I SA 3084/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Tarno Sędziowie NSA Anna Lech NSA Anna Łukaszewska-Macioch (spr.) Protokolant Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 lipca 2004 r. sprawy ze skargi E. C. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2002 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia uprawnień do ekwiwalentu za mienie pozostawione poza granicami państwa polskiego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty Powiatu [...] z dnia [...] września 2002 r., nr [...], 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3) zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącej E. C. kwotę 30 (trzydzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2002 r. Wojewoda [...], po rozpatrzeniu odwołania E. C., utrzymał w mocy decyzję nr [...] Starosty Powiatu [...] z dnia [...] września 2002 r. odmawiającą stwierdzenia posiadania przez E. C. uprawnień do 2/3 części ekwiwalentu za mienie poza granicami Państwa Polskiego,. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] podał, że w dniu [...] października 2000 r. Starosta Powiatu [...] wydał zaświadczenie nr [...] stwierdzające, że E. C. ma prawo do 1/3 części ekwiwalentu, o jakim mowa w art. 212 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543). Natomiast co do pozostałej 2/3 części Starosta Powiatu [...] wydał decyzję nr [...] z dnia [...] września 2002 r. o odmowie stwierdzenia uprawnień E. C. do tej części ekwiwalentu. Od tej decyzji Starosty Powiatu [...] E. C. wniosła odwołanie, w którym podniosła, że decyzja jest sprzeczna z zasadą wyrażoną w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 1989 r. III CZP 32/89. Wojewoda [...] nie uwzględnił odwołania i decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2002 r. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy uznał, że z treści art. 212 ust. 4 i 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika zawężenie kręgu osób uprawnionych do ekwiwalentu wyłącznie do bezpośrednich spadkobierców właściciela. Zdaniem organu trzeba odróżnić prawo majątkowe podlegające dziedziczeniu od uprawnienia do zaliczenia wartości mienia pozostawionego poza granicami kraju. Zakres podmiotowy tego drugiego został przez ustawodawcę ograniczony do właściciela nieruchomości lub wskazanej przez niego osoby uprawnionej do dziedziczenia ustawowego po nim, a po jego śmierci – do jego bezpośrednich spadkobierców. Z tego wynika, że osoby, które są spadkobiercami po spadkobiercach byłego właściciela są już następcami prawnymi i jako tacy nie mają uprawnień do ekwiwalentu. W sprawie niniejszej właścicielką pozostawionego mienia była J. K. Zgodnie z postanowieniem Sądu G. z dnia [...] września 1996 r. [...] spadek po J. K. nabyli: J. K. – mąż, E. C. – córka i A. K. – syn, po 1/3 części każde z nich. Spadek po J. K., zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] listopada 1997 [...], jak również spadek po A. K., zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] lutego 2000 r. [...] nabyła w całości E. C. Z powyższego wynika, że prawa do ekwiwalentu, które przysługiwały bezpośrednim spadkobiercom właścicielki mienia pozostawionego – J. K. i A. K. nie mogą być realizowane przez E. C. Na decyzję Wojewody [...] skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniosła E. C., podnosząc, że stanowisko zajęte w decyzji jest niezgodne z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 1994 r. III CZP 77/94, stosownie do której skarżąca nabyła w pełni prawa do ekwiwalentu, a więc także te, które przysługiwały jej ojcu i bratu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie powołując się na treść wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 czerwca 1992 r. oraz opinie w tej sprawie wyrażone przez A. J., L. F. i H. I., którzy zaprezentowali pogląd, iż krąg uprawnionych do ekwiwalentu jest zawężony do właścicieli pozostawionych nieruchomości oraz ich bezpośrednich spadkobierców. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie właściwy do rozpoznania skargi stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W ramach tej kontroli sąd administracyjny dokonuje oceny, czy organ administracji przy rozpoznawaniu sprawy nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skargę w niniejszej sprawie należało uwzględnić, ponieważ zaskarżona decyzja jest niezgodna z prawem. Zgodnie z art. 212 ust. 1 i 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami na pokrycie opłat za użytkowanie wieczyste lub ceny sprzedaży działki budowlanej oraz ceny sprzedaży położonych na niej budynków lub lokali stanowiących własność Skarbu Państwa osobom, które w związku z wojną rozpoczętą w 1939 roku pozostawiły nieruchomości na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa, a które na mocy umów międzynarodowych zawartych przez państwo miały otrzymać ekwiwalent za mienie pozostawione za granicą, zalicza się wartość pozostawionych nieruchomości. W razie śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych za granicą uprawnienia, o których mowa, przysługują łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich wskazanemu przez osoby uprawnione. Powyższe oznacza, że prawo do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych za granicą jest prawem majątkowym i przechodzi na spadkobierców. Zgodnie z art. 922 § 1 kc do spadku należą prawa i obowiązki, które zmarły miał w chwili śmierci. Z żadnego przepisu ustawy o gospodarce nieruchomościami nie wynika, że niezrealizowane prawo, które nabył spadkobierca w związku ze śmiercią byłego właściciela nieruchomości, nie przechodzi na kolejnych spadkobierców. Podkreślił to Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 15 stycznia 1993 r. I CRN 162/92 (niepubl.), a także w uchwale z dnia 7 czerwca 1994 r. III CZP 77/94 (OSNC 1994/12/293). Stanowisko to Sąd w orzekający niniejszej sprawie w pełni podziela. Wprawdzie cytowane orzeczenia zapadły pod rządami ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127), zachowały jednak aktualność na gruncie obowiązującej obecnie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, bowiem ustawodawca przyjął w niej poprzednie rozwiązanie kwestii zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych za granicą. Należy zauważyć, że zagadnieniem kręgu spadkobierców uprawnionych do realizacji omawianego uprawnienia zajmował się także Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z dnia 31 stycznia 2001 r. w sprawie P 4/99 (OTK 2001/1/5) stwierdził, że "art. 64 ust. 1 konstytucji odczytywany w kontekście innych przepisów mówiących o dziedziczeniu( art. 64 ust. 2 i art. 21 ust. 1 konstytucji), stanowi podstawę publicznego prawa podmiotowego, którego treścią jest gwarantowana konstytucyjnie wolność nabywania mienia, jego zachowania oraz dysponowania nim.". Dziedziczenie zaś, jak podkreślił Trybunał Konstytucyjny, polega na tym, że prawo własności (a także wszelkie inne prawa majątkowe) przysługujące osobie fizycznej nie wygasa z chwilą jej śmierci lecz trwa nadal, co zakłada przejście tego prawa na inną osobę lub osoby. Konstytucyjna gwarancja prawa dziedziczenia przede wszystkim uzasadnia zakaz arbitralnego przejmowania prze państwo (inne podmioty prawa publicznego) własności osób zmarłych. W świetle przedstawionych założeń i wniosków stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja, jak również decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane z naruszeniem art. 212 ust. 1 i 5 ustawy o gospodarce nieruchomościami i naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 cyt. ustawy.