I SA/Wa 1000/21
WyrokWSA w Warszawie2022-01-19
Skład orzekający: Gabriela Nowak, Jolanta Dargas, Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy świadczenie rodzinne wypłacone za okres, w którym wystąpiły okoliczności uzasadniające zastosowanie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i pierwszeństwo w wypłacie świadczeń miało ustawodawstwo innego państwa członkowskiego, może zostać uznane za nienależnie pobrane, nawet jeśli strona nie miała wiedzy o miejscu pobytu drugiego rodzica?Ratio decidendi
Świadczenie rodzinne wypłacone za okres, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a pierwszeństwo w wypłacie świadczeń ma ustawodawstwo innego państwa członkowskiego, może zostać uznane za nienależnie pobrane, nawet jeśli strona nie posiadała wiedzy o miejscu pobytu drugiego rodzica. Obowiązek zwrotu świadczenia powstaje, gdy zostało ono przyznane, a następnie ustało prawo do jego pobierania z powodu zmiany sytuacji prawnie istotnej, o czym wnioskodawca był pouczony, niezależnie od jego świadomości lub winy.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła decyzji Ministra Rodziny i Polityki Społecznej utrzymującej w mocy decyzję Wojewody, która ustaliła, że kwota świadczeń rodzinnych wypłacona skarżącej za okres od maja do października 2011 r. była nienależnie pobrana i zobowiązała ją do zwrotu. Decyzje te opierały się na ustaleniu, że w związku z zatrudnieniem ojca dziecka za granicą, pierwszeństwo miało ustawodawstwo innego państwa członkowskiego, co skutkowało uchyleniem pierwotnej decyzji przyznającej świadczenia i koniecznością zwrotu wypłaconych środków. Skarżąca kwestionowała te decyzje, podnosząc m.in. brak wiedzy o miejscu pobytu byłego męża i zarzucając organom zwłokę w postępowaniu.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.), Sędziowie sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, Protokolant referent Wiktoria Sosnowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi J.B. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń i zobowiązania do ich zwrotu oddala skargę
Minister Rodziny i Polityki Społecznej (dalej jako "Minister" lub "organ") decyzją z [...] marca 2021 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] (dalej jako "Wojewoda") z [...] grudnia 2020 r. nr [...], którą ustalono, że kwota w wysokości [...] zł wypłacona za okres od [...] maja 2011 r. do [...] października 2011 r. tytułem świadczeń rodzinnych J. B. (dalej jako "skarżąca") była nienależnie pobranym świadczeniem i zobowiązano skarżącą do zwrotu ww. kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Prezydent [...] (dalej jako "Prezydent") decyzją z [...] listopada 2010 r. nr [...] przyznał skarżącej prawo do świadczeń rodzinnych m.in. na dziecko D. B. w okresie zasiłkowym 2010/2011. Świadczenia zostały wypłacone od [...] maja 2011 r. do [...] października 2011 r.
Następnie decyzją z [...] czerwca 2012 r. nr [...] Prezydent uchylił własną decyzję z [...] listopada 2010 r. w części dotyczącej zasiłku rodzinnego na D. B. w okresie od [...] kwietnia 2011 r. w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Wojewoda ostateczną decyzją z [...] października 2020 r. nr [...] odmówił skarżącej prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami do zasiłku rodzinnego na dziecko D. B. na okres od [...] maja 2011 r. do [...] października 2011 r. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że z uwagi na zatrudnienie ojca dziecka na terytorium [...] w sprawie miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od [...] kwietnia 2011 r. Wojewoda zauważył, że względu na brak aktywności zawodowej skarżącej na terenie Polski w przedmiotowej sprawie w okresie od [...] maja 2011 r. do [...] października 2011 r. pierwszeństwo miało ustawodawstwo [...].
Następnie Wojewoda decyzją z [...] grudnia 2020 r. uznał, że kwota w wysokości [...] zł wypłacona skarżącej za okres od [...] maja 2011 r. do [...] października 2011 r. tytułem świadczeń rodzinnych była nienależnie pobranym świadczeniem i zobowiązano skarżącą do zwrotu ww. kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Podkreślił, że w toku postępowania uzyskano informację z instytucji zagranicznej, że T. B. (ojciec dziecka) ubiega się o świadczenia rodzinne. Ponadto wpłynął dokument informujący, że T. B. od [...] kwietnia 2011 r. zamieszkuje na terenie [...] oraz od [...] maja 2011 r. podjął tam zatrudnienie. W konsekwencji pierwszeństwo zastosowania miało ustawodawstwo [...]. Na podstawie tabeli Unijnego Systemu Informacji o ochronie socjalnej MISSOC zawierającej informacje o krajowych systemach opieki socjalnej, wysokość świadczeń wskazana jako obowiązująca przez ustawodawstwo [...] wyniosła [...] euro miesięcznie na dziecko w okresie od [...] maja 2011 r. do [...] października 2011 r. Po przeliczeniu na PLN, wg przelicznika na dzień [...] kwietnia 2011 r. wynoszącego [...], kwota świadczeń rodzinnych wyniosła [...] zł miesięcznie (tj. [...] x [...] = [...] zł). Ponieważ kwota ta, przewidziana przez ustawodawstwo [...], przekraczała kwotę świadczeń jaką przewidywało ustawodawstwo polskie (tj. [...] zł), dodatek dyferencyjny na dziecko nie przysługiwał w okresie od [...] maja 2011 r. do [...] października 2011 r. W związku z powyższym w dniu [...] października 2020 r. wydano decyzję orzekającą o odmowie przyznania świadczeń w formie dodatku dyferencyjnego w ww. okresie. Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa", za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa sią m.in. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Powołany przepis odnosi się do sytuacji, w której prawidłowo przyznano prawo do świadczeń rodzinnych, natomiast w trakcie obowiązywania i realizacji decyzji, zaistniały okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, skutkujące jego ustaniem lub zawieszeniem, albo wpływające na jego realizację, uzasadniając wstrzymanie wypłaty. Stosownie z kolei do art. 25 ust. 1 ustawy, w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych osoba uprawniona do świadczeń jest zobowiązana do niezwłocznego zawiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenia. W treści wniosku z [...] września 2010 r. o świadczenia rodzinne na okres zasiłkowy 2010/2011 skarżąca została poinformowana o okolicznościach mających wpływ na prawo do tych świadczeń. Zapoznanie się z treścią przepisów wnioskująca potwierdziła, składając własnoręczny podpis pod oświadczeniem w cz. VII tego wniosku. Powyższa sytuacja oznacza, że kwota świadczeń rodzinnych wypłacona w okresie od [...] maja 2011 r. do [...] października 2011 r., tj. [...] zł, jako nienależnie pobrana, podlega zwrotowi.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i podniosła, że urząd [...] odmówił przyznania zasiłku rodzinnego na dziecko.
Minister decyzją z [...] marca 2021 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody z [...] grudnia 2020 r. i wskazał, że stosownie do art. 1 ust. 2 i ust. 3 ustawy, prawo do świadczeń rodzinnych przysługuje m.in. obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Polski przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenia rodzinne, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. W myśl art. 23a ust. 2, ust. 5 i ust. 6 ustawy, w przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Polski w państwie, o którym mowa w ust. 1 tej ustawy, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa wyżej, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie członkowskim, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W takiej sytuacji, wojewoda wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 tej ustawy, od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu innego państwa członkowskiego, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Minister zauważył, że w niniejszym postępowaniu nie bada on zasadności odmowy prawa do świadczeń rodzinnych, gdyż postępowanie w tym zakresie zostało zakończone ostateczną decyzją Wojewody z [...] października 2020 r. Zgodnie z art. 23a ust. 9 ustawy, wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepisy art. 30 stosuje się odpowiednio. Ponadto zgodnie z art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 2b i ust. 8 ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinnego, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in.: świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5 ustawy, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. Od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o którym mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5 ustawy, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie. Kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty. Minister dodał, że obowiązek zwrotu jest instytucją zapobiegającą pobieraniu świadczeń rodzinnych i świadczenia wychowawczego przez osoby nieuprawnione do nich, które w toku postępowania nie wykazały całego, istotnego dla sprawy stanu faktycznego, albo też zaniechały realizacji ciążącego na nich, jako uprawnionych, obowiązku informowania organu, o każdej zmianie okoliczności faktycznych mających wpływ na dalsze przysługiwanie świadczenia, a organ z urzędu nie wykrył tych zdarzeń ani w postępowaniu, ani też w ramach kontroli legalności pobierania świadczeń rodzinnych. Jak wynika natomiast z dokumentów znajdujących się w aktach, we wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych z [...] września 2010 r. skarżąca nie oświadczyła, że którykolwiek z członków rodziny przebywa poza granicami Polski, w kraju, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zarówno przy tym w decyzji przyznającej prawo do świadczeń rodzinnych oraz w ww. wniosku skarżąca została pouczona, że w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych w szczególności, zaistnienia okoliczności wymienionych w oświadczeniu, osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie. Skarżąca nie powiadomiła jednak Prezydenta, że ojciec dziecka przebywa za granicą, zaś informacja o jego przebywaniu poza granicami od [...] kwietnia 2011 r. wpłynęła do [...] Ośrodka Polityki Społecznej w dniu [...] czerwca 2012 r. W ocenie Ministra, Wojewoda prawidłowo wskazał w tej sytuacji, że należy zobowiązać skarżącą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy. Zobowiązanie to powstało bowiem w związku z zaistnieniem przesłanki z art. 30 ust. 2 pkt 3 tej ustawy, tj. okoliczności, że świadczenia rodzinne zostały wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5 ustawy, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie, w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, gdyż strona pobrała świadczenia, do których na mocy ustawodawstwa polskiego miałaby prawo, gdyby nie pierwszeństwo do wypłaty świadczeń po stronie instytucji [...], co podkreślił Wojewoda w decyzji o odmowie prawa do świadczeń rodzinnych.
W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu instancji zarzucając organom niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych w sprawie, tj. niewzięcie pod uwagę, że nie posiadała ona wiedzy, gdzie przebywa jej były mąż; pominięcie, że skarżąca niezwłocznie poinformowała Prezydenta o pobycie byłego męża w [...]; błędne uznanie, że były mąż jest rodziną skarżącej. Skarżąca zarzuciła również organom dziewięcioletnią zwłokę i bezczynność, w skutek czego została narażona na wysokie koszty w sprawie. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała dodatkowo na swoje problemy finansowe i zdrowotne i zauważyła, że zapłata kwoty, do której zwrotu została zobowiązana, stanowiłaby dla niej nadmierne obciążenie, podczas gdy zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do poprawy warunków życiowych odpowiadających godności człowieka.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Ministra utrzymująca w mocy decyzję Wojewody z [...] grudnia 2020 r., którą ustalono, że kwota w wysokości [...] zł wypłacona skarżącej za okres od [...] maja 2011 r. do [...] października 2011 r. była nienależnie pobranym świadczeniem rodzinnym i zobowiązano skarżącą do zwrotu ww. kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 29 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w tym zwłaszcza jej art. 23a ust. 9, zgodnie z którym Wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepis art. 30 stosuje się odpowiednio. Stosownie z kolei do art. 30 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależne świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Przy czym, za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy) oraz świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne (art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy).
Pierwszy z cytowanych przepisów, tj. art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, ma zastosowanie, gdy świadczenie zostało przyznane i w trakcie jego pobierania zajdą okoliczności uzasadniające zawieszenie bądź wstrzymanie ich wypłaty, ewentualnie ustanie prawa do ich pobierania i o tych okolicznościach świadczeniobiorca nie powiadomi organu, pomimo pouczenia w tym zakresie. Z kolei w drugim, tj. art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy chodzi o sytuację, gdy matka, ojciec, opiekun faktyczny lub opiekun prawny dziecka lub członek rodziny tych osób w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenie rodzinne lub po dniu jej wydania przebywają poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wówczas organ właściwy (wójt, burmistrz, prezydent miasta) występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Pozytywne ustalenie wojewody w tym zakresie stanowi obligatoryjną przesłankę do wydania przez właściwy organ, który przyznał i wypłacił świadczenie rodzinne decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej to świadczenie od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu wskazanego wyżej innego państwa w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W takim przypadku świadczenie rodzinne jest nienależne za okres od dnia, w którym wyżej wymienione osoby stały się uprawnione do świadczeń na rodzinę w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie rodzinne.
Cytowane wyżej przepisy wyraźnie wskazują, że w granicach materialnych rozpoznawanej sprawy, czego zdaje się nie dostrzegać skarżąca, pozostaje jedynie kwestia orzeczenia przez właściwy organ administracji publicznej o nienależnie pobranym świadczeniu rodzinnym i obowiązku jego zwrotu. Decyzja orzekająca w powyższym zakresie jest aktem ściśle związanym ze stanem faktycznym, na który składają się trzy elementy. Po pierwsze, przyznanie przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) świadczenia rodzinnego. Po drugie, stwierdzenie przez wojewodę, że w konkretnej sprawie po przyznaniu świadczenia rodzinnego znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Po trzecie, uchylenie z tej przyczyny przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) wcześniejszej decyzji przyznającej świadczenie rodzinne. Zaistnienie drugiego i trzeciego elementu implikuje wydanie decyzji orzekającej o nienależnie pobranym świadczeniu rodzinnym i obowiązku jego zwrotu. Przy czym jest to sprawa administracyjna materialnie i procesowo odrębna (autonomiczna) od sprawy stwierdzenia zaistnienia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz sprawy uchylenia decyzji przyznającej świadczenie rodzinne (por. wyroki WSA w Opolu z 10 marca 2020 r. sygn. akt II SA/Op 40/20 i z 20 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Op 99/21; https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W rozpoznawanej sprawie wszystkie ww. elementy zaistniały, bowiem świadczenie rodzinne przyznane skarżącej na dziecko decyzją Prezydenta z [...] listopada 2010 r., zostało następnie uchylone decyzją tego organu z [...] czerwca 2012 r. z mocą od [...] kwietnia 2011 r. w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W konsekwencji Wojewoda, jako organ właściwy do wydania rozstrzygnięcia w tym przedmiocie, ostateczną decyzją z [...] października 2020 r. odmówił skarżącej prawa do świadczenia rodzinnego na ww. dziecko na okres od [...] maja 2011 r. do [...] października 2011 r., której to decyzji skarżąca nie zakwestionowała. Tym samym wskazane powyżej obiektywne elementy stanu faktycznego stanowią obligatoryjne przesłanki dla sprawy stwierdzenia nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego i obowiązku jego zwrotu, a zatem prawidłowo zastosowano w sprawie art. 30 ust. 2 pkt 3 ustawy.
Organy słusznie uznały także, że skarżąca była pouczona o tym, że w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w szczególności wyjazdu członka rodziny poza granice Polski, osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie. Powyższe pouczenie zawarte zostało zarówno w treści wniosku z [...] września 2010 r. o świadczenia rodzinne na okres zasiłkowy 2010/2011 (zapoznanie się z jego treścią skarżąca potwierdziła własnoręcznym podpisem), jak i w decyzji przyznającej wnioskowane świadczenie. W orzecznictwie podkreśla się natomiast, że złożenie podpisu na formularzu wniosku stanowi dowód na zrozumienie i przyjęcie do wiadomości podpisanej treści. Jeśli osoba ubiegająca się o świadczenie rodzinne składa w tym celu wniosek, będąc właściwie pouczoną o braku prawa do pobierania świadczenia, warunek z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy należy uznać za spełniony. Żaden przepis powołanej ustawy nie nakłada na organ obowiązku ustalania, czy strona wnosząca o przyznanie świadczenia zrozumiała treść pouczenia, które podpisała. Takiej powinności organu nie da się także wyprowadzić z art. 7, art. 77, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2011 r. sygn. akt I OSK 1325/11; https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Odnosząc się do zarzutów skargi, tj. niewzięcie przez organy pod uwagę, że skarżąca nie posiadała wiedzy, gdzie przebywa jej były mąż, zauważyć należy, że wśród przesłanek uznania świadczenia za nienależnie pobrane ustawodawca nie wymienił "świadomości" beneficjenta świadczeń rodzinnych co do pobrania nienależnych świadczeń ani "wina" w doprowadzeniu do pobrania takiego świadczenia. Przesłanki winy, czy świadomości nienależności pobieranego świadczenia nie zostały bowiem ujęte w art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy. Oznacza to, że obowiązek zwrotu świadczenia rodzinnego powstaje w sytuacji, gdy świadczenie to zostało przyznane na podstawie decyzji, a następnie ustało, gdy doszło do zmiany sytuacji prawnie istotnej z punktu widzenia przyznanego świadczenia, a wnioskodawca został pouczony o braku prawa do jego pobierania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 348/21; LEX nr 3214304). Taka zaś sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.
Wbrew zarzutom skargi, okoliczności faktyczne mające zastosowanie w przedmiotowej sprawie zostały jednoznacznie wyjaśnione, a w konsekwencji organy obu instancji dopełniły obowiązkom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. Przed wydaniem rozstrzygnięcia organy wyczerpująco zebrały bowiem, a następnie rozpatrzyły całość materiału dowodowego, dokonując analizy wszelkich istotnych okoliczności faktycznych występujących w sprawie, a następnie do tak ustalonego stanu faktycznego zastosowały prawidłowe normy prawa materialnego celem podjęcia rozstrzygnięcia, przy czym swoje stanowisko przedstawiły w uzasadnieniu decyzji, odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a.
Sąd nie mógł natomiast odnieść się do zarzutów skargi dotyczących naruszenia art. 35 K.p.a. poprzez niezałatwienie sprawy w terminie. W niniejszej sprawie badaniu podlegała bowiem jedynie legalność decyzji wydanych w przedmiocie uznania wypłaconego świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu. Kwestia natomiast bezczynności organu lub przewlekłości prowadzonego postępowania rozpatrywana jest przez Sąd w sytuacji wniesienia skargi na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), nie zaś w toku postępowania zainicjowanego skargą na decyzję kończącą to postępowanie.
Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło