I SA/Wa 1002/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Łukasz Trochym sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz asesor WSA Marek Maliński (spr.) Protokolant stażysta referent Magdalena Matusik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2024 r. sprawy ze skargi A. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 22 lutego 2024 r. nr KOC/1101/Op/24 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 22 lutego 2024 r. nr KOC/1101/Op/24 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej: "Kolegium", "SKO", "Organ"), po rozpatrzeniu zażalenia A. B. (dalej: "Strona" lub "Skarżąca") uchyliło postanowienie Prezydenta m. st. Warszawy (dalej: "Prezydent") z dnia 19 grudnia 2023 r. nr OPS.F1.Pśrl.5101.52.2023.KP o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia świadczenia nienależnie pobranego przyznanego decyzją z dnia 5 października 2016 r. nr OPS.F1.RŚ.5101.008049.2016 oraz przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Postanowienie Kolegium wydano w następującym stanie fatycznym i prawnym. Prezydent - decyzją z dnia 28 czerwca 2021 r. nr OPS.RŚ.5101.8378.2021 - uchylił ostateczną decyzję Prezydenta z dnia 5 października 2016 r. nr OPS.Fl.RŚ.5101.008049.2016 przyznającą Skarżącej pomoc w formie zasiłku okresowego w wys. 500 zł z powodu bezrobocia oraz odmówił przyznania Skarżącej pomocy w formie zasiłku okresowego w wysokości 500 zł z powodu bezrobocia. Od powyższej decyzji Skarżąca wniosła odwołanie, w wyniku którego decyzją z dnia 29 listopada 2021 r. Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i stwierdziło, że ostateczna decyzja Prezydenta z dnia 5 października 2016 r. przyznająca A. B. pomoc w formie zasiłku okresowego w wys. 500 zł z powodu bezrobocia została wydana z naruszeniem prawa, jednakże nie można jej uchylić, bowiem od dnia jej doręczenia upłynęło pięć lat. Decyzja Kolegium została zaskarżoną przez Stronę do WSA w Warszawie, który wyrokiem z dnia 13 grudnia 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 288/22 oddalił skargę. Następnie Prezydent - decyzją z dnia 30 października 2023 r. - orzekł w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej. Kolegium – decyzją z dnia 27 grudnia 2023 r. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Rozstrzygnięcie Kolegium zostało zaskarżone przez Stronę do WSA w Warszawie. Skarżąca złożyła wniosek o umorzenie świadczenia nienależnie pobranego. Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2023 r. Prezydent odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia. W uzasadnieniu Prezydent stwierdził, że w związku z wniesieniem przez Skarżącą odwołania od decyzji zwrocie nienależnie pobranego świadczenia do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy przez Kolegium, Prezydent nie może rozstrzygnąć kwestii umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. W wyniku rozpoznania zażalenia Strony SKO – postanowieniem z dnia 22 lutego 2024 r. - uchyliło postanowienie organu I instancji oraz przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu postanowienia Kolegium wskazało, że z uwagi na ostateczne rozpoznanie przez Kolegium sprawy w przedmiocie uznania zasiłku celowego za świadczenie nienależnie pobrane (decyzją z dnia 27 grudnia 2023 r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję Prezydenta z dnia 30 października 2023 r.) Prezydent może rozpoznać wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń. Jednocześnie Kolegium zasugerowało, że wobec wniesienia przez Skarżącą skargi na decyzję organu z dnia 27 grudnia 2023 r. Prezydent powinien rozważyć zawieszenie postępowania administracyjnego w sprawie umorzenia świadczenia. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu stwierdziła, że postępowanie odwoławcze w sprawie zwrotu świadczeń - w trybie administracyjnym - zostało zakończone i organ może żądać jego wykonania. Zatem mogła wystąpić z wnioskiem o odstąpienie i organ mógł prowadzić postępowanie w tym przedmiocie celem zbadania okoliczności sprawy. Wskazała, że wniosek rozpatrywał Prezydent i nie został on przesłany Kolegium, które niezależnie rozpoznawało odwołanie. Stwierdziła, że postępowanie sądowe dotyczy kwestii stwierdzenia istnienia, bądź nie, zobowiązania, zaś postępowanie z wniosku dotyczy odstąpienia od zwrotu świadczeń i jest postępowaniem wszczętym po zakończeniu postępowania przez Kolegium w przedmiocie świadczenia nienależnie pobranego. W jej ocenie gdyby organ rozpatrzył wniosek i odstąpił od żądania zwrotu świadczeń, wówczas sądowe postępowanie odwoławcze stałoby się bezprzedmiotowe. Rozpoznanie wniosku strony ma wpływ na toczące się postępowanie sądowe i powinno być prowadzone. Dodatkowo Skarżąca podniosła, że w pouczeniu decyzji Prezydenta z dnia 30 października 2023 r., znajduje się informacja o tym, że strona może złożyć niezależnie wniosek m.in. o odstąpienie od żądania zwrotu świadczeń i nie "koliduje" to z sądowym postępowaniem odwoławczym. Postanowienie jest ostateczne w administracyjnym toku instancji i jest wykonywalne. Sądowe postępowanie odwoławcze oraz zakończone w obu instancjach postępowania w trybie administracyjnym nie stoją na przeszkodzie rozpatrzeniu wniosku strony. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga podlega oddaleniu. Kontroli Sądu w niniejszej sprawie podlegało postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 22 lutego 2024 r., którym Organ, działając na podstawie art. 144 w zw. z art. 138 § 2 k.p.a., uchylił zaskarżone postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 19 grudnia 2023 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia świadczenia nienależnie pobranego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Podstawą uchylenia przez Kolegium postanowienia Prezydenta z dnia 19 grudnia 2023 r. było stwierdzenie, że decyzje wydane w sprawie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku celowego są ostateczne. Jak wynika z akt sprawy, w dacie orzekania przez Kolegium, wniesione przez Skarżącą odwołanie od decyzji Prezydenta z dnia 30 października 2023 r. zostało rozpoznane ostateczną decyzją Kolegium z dnia 27 grudnia 2023 r., którą Organ utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Odpadła zatem przyczyna wydania przez Prezydenta postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia świadczenia nienależnie pobranego. W dacie orzekania przez Kolegium zarówno decyzja Prezydenta z dnia 30 października 2023 r. o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, jak i decyzja Kolegium z dnia 27 grudnia 2023 r. były ostateczne. W związku z powyższym prawidłowo Kolegium stwierdziło, że brak jest podstaw do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku Skarżącej o umorzenie świadczeń nienależnie pobranych. Słusznie zatem SKO uchyliło zaskarżone postanowienie Prezydenta z dnia 19 grudnia 2023 r. i przekazało sprawę z wniosku Skarżącej o umorzenie świadczeń nienależnie pobranych do rozpatrzenia organowi I instancji. Zaznaczyć należy, że organ I instancji dotychczas nie rozpoznawał wniosku Skarżącej co jego meritum. Stosownie do treści art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023r., poz. 901 ze zm.) powoływanej dalej jako: "u.p.s." w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Celem tego unormowana jest ochrona osoby zobowiązanej do zwrotu pobranych świadczeń, co wiąże się z kolei z określoną w art. 100 ust. 1 u.p.s. zasadą kierowania się w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej dobrem korzystających z niej osób. Obowiązkiem organu orzekającego o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń jest następnie rozpoznanie wniosku o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń, przy czym inne są przesłanki ustalenia kwestii należności bądź nienależności danego świadczenia, a inne są przesłanki jego umorzenia po stwierdzeniu, że zostało ono nienależnie pobrane. Musi on więc także ustalić, czy żądanie umorzenia ww należności w danych okolicznościach faktycznych Skarżącej znajduje uzasadnienie. Przy ocenie zaś tego wniosku - jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych - organ powinien mieć na uwadze to, że pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości - art. 2 ust. 1 u.p.s. (por. wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 4/20). Konkludując, prawidłowo organ odwoławczy uchylił postanowienie Prezydenta na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W ocenie Sądu, Kolegium wydając zaskarżone postanowienie nie naruszyło przepisów prawa. Z tego względu, zarzuty podniesione w skardze do Sądu nie mogły odnieść zamierzonego przez Skarżącą skutku, tj. uchylenia zaskarżonego postanowienia. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.