I SA/Wa 1007/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, Sędziowie sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 1 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi A. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 6 marca 2024 r. nr KO C/625/Op/24 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania oddala skargę Zaskarżonym postanowieniem z dnia 6 marca 2024 r. nr KOC/625/Op/24 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej: kolegium, organ), po rozpatrzeniu zażalenia A. B. (dalej: skarżąca) uchyliło postanowienie Prezydenta m. st. Warszawy (dalej: prezydent) z dnia 19 grudnia 2023 r. nr OPS.F1.Pśrl.5102.214.2023.KP o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia świadczenia nienależnie pobranego przyznanego decyzją z dnia 7 kwietnia 2016 r. nr OPS.F1.RŚ.5102/002818/2016 i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Postanowienie kolegium wydano w następującym stanie fatycznym i prawnym. Prezydent decyzją z dnia 30 października 2023 r. nr OPS.RŚ.5102.18211.2023 uznał zasiłek celowy przyznany decyzją z dnia 7 kwietnia 2016 r. za świadczenie nienależnie pobrane. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, w wyniku którego decyzją z dnia 24 stycznia 2024 r. nr KOC/7387/Op/23 kolegium utrzymało ww. decyzję w mocy. Skarżąca złożyła wniosek o umorzenie świadczenia nienależnie pobranego. Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2023 r. (nr jw.) prezydent odmówił wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia W uzasadnieniu prezydent stwierdził, że w związku z wniesieniem przez skarżącą odwołania od decyzji z dnia 30 października 2023 r. do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy przez kolegium, prezydent nie może rozstrzygnąć kwestii umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. Od ww. postanowienia skarżąca wniosła zażalenie wskazując, że toczenie się postępowania odwoławczego nie stoi na przeszkodzie rozpoznania wniosku. Zaskarżonym postanowieniem kolegium uchyliło ww. postanowienie prezydenta i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. W uzasadnieniu postanowienia kolegium wskazało, że z uwagi na ostateczne rozpoznanie przez kolegium sprawy w przedmiocie uznania zasiłku celowego za świadczenie nienależnie pobrane (decyzją z dnia 24 stycznia 2024 r. kolegium utrzymało w mocy decyzję prezydenta z dnia 30 października 2023 r.) prezydent może rozpoznać wniosek o umorzenie nienależnie pobranych świadczeń. Jednocześnie kolegium zasugerowało, że wobec wniesienia przez skarżącą skargi na decyzję organu z dnia 24 stycznia 2024 r. prezydent powinien rozważyć zawieszenie postępowania administracyjnego w sprawie umorzenia świadczenia. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu stwierdziła, że postępowanie odwoławcze w sprawie zwrotu świadczeń - w trybie administracyjnym - zostało zakończone i organ może żądać jego wykonania. Zatem mogła wystąpić z wnioskiem o odstąpienie i organ mógł prowadzić postępowanie w tym przedmiocie celem zbadania okoliczności sprawy. Wskazała, że wniosek rozpatrywał prezydent i nie został on przesłany kolegium, które niezależnie rozpoznawało odwołanie. Stwierdziła, że postępowanie sądowe dotyczy kwestii stwierdzenia istnienia, bądź nie, zobowiązania, zaś postępowanie z wniosku dotyczy odstąpienia od zwrotu świadczeń i jest postępowaniem wszczętym po zakończeniu postępowania przez kolegium w przedmiocie świadczenia nienależnie pobranego. W jej ocenie gdyby organ rozpatrzył wniosek i odstąpił od żądania zwrotu świadczeń, wówczas sądowe postępowanie odwoławcze stałoby się bezprzedmiotowe. Rozpoznanie wniosku strony ma wpływ na toczące się postępowanie sądowe i powinno być prowadzone. Podniosła, że w pouczeniu decyzji z dnia 30 października 2023 r., znajduje się informacja o tym, że strona może złożyć niezależnie wniosek m.in. o odstąpienie od żądania zwrotu świadczeń i nie "koliduje" to z sądowym postępowaniem odwoławczym. Postanowienie jest ostateczne w administracyjnym toku instancji i jest wykonywalne. Sądowe postępowanie odwoławcze oraz zakończone w obu instancjach postępowania w trybie administracyjnym nie stoją na przeszkodzie rozpatrzeniu wniosku strony. W odpowiedzi na skargę kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga podlega oddaleniu. Kontroli Sądu w niniejszej sprawie podlegało postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 6 marca 2024 r., którym organ, działając na podstawie art 144 w zw. z art. 138 § 2 kpa, uchylił zaskarżone postanowienie Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 19 grudnia 2023 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia świadczenia nienależnie pobranego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Podstawą uchylenia przez kolegium postanowienia prezydenta z dnia 19 grudnia 2023 r. było stwierdzenie, że decyzje wydane w sprawie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku celowego są ostateczne. Jak wynika z akt sprawy, w dacie orzekania przez kolegium, wniesione przez skarżącą odwołanie od decyzji prezydenta z dnia 30 października 2023 r. zostało rozpoznane ostateczną decyzją kolegium z dnia 24 stycznia 2024 r., którą organ utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Odpadła zatem przyczyna wydania przez prezydenta postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia świadczenia nienależnie pobranego. W dacie orzekania przez kolegium zarówno decyzja prezydenta z dnia 30 października 2023 r. o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, jak i decyzja kolegium z dnia 24 stycznia 2024 r. były ostateczne. W związku z powyższym prawidłowo kolegium stwierdziło, że brak jest podstaw do odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku skarżącej o umorzenie świadczeń nienależnie pobranych. Słusznie zatem kolegium uchyliło zaskarżone postanowienie prezydenta z dnia 19 grudnia 2023 r. i przekazało sprawę z wniosku skarżącej o umorzenie świadczeń nienależnie pobranych do rozpatrzenia organowi I instancji. Zaznaczyć należy, że organ I instancji dotychczas nie rozpoznawał wniosku skarżącej co jego meritum. Stosownie do treści art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023r., poz. 901 ze zm.) powoływanej dalej jako: "u.p.s." w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Celem tego unormowana jest ochrona osoby zobowiązanej do zwrotu pobranych świadczeń, co wiąże się z kolei z określoną w art. 100 ust. 1 u.p.s. zasadą kierowania się w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej dobrem korzystających z niej osób. Obowiązkiem organu orzekającego o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń jest następnie rozpoznanie wniosku o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń, przy czym inne są przesłanki ustalenia kwestii należności bądź nienależności danego świadczenia, a inne są przesłanki jego umorzenia po stwierdzeniu, że zostało ono nienależnie pobrane. Musi on więc także ustalić, czy żądanie umorzenia ww należności w danych okolicznościach faktycznych skarżącej znajduje uzasadnienie. Przy ocenie zaś tego wniosku - jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych - organ powinien mieć na uwadze to, że pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości - art. 2 ust. 1 u.p.s. (por. wyrok NSA z 28 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 4/20, Lex nr 2978253). Reasumując, prawidłowo organ odwoławczy uchylił postanowienie prezydenta na podstawie art. 138 § 2 kpa i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W ocenie Sądu, kolegium wydając zaskarżone postanowienie nie naruszyło przepisów prawa. Z tego względu, zarzuty podniesione w skardze do Sądu nie mogły odnieść zamierzonego przez skarżącą skutku, tj. uchylenia zaskarżonego postanowienia. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ppsa orzekł o oddaleniu skargi. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 ppsa.