I SA 3118/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz NSA Maria Wiśniewska (spr.) Protokolant Inga Szcześniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lipca 2004 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2002 r., nr [...] w przedmiocie zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Starosty Powiatu W. z dnia [...] sierpnia 2002 r., nr [...]; II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz M. B. kwotę 30 (trzydziestu) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Starosta Powiatu W. decyzją z dnia [...] sierpnia 2002 r., nr [...] odmówił stwierdzenia posiadania przez M. B. (zam. [...]) uprawnień do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego w miejscowości J., pow. Z., przez P. i A. J. na pokrycie opłat za użytkowanie wieczyste lub ceny sprzedaży działki zabudowanej budynkiem, przeznaczonym na prowadzenie działalności handlowej lub usługowej, na pracownię do prowadzenia działalności twórczej, domem letniskowym, garażem albo działki przeznaczonej pod tego rodzaju zabudowę. U podstaw decyzji legło ustalenie, że M. B. nie zamieszkuje w Polsce i w związku z tym nie przysługuje jej ekwiwalent za utracone mienie. M. B. wniosła od powyższej decyzji odwołanie zarzucając, że pozbawiona jest ona podstawy prawnej. Wojewoda [...] decyzją nr [...] (znak: [...]) z dnia [...] listopada 2002 r., utrzymał w mocy powyższą decyzję Starosty Powiatu W. W uzasadnieniu swojej decyzji Wojewoda przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne: Właścicielami mienia położonego w miejscowości J., powiat Z., woj. [...], pozostawionego w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. – byli P. i A. J., M. B., zamieszkała obecnie w F., jest jedną z ich spadkobierczyń. Kwestię roszczeń odszkodowawczych za mienie nieruchome pozostawione na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa polskiego reguluje obecnie art. 212 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r., Nr 46 poz. 543 ze zm.; zwanej dalej u.g.n.). Zgodnie z tym przepisem, osobom, które w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. pozostawiły majątek nieruchomy na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa, a które na mocy umów międzynarodowych zawartych przez państwo mają otrzymać ekwiwalent za mienie pozostawione za granicą - zalicza się wartość mienia nieruchomego na pokrycie opłat za użytkowanie wieczyste lub ceny sprzedaży działki budowlanej oraz ceny sprzedaży położonych na niej domów, budynków lub lokali, stanowiących własność Skarbu Państwa. Sąd Najwyższy w uchwale składu 7 -miu sędziów z dnia 10 kwietnia 1991 r., stanowiącej zasadę prawną, stwierdził, że prawo do zaliczenia wartości mienia pozostawionego na terenach nie wchodzących w skład obecnego państwa polskiego, przysługuje obywatelom polskim zamieszkałym w dniu 1 września 1939 r. na tych terenach, a którzy po tym dniu opuścili je w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. i zamieszkują w Polsce. Należy więc zgodzić się ze stanowiskiem organu pierwszej instancji, że uprawnienie do ekwiwalentu za mienie pozostawione poza granicami państwa polskiego M. B. nie przysługuje, gdyż nie zamieszkuje na terenie Polski, a zatem uprawnień do ekwiwalentu nie nabyła. Uprawnienie do tego ekwiwalentu jest uprawnieniem łącznym spadkobierców właścicieli mienia pozostawionego poza granicami państwa polskiego i pozwala na nabycie maksymalnie dwóch nieruchomości. Z treści zaświadczenia Starosty Powiatu W. nr [...] z dnia [...] czerwca 1999 r. wynika, że uprawnienie do ekwiwalentu za wskazane wyżej mienie zostało zrealizowane przez J. B., M. J. oraz M. B. poprzez nabycie udziału w budynku mieszkalnym położonym w obrębie wsi Ś. oraz lokalu mieszkalnego, położonego w W. przy ul. [...]. Wymienione osoby tym samym wyczerpały możliwość realizacji rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami kraju. M. B. zaskarżyła powyższą decyzję Wojewody [...] do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W skardze zarzuciła, jak to wynika z jej treści, naruszenie prawa o postępowaniu administracyjnym przez nienależyte wyjaśnienie sprawy, co doprowadziło do wydania decyzji sprzecznej z prawem. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny, będąc z dniem 1 stycznia 2004 r. – na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) – Sądem właściwym do rozpoznania skargi M. B., zważył, co następuje. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Niewątpliwie należy zgodzić się z zasadniczym zarzutem skarżącej, że organy obu instancji orzekające w niniejszej sprawie nie dopełniły podstawowego obowiązku proceduralnego, jakim jest każdorazowo należyte wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie został przy tym właściwie oceniony, poczynione zaś ustalenia pozostają z nim w sprzeczności. Przede wszystkim zwrócić należy uwagę na nieprawidłowość ustalenia, że małżonkowie P. i A. J. pozostawili w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. mienie w miejscowości J., powiat Z., woj. [...], bowiem z materiału dowodowego wynika, że mienie to mógł ewentualnie pozostawić – kwestia ta zostanie przedstawiona w dalszej części uzasadnienia - jedynie A. J, gdyż P. J. zmarła w dniu 13 czerwca 1933 r., a zatem na długo przed rozpoczęciem wojny w 1939 r. Wprawdzie w aktach administracyjnych zawarto wyrok Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] września 1990 r., [...], w którego sentencji ustalono, że małżonkowie A. i P. J. pozostawili na terenie byłego państwa polskiego - określony bliżej w tym wyroku – majątek nieruchomy, niemniej jednak, co nader istotne z punktu widzenia związania wyrokiem innych sądów i innych organów państwowych (art. 365 k.p.c.), w sentencji tej nie wskazano daty pozostawienia tego majątku. W żadnym więc wypadku nie można przyjąć, że P. J. odpowiada przewidzianym w art. 212 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543 ze zm.) wymogom przyznawania uprawnień w tym przepisie określonych. Z chwilą śmierci, tj. z dniem 13 czerwca 1933 r., straciła wszak zdolność prawną, dlatego też, co oczywiste, w 1939 r. nie mogła być podmiotem jakichkolwiek praw i obowiązków cywilnoprawnych przysługujących osobom fizycznym. Nadmienione prawa i obowiązki P. J., jeżeli były składnikami spadku, przeszły natomiast na jej spadkobierców. Zaznaczyć trzeba, że z postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] listopada 1989 r., I Ns 592/89 wynika krąg spadkobierców P. J. Należą do niego synowie: S. J., J. J. i B. J. oraz córka S. J. Z postanowienia Sądu Rejonowego dla W. dla [...] lipca 1993 r., [...] wynika, że S. J. zmarł [...] lipca 1944 r., natomiast S. J. – w dniu [...] kwietnia 1945 r., przy czym bezpośrednio przed zgonem zamieszkiwali w J. Z kolei A. J. zmarł jeszcze wcześniej, bo tuż po rozpoczęciu działań wojennych. Zmarł mianowicie w dniu [...] października 1939 r. w Z., woj. [...]. Również i te okoliczności organ pominął przy dokonywaniu oceny prawnej omawianego zagadnienia. W konsekwencji nie dostrzegł też potrzeby poczynienia ustaleń faktycznych związanych z tymi okolicznościami, zwłaszcza zaś co do dalszego losu prawnego pozostawionej przez nich nieruchomości. Nie jest to bez znaczenia dla wyniku sprawy, skoro należy uwzględnić treść art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz umów międzynarodowych zawartych przez państwo. Chodzi tu między innymi o umowy zawarte w dniu 9 września 1944 r. pomiędzy PKWN a rządami republik Ukrainy i Białorusi oraz w dniu 6 lipca 1945 r. pomiędzy Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej a rządem ZSRR, które regulowały repatriację do Polski obywateli polskich z utraconych terenów oraz losy prawne ich mienia. Dopiero prawidłowe ustalenia w zakresie wyżej wskazanym pozwolą na wyjaśnienie, jakie uprawnienia z art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami nabyli B. J. i J. J. jako jedni ze spadkobierców A. J. i zarazem jako spadkodawcy skarżącej M. B. (odpis postanowień Sądu Rejonowego dla [...] z dnia [...] listopada 1989 r., [...] i Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] listopada 1993 r., [...]), a także w jakim zakresie uprawnienia te przysługują skarżącej na mocy ust. 5 powołanego art. 212. Należy się zgodzić z twierdzeniem skarżącej, że sam fakt zamieszkiwania jej w dniu wydania decyzji poza granicami Polski nie pozbawia jej roszczeń z ust. 1 w zw. z ust. 5 art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Przesłankę zamieszkiwania w Polsce odnieść bowiem trzeba do osób, które bezpośrednio pozostawiły nieruchomości na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru państwa. O tych osobach mowa jest w ust. 1 powyższego artykułu. Skarżąca zaś wywodzi swoje uprawnienie z unormowania zawartego w ust. 5 tegoż artykułu. Z drugiej jednak strony, co zresztą trafnie podkreślił organ, uwzględnić trzeba w pozostałych elementach uchwałę Sądu Najwyższego podjętą w składzie 7 - miu sędziów z dnia 10 kwietnia 1991 r., III CZP 84/90 (OSNC1991, nr 8-9, poz. 97), stanowiącą zasadę prawną. Konkludując, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja oraz decyzja organu pierwszej instancji naruszają przepisy o postępowaniu administracyjnym, bowiem organy nie wyjaśniły prawidłowo stanu faktycznego sprawy, czym naruszyły art. 7, 77, 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), Sąd orzekł, jak w sentencji.