I SA/Wa 1066/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Gdesz po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku L. S. i P. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi L. S. i P. S. na uchwałę Zarządu W. z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w przedmiocie skierowania do zawarcia umowy najmu lokalu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniami z dnia 15 lipca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę L. i P. małżonków S. na uchwałę Zarządu W. z dnia [...] marca 2009 r. nr [...] w sprawie skierowania do zawarcia umowy najmu lokalu nr [...] przy ul. [...] oraz odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy. W związku ze wniesionym zażaleniem, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 1 września 2009 r. sygn. akt I OZ 818/09 uchylił postanowienie WSA w Warszawie w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy, wskazując w uzasadnieniu, że sąd pierwszej instancji najpierw powinien rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy, a dopiero później rozstrzygnąć sprawę co do istoty. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zarządzeniem z dnia 1 października 2009 r. wezwał skarżących do nadesłania wypełnionego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z danych zawartych w nadesłanych formularzach wniosków wynika, że wnioskodawcy wraz z uczącymi się dziećmi K. S. (lat [...]) i P. S. (lat [...]) prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Łączny dochód rodziny stanowi kwota [...] zł, uzyskiwana z tytułu zatrudnienia skarżącej ([...] zł) oraz prowadzonej przez P. S. działalności gospodarczej (ok. [...] zł). Wśród ponoszonych wydatków wnioskodawcy wymienili kwotę [...] zł. na którą składają się: wywóz nieczystości - [...] zł., energia elektryczna -[...] zł., telefon stacjonarny i internet - [...] zł, bilety miesięczne -[...] zł. ubezpieczenie na życie [...] zł. oraz koszty leczenia [...] zł. Ponadto skarżący wskazali, że posiadają 1/6 udziału w nieruchomości o pow. [...] m2, na której usytuowany jest budynek mieszkalny o pow. [...] m2, w którym obecnie zamieszkuje "ojciec, siostra z mężem i czwórka dzieci". Skarżący są również właścicielami działki o pow. [...] m2, która jak wskazali jest "nieatrakcyjna, nieogrodzona, wąska, zakrzewiona, a nabyta została z darowizny od ojca i pożyczkę". Celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego wnioskodawców, zarządzeniem z dnia 3 listopada 2009 r. Sąd wezwał małżonków S. do złożenia, w terminie 14 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy: - dokumentów potwierdzających wysokość uzyskiwanych przez rodzinę dochodów (za ostatnie trzy miesiące), w tym wyciąg z księgi przychodów i rozchodów za ostatni kwartał z tytułu prowadzonej przez P. S. działalności gospodarczej, - zeznań podatkowych skarżących za rok 2008, - wyciągów lub wykazów z posiadanych przez wnioskodawców rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, - wypisów z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości wykazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, - dokumentów wskazujących oraz potwierdzających wysokość wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem (czynsz, energia, gaz itd.) oraz leczeniem, - oświadczenia, czy córka skarżących A. S. nadal z nimi zamieszkuje, a jeśli tak jaki obecnie uzyskuje dochód, gdyż jak wynika z akt sprawy (w tym pism skarżących) A. S. jest członkiem gospodarstwa domowego skarżących, którą wskazują jako osobę uprawnioną do przydziału wspólnego lokalu zamiennego. Powyższe wezwanie skarżący odebrali w dniu 16 listopada 2009 r. (karty 67- 68). Jednak do dnia dzisiejszego nie odpowiedzieli na wezwanie Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: w myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4). W niniejszej sprawie skarżący wnieśli o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, o którym mowa w art. 245 § 2 powołanej wyżej ustawy, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Przy czym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje - gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy). Oceniając przedstawioną przez wnioskodawców sytuację materialną i rodzinną należy stwierdzić, że nie wykazali oni by poniesienie kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w osobie radcy prawnego, leżało poza zakresem ich możliwości finansowych. Skarżący wskazali, że ich czteroosobowa rodzina uzyskuje łączny dochód w wysokości [...] zł. Zwrócić należy jednak uwagę, że z akt administracyjnych sprawy w tym oświadczeń skarżących wynika, że jako osobę uprawnioną do przydziału wspólnego lokalu zamiennego wskazali oni również starszą [...] córkę A. S. , która jak wynika z dokumentów studiuje oraz pracuje uzyskując miesięczny dochód w wysokości [...] zł. Ponadto z notatki z wizji lokalu w dniu [...] marca 2009 r. wynika, że jako dochód P. S. zadeklarowana została kwota [...] zł. Ponadto wskazano tam, że skarżący prowadzą działalność gospodarczą w zakresie [...] mając w leasingu [...] oraz [...]. Z kolei P. S. w oświadczeniu również z dnia [...] marca 2009 r. wskazał, że uzyskuje miesięczny dochód w kwocie [...] zł. Z wniosku Naczelnika Wydziału [...] z dnia [...] marca 2009 r. wynika, że ustalony dochód pięcioosobowej rodziny wnioskodawców w przeliczeniu na jedną osobę wyniósł [...] zł., zaś wskazany przez nich we wnioskach o przyznanie prawa pomocy dochód czeroosobowej rodziny w przeliczeniu na jedną osobę wynosi [...] zł. Wobec takich rozbieżności w deklarowanych dochodach rodziny oraz ilości jej członków, Sąd zarządzeniem z dnia 3 listopada 2009 r. wezwał skarżących do przedłożenia dokumentów umożliwiających realną ocenę ich sytuacji rodzinnej i finansowej. Skarżący odpowiedzi nie udzielili. Skarżący również jako posiadany majątek wskazali dwie nieruchomości. W związku z nie wskazaniem ich położenia oraz przeznaczenia, Sąd wezwał skarżących do nadesłania odpisów z ksiąg wieczystych, celem oceny ich majątku. Również i na to wezwanie skarżący nie odpowiedzieli. Sąd nie uzyskał również dokumentów świadczących o kosztach utrzymania oraz leczenia rodziny wnioskodawców. W świetle powyższego stwierdzić należy, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie przemawia za uznaniem, że wnioskodawcy spełniają przesłanki uzasadniające uwzględnienie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazać należy, że instytucja prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy sytuacja majątkowa strony jest wyjątkowo ciężka, gdy strona pozbawiona jest środków do życia lub posiadane środki są tak niewielkie, że zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Instytucja powyższa ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym. Zwolnienie strony od ponoszenia kosztów sądowych stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też może być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Każdy wnoszący sprawę do sądu powinien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania zgodnie z przepisami obowiązującego prawa i poczynić w tym kierunku odpowiednie starania. Występując natomiast z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych kosztów wnioskodawca musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku, rzetelnie przedstawiając swoją sytuację oraz uzasadniając dlaczego nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący tego nie zrobili. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 246 § 1 pkt 1 - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił jak w sentencji.