I SA/Wa 1010/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) sędzia WSA Jolanta Dargas sędzia WSA Elżbieta Lenart po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 września 2023 r. sprawy ze skargi I. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce z dnia 13 marca 2023 r. nr SKO/4111/150/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 9 stycznia 2023 r. nr [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ostrołęce decyzją z 13 marca 2023 r. nr SKO/4111/150/2023 utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z [...] stycznia 2023 r. nr [...] odmawiającą przyznania I. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę K. K. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: I. K. wnioskiem z [...] listopada 2022 r. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę K. K. Wójt Gminy [...] decyzją z [...] stycznia 2023 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, że K. K. legitymuje się orzeczeniem z [...] sierpnia 2016 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na czas nieokreślony przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...], z którego wynika, że niepełnosprawność datuje się od [...] lipca 2016 r., natomiast nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Organ I instancji przytoczył treść art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18-go roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25-go roku życia i zaznaczył, w sprawie zachodzi negatywna przesłanka do przyznania świadczenia, bowiem nie da się ustalić momentu powstania niepełnosprawności K. K., a ustalony stopień istnieje od momentu gdy ww. miała 89 lat. I. K. wniosła odwołanie od powyższej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ostrołęce rozpoznając sprawę przytoczyło treść art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, powołało wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443) oraz stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne i podkreśliło, że fakt, iż nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności K. K nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ odwoławczy zaznaczył, że na mocy powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powoduje to, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu kiedy powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. W ocenie SKO w Ostrołęce w sprawie nie ziściła się jednak przesłanka z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem skarżąca ma ustalone prawo do emerytury i renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej, co wynika z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] z [...] grudnia 2022 r. nr [...]. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Norma prawna zawarta w powołanym przepisie wyklucza możliwość pobierania przez daną osobę jednocześnie emerytury i renty oraz świadczenie pielęgnacyjnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że osoba, która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera świadczenie emerytalno-rentowe, powinna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń poprzez rezygnację z pobierania jednego z nich. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu emerytalno-rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury i renty. Zawieszenie prawa do emerytury i renty skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, co z kolei eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Za powyższym stanowiskiem przemawia również wykładnia art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którą w przypadku zbiegu uprawnień, do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 504 ze zm.), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego. SKO w Ostrołęce wskazało, że pismem z 1 marca 2023 r. poinformowano skarżącą, że przysługujące jej prawo do emerytury i renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej jest jedyną przeszkodą w przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego. W piśmie tym zawarto pouczenie, że w terminie 7 dni od jego otrzymania strona może wypowiedzieć się co do dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Wskazano jednocześnie, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury i renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej, a zatem istnieje konieczność przedłożenia decyzji ZUS o zawieszeniu prawa do emerytury i renty. W odpowiedzi na powyższe skarżąca nadesłała pismo z 6 marca 2023 r., jednak mimo upływu zakreślonego terminu nie przedstawiła decyzji ZUS o zawieszeniu prawa do emerytury i renty. Tym samym w ocenie organu odwoławczego w sprawie zachodzi negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ww. ustawy. Dopóki skarżąca ma przyznane prawo do emerytury i renty, to w świetle powołanego przepisu nie jest możliwe przyznanie jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium zaznaczyło, że skarżąca została poinformowana, że jedyną przeszkodą w przyznaniu jej świadczenia pielęgnacyjnego jest przysługujące jej prawo do emerytury i renty. Została też pouczona o konieczności zawieszenia tych świadczeń. Odnosząc się do kwestii wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości różnicy pomiędzy wysokością pobieranych świadczeń emerytalno- rentowych, a kwotą świadczenia pielęgnacyjnego SKO wskazało, że w aktualnym stanie prawnym brak jest przepisu prawa, który uprawniałby organ do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości takiej różnicy pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym, a kwotą wypłaconych świadczeń emerytalno-rentowych, co potwierdza stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne. I. K. wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając zaskarżonej decyzji: - naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: • art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędne uznanie, że pobieranie przez skarżącą renty rodzinnej po zmarłym mężu, stanowi negatywną przesłankę do ustalenia na jej rzecz prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy z zebranego materiału dowodowego wynika, że skarżąca nie posiada prawa do świadczeń zbiegowych z ZUS, a pobierana renta rodzinna nie została przyznana na podstawie art. 95 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń społecznych; - naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy przez błędną wykładnie, tj.: • art. 6 k.pa., art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a. art. 77 k.p.a., art. 79 a k.p.a. przez niepoinformowanie przez organ strony przed wydaniem decyzji o konieczności zawieszenia poobieranej przez I. K. renty rodzinnej pozostającej w zbiegu z innym świadczenie emerytalno - rentowym jako jedynej negatywnej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu skargi skarżąca przytoczyła argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego od 1 listopada 2022 r. oraz o zwrot kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ostrołęce w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga podlega uwzględnieniu. Podstawę wydania zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Odmowa przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia nastąpiła na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. Przepis ten stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub świadczenia przedemerytalnego. Bezspornym jest w sprawie, że skarżąca sprawuję opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką K. K. oraz, że pobiera rentę rodzinną. Kwestią sporną pozostaje wystąpienie w badanej sprawie negatywnej przesłanki uniemożliwiającej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na którą powołał się organy II instancji, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1a u.ś.r. Podkreślenia wymaga, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje ustawowo wskazanym osobom z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Chodzi o to, aby osoby które z uwagi na konieczność sprawowania opieki nie mogą wykonywać pracy i są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia, mogły otrzymywać świadczenia pielęgnacyjne, które chociaż częściowo zrekompensuje im straty finansowe, jakie poniosą w związku z rezygnacją z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania stałej opieki. Ratio legis regulacji zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. sprowadza się do tego, aby uniemożliwić przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom mającym ustalone prawo do określonych świadczeń emerytalno – rentowych, czyli takim osobom, które nie rezygnują z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia, że stan faktyczny analizowanej sprawy wyczerpał dyspozycję przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1a, bowiem jak wynika z akt sprawy, renta rodzinna nie została skarżącej przyznana w sytuacji zbiegu z innym świadczeniem emerytalno – rentowym. W tych okolicznościach stwierdzić należy, że rozpoznając sprawę organ dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 a u.ś.r. W okolicznościach sprawy, wynikających ze zgromadzonego materiału dowodowego, fakt przyznania stronie renty rodzinnej nie stanowi przeszkody w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli spełnione są pozostałe ustawowe warunki do przyznania danego świadczenia, w tym – rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W sprawie niniejszej Sąd w pełni podziela pogląd SKO odnośnie treści i interpretacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt K 38/13, nie zachodzi zatem potrzeba ponownego przywołania argumentów wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Rozpoznając ponownie sprawę organ powinien uwzględnić wskazania i wytyczne wynikające z niniejszego wyroku Sądu, w tym – na tle stanu faktycznego danej sprawy - zastosować prawidłową wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit."a" p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.