwości, czy w postępowaniu odwoławczym konieczne jest przeprowadzenie dodatkowego (uzupełniającego) postępowania dowodowego, czy z przyczyn wymienionych w art. 138 §ő 2 kpa konieczne jest uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi, organ odwoławczy jest zobowiązany zastosować przepis art. 136 kpa. Wojewoda [...] przekroczył przyznane mu przepisem art. 138 § 2 kpa uprawnienia, ponieważ w wydanej przez niego decyzji jest ewidentna sprzeczność pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy, a jego uzasadnieniem. Pomimo uchylenia decyzji w całości i przekazania sprawy organowi I instancji Wojewoda w uzasadnieniu stwierdza, że "należy się zgodzić ze stanowiskiem organu I instancji, te uprawnienie do ekwiwalentu za 1/2 mienia pozostawionego poza granicami Państwa Polskiego nie mogło być dziedziczone przez T.K., gdyż T.M. jako osoba, która nie była repatriowana i nigdy nie zamieszkała na terenie Polski po wojnie, takich uprawnień nie nabyła". Tym samym, mimo zawartego w zaskarżonej decyzji rozstrzygnięcia ("uchylam zaskarżoną decyzję w całości"), Wojewoda de facto rozstrzyga sprawę T.K., przesądzając z góry rozstrzygnięcie w tym zakresie organu I instancji. Stanowi to rażące naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, a także naruszenie uprawnień orzeczniczych organu odwoławczego, określonych w art. 138 § 2 kpa. Po drugie wszakże, Wojewoda [...] dopuścił się znacznie bardziej istotnego błędu, a mianowicie wyszedł poza granice odwołania. W zaskarżonej odwołaniem decyzję Starosty Powiatu [...] z [...] maja 2002 r. nr [...] zostały rozstrzygnięte dwie sprawy, a mianowicie sprawa T.K. (negatywnie) i sprawa I.M. (pozytywnie). Jak wynika z treści odwołania, wnosząca je T.K. zaskarżyła decyzję Starosty Powiatu [...] jedynie w tej części, która dotyczyła rozstrzygnięcia jej sprawy. Wojewoda nie mógł zatem uczynić przedmiotem swego rozpoznania sprawy I.M., ponieważ postępowania odwoławczego nie można wszcząć z urzędu. Może być ono wszczęte tylko i wyłącznie na żądanie strony. Wszystkie omówione wyżej uchybienia stanowią naruszenia przepisów kpa, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c) i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) należało orzec jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono według art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. nr 74, poz. 368 ze zm.) w zw. z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271).