I SA 2789/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.) Sędziowie NSA Anna Łukaszewska - Macioch WSA Daniela Kozłowska Protokolant Anna Fijałkiewicz po rozpoznaniu w dniu 18 sierpnia 2004 r. sprawy ze skarg W. G., S. B., R. P., J. C., R. M., J. M., W. M., P. M., J. L., J. W., K. W., J. L. i I. C. na postanowienie Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] października 2002 r., nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu. I SA 2789/02 UZASADNIENIE Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast postanowieniem z dnia [...] października 2002 r., nr [...] na podstawie art. 138 § 1 w związku z art. 127 § 3 i art. 144 k.p.a., po ponownym rozpatrzeniu sprawy objętej postanowieniem Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, znak [...] z dnia [...].07.2002 r. zawieszającym postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...].12.1991 r., zmienionej decyzją z dnia [...].12.1991 r., wydanej w sprawie uwłaszczenia Przedsiębiorstwa [...] "E." SA - w części odnoszącej się do działek nr [...],[...],[...] i [...] (powstałych z działki nr [...]), położonych w E. przy ul. [...] oraz działki nr [...] położonej w E. przy ul. [...] oraz garaży usytuowanych na działce nr [...] położonej w E. przy ul. [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu podniesiono, co następuje: Wojewoda [...], działając na podstawie art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), decyzją znak [...], z dnia [...].12.1991 r., zmienioną decyzją z dnia [...].12.1991 r. stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem [...].12.1990 r. przez Przedsiębiorstwo [...] "E." SA w E. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w E. i składającego się z szeregu działek wymienionych w decyzji oraz nieodpłatne nabycie własności budynków mieszkalnych i garaży położonych na tym gruncie. Pismem z dnia 7.12.2001 r. J. L. i inne osoby wystąpili o stwierdzenie nieważności ww. decyzji, wskazując na zgłoszone roszczenia do garaży - art. 8 ww. ustawy z dnia 29 września 1990 r. (obecnie art. 211 ustawy z dnia 21 sierpnia o gospodarce nieruchomościami - Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543 ze zm.). Ustalono, że roszczenia te dotyczą garaży położonych na działkach oznaczonych numerami: [...],[...],[...],[...] o łącznej pow. 85 m2 , powstałych z działki nr [...], położonych przy ul. [...] o pow. 23 m2 powstałej z działki nr [...], położonej przy ul. [...] oraz nr [...] o pow. 0,4680 ha, powstałej z działki nr [...] położonej przy ul. [...], przy czym położonych tam 5 garaży nie zostało wydzielonych. Aktem notarialnym z dnia [...].10.1997 r., ze zmianą wynikającą z aktu notarialnego z dnia [...].12.1997 r., jednostka uwłaszczona prawa rzeczowe do ww. działek przeniosła na rzecz osoby trzeciej, tj. na rzecz Zarządu Nieruchomości "E." Sp. z o.o. w E. Organ wojewódzki we wznowionym postępowaniu uwłaszczeniowym decyzją z dnia [...].11.2001 r. stwierdził, że decyzja z dnia [...].12.1991 r. została wydana z naruszeniem prawa i odmówił uchylenia tej decyzji, po czym osoby posiadające garaże w celu realizacji swoich roszczeń wystąpiły pismem z dnia 7.12.1991 r. o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej. Zawiadomieniem z dnia 19.02.2002 r. powiadomiono o wszczętym postępowaniu w ww. sprawie, a następnie Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast postanowieniem znak [...] z dnia [...].07.2002 r., zawiesił z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej we wskazanej wyżej w części. Organ centralny podniósł, że zgodnie z art. 8 powołanej ustawy z dnia 29 września 1990 r. osoba, lub jej następca prawny, która na podstawie pozwolenia na budowę wybudowała ze środków własnych garaż na gruncie stanowiącym własność Skarbu Państwa lub gminy, ma prawo nabyć ten garaż na własność oraz otrzymać grunt w użytkowanie, jeżeli jest najemcą garażu. Przepis ten wszedł w życie z dniem 5.12.1990 r. łącznie z przepisami art. 2 ust. 1-2 cyt. ustawy i stanowi lex specialis w stosunku do przepisów art. 2. Nabycie praw do garażu i gruntu następowało, jeżeli spełnione były łącznie przesłanki określone w art. 8. Obecnie przepis art. 8 został zastąpiony przez art. 211 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 r. Roszczenia o nabycie praw do garażu i gruntu zostały zgłoszone po wydaniu decyzji uwłaszczeniowej. Kwestia, czy osoby zainteresowane spełniały wszelkie przesłanki z ww. art. 8 (obecnie art. 211 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r.), a więc także ustalenie, jak daleko sięgałoby prawo do gruntu niezbędnego do właściwego korzystania z garaży, jest sprawą cywilnoprawną, a nie administracyjną. Skoro roszczenia o nabycie praw do garażu i do gruntu mają charakter cywilnoprawny, brak jest podstaw, aby w niniejszym postępowaniu administracyjnym przesądzać sprawę zaistnienia wszystkich przesłanek wynikających z art. 8 ww. ustawy z dnia 29 września 1990 r., (obecnie z art. 211 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r.), gdyż sprawy cywilnoprawne nie mogą być rozstrzygane w postępowaniu administracyjnym. W świetle powyższego uznano, że rozstrzygnięcie przez właściwy sąd w sprawie cywilnoprawnej o prawach do garaży i gruntu stanowi zagadnienie wstępne, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. J. W., J. L. i inne osoby wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy podnosząc, że zostały spełnione wszelkie przesłanki związane z nabyciem praw do garaży. Rozpatrując ponownie całość sprawy w pełni podtrzymano stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Podkreślono, że jest rzeczą niewątpliwą, że w sprawach dotyczących nabycia praw do garaży i do gruntu, o których mowa w art. 8 ww. ustawy z dnia 29 września 1990 r., (obecnie w art. 211 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r.) nie wydaje się decyzji administracyjnej, lecz są to kwestie rozstrzygane w trybie cywilnoprawnym. W tym też trybie następuje przesądzenie, jak daleko sięgałyby prawa do gruntu niezbędnego do korzystania z garaży i przesądzenie, które z osób spełniły wszystkie przesłanki merytoryczne odnoszące się do uprawnień związanych z nabyciem praw rzeczowych do garaży i do gruntu. Dlatego za prawidłowe uznano stanowisko, że rozstrzygnięcie przez właściwy sąd sprawy cywilnoprawnej o prawach do garażu i do gruntu stanowi zagadnienie wstępne, w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 Kpa. Tym samym brak było podstaw do zmiany orzeczenia zawartego w zaskarżonym postanowieniu. Powyższe postanowienie zaskarżyli do Naczelnego Sądu Administracyjnego W. G., S. B., R. P., J. C., następcy prawni P. M. - R. M., J. M., W. M., P. M. (sygn. akt I SA 2789 - I SA 2793/02) oraz J. L., J. W., K. W., J. L., I. C. (sygn. akt I SA 2863 - 2867/02). W identycznej treści skargach zarzucili, że obydwa wydane przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast postanowienia naruszają art. 97 § 1 pkt 4 i art. 77 k.p.a. i wnosili o ich uchylenie w całości. Skarżący podnieśli, że w sprawie nie ma sporu o istnienie roszczenia z art. 8 ustawy z dnia 9 września 1990 r. (obecnie art. 211 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami), co wynika z uzasadnienia decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2001 r., nr [...], a uprawnień skarżących nie kwestionuje Zarząd Nieruchomości "E." Sp. z o.o. w E., który jest stroną tego postępowania. Skoro Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast nie wykazał, by istniał spór co do istnienia dochodzonych przez skarżących roszczeń nie miał podstaw do zawieszenia postępowania w sprawie, winien podjąć stosowną decyzję w trybie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., działanie organu naruszyło również art. 77 k.p.a., bowiem niewyczerpująco rozpatrzono cały materiał dowodowy. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w odpowiedzi na skargi wnosił o ich oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z dniem 1 stycznia 2004 r. na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) stał się właściwy do rozpoznania spraw ze skarg wniesionych we wskazanych sprawach, które zostały połączone do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia. Sąd zważył, co następuje: Skargi zasługują na uwzględnienie z powodów, które nie zostały objęte zarzutami skarżących. Wojewódzki Sąd Administracyjny sprawuje, w zakresie swojej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonych aktów lub czynności administracyjnych. Czyni to według stanu prawnego i na podstawie stanu faktycznego sprawy z daty wydania ocenianej decyzji. Sąd orzeka na podstawie akt administracyjnych przekazanych przy odpowiedzi na skargę z tym, że winien przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania, co w sprawie niniejszej uczyniono. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd obowiązany jest wziąć pod rozwagę z urzędu wszelkie naruszenia prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Taka sytuacja miała miejsce w sprawie niniejszej. W dniu 20 lipca 2002 r. zmarł P. M. (odpis skrócony aktu zgonu k.-17 akt sądowych), natomiast zaskarżone postanowienie wydane zostało w dniu 18 października 2002 r. w postępowaniu, w którym nie brali udziału jako następcy prawni zmarłej strony jego spadkobiercy R. M., J. M., W. M. i P. M. ( postanowienie Sądu Rejonowego w E. z dnia [...] stycznia 2003 r., sygn. akt [...] k. [...] akt sądowych.). Art 10 § 1 k.p.a. nakłada na organy administracji publicznej obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji strony winny mieć możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Uchybienie wskazanemu przepisowi daje podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czego konsekwencją jest uchylenie rozstrzygnięcia dotkniętego omawianą wadą. Zauważyć należy, że postanowienie Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] października 2002 r., nr [...] przesłane do P. M. zostało organowi zwrócone niedoręczone, z adnotacją na zwrotnym poświadczeniu odbioru "adresat zmarł". Informacja ta opatrzona datą 23.10.2002 r. i podpisana przez doręczyciela, obligowała organ do podjęcia czynności wyjaśniających. Z opisanej wyżej przyczyny Sąd obowiązany był uchylić zaskarżone postanowienie, chociaż zarzuty podniesione w skardze nie mogły być uznane za zasadne. Roszczenie o nabycie garażu i ustanowienie użytkowania wieczystego gruntu, na którym jest on pobudowany oparte na przepisie art. 211 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, ma charakter cywilnoprawny, nie może być ono rozpoznawane w postępowaniu administracyjnym. Skoro wszczęte zostało na wniosek skarżących postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej w części obejmującej garaże i grunt, na którym je wybudowano, to uznanie, że rozstrzygnięcie o zasadności wskazanych wyżej roszczeń skarżących w postępowaniu cywilnym stanowi zagadnienie wstępne dla postępowania nadzorczego w zakresie stron tego postępowania jest prawidłowe i nie narusza art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b oraz art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.