I SA/Wa 1095/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Nowicka Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart WSA Emilia Lewandowska (spr.) Protokolant Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 października 2009 r. sprawy ze skargi R.D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] maja 2009 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę. Wojewoda [...], decyzją z dnia [...] maja 2009 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Prezydenta W., uchylił w całości decyzję Starosty [...] z dnia [...] lipca 2008 r., nr [...] orzekającą o zwrocie części wywłaszczonej nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] (dawna ul. [...]), stanowiącej obecnie działki ewidencyjne nr [...] o pow. [...] m² i nr [...] o pow. [...] m², z obrębu [...], pochodzące z osady włościańskiej zapisanej w tabeli likw. wsi B. pod nr [...] i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda [...] wskazał, że Starosta [...] decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. orzekł o zwrocie na rzecz R.D. części wskazanej wyżej nieruchomości wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa na mocy decyzji Prezydium Rady Narodowej W. z dnia [...] listopada 1972 r., nr [...], wydanej na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64 ze zm.). W ocenie organu pierwszej instancji wystąpienie jednej z przesłanek zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., Nr 261, poz. 2603 ze zm.) nakazuje uznać tę nieruchomość za zbędną, czego konsekwencją jest orzeczenie o zwrocie takiej nieruchomości. W odwołaniu od powyższej decyzji Prezydent W. wniósł o jej uchylenie z uwagi na niewłaściwą ocenę materiału dowodowego poprzez uznanie, że w stosunku do nieruchomości ma zastosowanie przepis art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wojewoda [...] rozpoznając sprawę wskazał, że przedmiotowa nieruchomość o całkowitej powierzchni [...] m², położona w W. przy ul. [...] (dawniej ul. [...]), oznaczona w dacie wywłaszczenia jako pochodząca z gruntów tabeli likwidacyjnej wsi S. nr [...], stanowiąca własność B.M. na podstawie Aktu Własności Ziemi nr [...], wydanego dnia [...] maja 1972 r. przez Wydział Rolnictwa i Leśnictwa PDRN W. [...], wywłaszczona została decyzją z dnia [...] listopada 1972 r. Organ zaznaczył, że w aktach sprawy znajduje się niepoświadczona za zgodność z oryginałem kopia powołanego wyżej aktu własności ziemi. Stosownie zaś do przyjętego w orzecznictwie stanowiska, tego rodzaju dokument nie może stanowić dowodu w sprawie. Wojewoda [...] podkreślił, że zgodnie z decyzją o lokalizacji szczegółowej z dnia [...] maja 1971 r., nr [...] wydaną przez Prezydium Rady Narodowej W. Wydział Architektury, Nadzoru Budowlanego i Geodezji, część przedmiotowej nieruchomości o pow. [...] m², objęta w/w lokalizacją, przeznaczona została pod stację [...]. Z treści decyzji wywłaszczeniowej wynika, że wywłaszczeniu podlegała część nieruchomości stanowiącej gospodarstwo rolne, gdzie na skutek wywłaszczenia wnioskowanej części gruntu o pow. [...] m², pozostała część terenu o pow. [...] m², nie mogła zostać racjonalnie wykorzystana na cele rolnicze. Powyższe zostało stwierdzone w piśmie Prezydium Dzielnicowej Rady Narodowej W. [...], Wydział Rolnictwa i Leśnictwa z dnia 21 czerwca 1972 r. Wojewoda [...] wskazał, że stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., wywłaszczeniem mogła być objęta cała nieruchomość lub jej część. Natomiast zgodnie z art. 5 ust. 3 tej ustawy, wywłaszczenie powinno na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia części, pozostała dla właściciela część nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe. Ocena czy pozostająca przy dotychczasowym właścicielu reszta nieruchomości może być racjonalne użytkowana na cele dotychczasowe należała do organu orzekającego o wywłaszczeniu, który powinien zasięgnąć opinii biegłego. Organ podkreślił, że z załączonej do odwołania kopii wystąpienia inwestora, tj. Dyrekcji Rozbudowy Miasta W. [...], samoistni posiadacze nieruchomości rolnych, w tym właścicielka przedmiotowej nieruchomości, zgłosili wniosek o objęcie wywłaszczonych nieruchomości ponieważ pozostała część poza lokalizacją, nie nadaje się do racjonalnego użytkowania. Z dołączonej do odwołania kopii powołanego w decyzji wywłaszczeniowej pisma Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa PDRN z dnia [...] czerwca 1972 r. wynika natomiast, że organ popiera wniosek zainteresowanych. Wskazanych dokumentów brak jest w aktach organu pierwszej instancji. Wojewoda [...] wskazał, że pismem z dnia 2 lutego 2001 r. B.M. wystąpiła z wnioskiem o zwrot przedmiotowej nieruchomości. Następnie pismem z dnia 14 marca 2007 r. o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości, stanowiącej działkę ew. nr [...] w obrębie [...] o pow. [...] m², jako niezagospodarowanej na cel wywłaszczenia, wystąpił spadkobierca byłej właścicielki – R.D.. W dniu 4 czerwca 2008 r. stwierdził on natomiast, że podtrzymuje wniosek o zwrot części wywłaszczonej nieruchomości, oznaczonej obecnie jako działki ew. nr [...] i nr [...] w obrębie [...]. Organ odwoławczy przytoczył treść art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz zaznaczył, że z informacji Urzędu W. Biuro Naczelnego Architekta Miasta Delegatura w Dzielnicy [...] wynika, iż decyzja o lokalizacji szczegółowej z dnia [...] maja 1971 r. nie obejmowała działek oznaczonych nr ew. [...], [...] i [...] z obrębu [...], z których pierwsza przeznaczona została pod osiedle mieszkaniowe, zaś dwie kolejne – pod budowę szkoły środowiskowej. Decyzją Prezydenta W. z dnia [...] maja 2007 r., nr [...] zatwierdzono projekt podziału działki ew. nr [...] na działki ew. nr [...] o pow. [...] m², [...] o pow. [...] m² i [...] o pow. [...] m². W tej sytuacji - zdaniem Wojewody [...] - nie mają znaczenia ustalenia organu pierwszej instancji odnośnie braku realizacji celu wywłaszczenia na części nieruchomości zawnioskowanej do zwrotu, tj. na działkach ew. nr [...] i [...] w obrębie [...]. Organ drugiej instancji zaznaczył, że podziela utrwalone w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stanowisko, iż jedynie w przypadku zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości, która objęta była decyzją lokalizacyjną, byłby ewentualnie możliwy zwrot tej części nieruchomości, która została wywłaszczona na wniosek byłej właścicielki. Na poparcie twierdzeń organ przytoczył wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 lipca 2001 r., sygn. akt II SA/Gd 910/00 (ONSA 2002/4/148), w którym stwierdzono, że w wypadku żądania wyłącznie zwrotu części nieruchomości przejętej na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy wywłaszczeniowej, nie ma możliwości zastosowania trybu i przesłanek, o jakich mowa w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a zatem niemożliwe jest odpowiednie zastosowanie tego trybu do części nieruchomości wywłaszczonej na wniosek byłego właściciela, a więc takiej, co do której cel wywłaszczenia nie został określony. Organ podkreślił, że z akt przedmiotowej sprawy wynika, iż cel wywłaszczenia został zrealizowany na całym wywłaszczonym gruncie znajdującym się w lokalizacji. Skoro zatem nie następuje zwrot nieruchomości objętej lokalizacją, nie może zostać orzeczony zwrot części nieruchomości znajdującej się poza lokalizacją. W tej sytuacji Wojewoda [...] uznał, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana, pomimo że sprawa nie została wszechstronnie zbadana, a zatem z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, a ponadto w oparciu o kserokopie dowodów z akt sprawy, niepoświadczone za zgodność z oryginałem. Wskazane naruszenie stanowi o wadliwości decyzji powodującej konieczność wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, co spełnia przesłanki art. 138 § 2 kpa. Organ odwoławczy podkreślił, że w związku z koniecznością przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości, konieczne jest przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył R.D., wnosząc o jej uchylenie w całości i utrzymanie w mocy decyzji Starosty Wołomińskiego. W uzasadnieniu skargi skarżący zarzucił, że rozpoznając sprawę organ drugiej instancji nie zachował bezstronności, nie dokonał równej oceny dokumentów składanych przez strony oraz działał w interesie W., przez co naruszył m.in. art. 6, art. 7, art. 8 kpa, art. 77 § 1 oraz art. 80 kpa. R.D. podkreślił, że Wojewoda [...] podważył wiarygodność aktu własności ziemi złożonego przez B.M., a jednocześnie uznał nieoryginalne i niepoświadczone za zgodność z oryginałem dokumenty udostępnione przez W., a zatajane wcześniej przez Prezydenta W.. Wydając zaś decyzję z kilkumiesięcznym opóźnieniem organ odwoławczy naruszył art. 12 § 1, art. 35 i art. 36 kpa. W ocenie skarżącego w sprawie błędnie uznano, iż nastąpiło wywłaszczenie na żądanie B.M.. Nie wynika to bowiem z decyzji wywłaszczeniowej, brak jest również w aktach sprawy jakiegokolwiek pisemnego potwierdzenia złożenia wniosku o wywłaszczenie, spełniającego wymogi określone w art. 63 § 1, 2 i 3, art. 67 oraz art. 68 kpa. Z akt sprawy nie wynika ponadto, aby wydana została przez biegłego specjalistę stosowna opinia, czy też, aby zlecono jej wykonanie. Konieczność dochowania takiego warunku podniesiona zaś została przez Wojewodę [...]. Zdaniem R.D. w sprawie nie miało miejsca wywłaszczenie na żądanie, lecz wywłaszczenie w całości z inicjatywy organu. Tym samym zasadne było zastosowanie przez Starostę [...] trybu wskazanego w art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Skarżący zaznaczył ponadto, że uzupełnił podważane kopie dokumentów o uwierzytelnione notarialnie odpisy oryginałów. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. Wojewoda [...] prawidłowo uznał, że decyzja organu I instancji orzekająca o zwrocie wskazanej w niej nieruchomości została wydana bez jej wszechstronnego zbadania, a zatem z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i art. 80 kpa. Prawidłowo także organ odwoławczy uznał, że zakres postępowania wyjaśniającego, jakie należy przeprowadzić, uzasadnia uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do rozpoznania organowi I instancji na podstawie art. 138 § 2 kpa. Wynika bowiem z materiału dokumentacyjnego, że organ I instancji nie wyjaśnił, czy objęcie decyzją wywłaszczeniową całej nieruchomości o pow. [...] m², stanowiącej wówczas własność poprzedniczki prawnej skarżącego B.M., w sytuacji, gdy decyzją o lokalizacji szczegółowej nr [...] z dnia [...] maja 1971 r. wydaną przez Prezydium Rady Narodowej W. objęta została tylko część tej nieruchomości o pow. [...] m², nastąpiło w trybie art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r., Nr 18, poz. 94). Przepis ten stanowił, że wywłaszczenie powinno na żądanie właściciela objąć całą nieruchomość, jeżeli w wyniku wywłaszczenia część pozostała dla właściciela nie nadawałaby się do racjonalnego użytkowania przez niego na cele dotychczasowe. W sytuacji, gdyby wywłaszczeniem objęto również powierzchnię nieruchomości pozostającą poza decyzją o lokalizacji szczegółowej nr [...], to zwrot tej części byłby możliwy tylko wówczas, gdyby zwrotowi podlegała ta część nieruchomości, która była objęta decyzją lokalizacyjną. Badanie zaś przesłanek zwrotu o jakich mowa w art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) w stosunku do tej części nieruchomości jest niedopuszczalne, gdyż do części nieruchomości wywłaszczonej na wniosek byłego właściciela cel wywłaszczenia nie został określony. Okoliczności tych organ I instancji w ogóle nie wyjaśnił. Ustalenia zaś tego organu odnośnie braku celu wywłaszczenia na części nieruchomości zawnioskowanej do zwrotu bez wyjaśnienia sprawy w powyższym zakresie są bez znaczenia dla rozstrzygnięcia wniosku o zwrot. Decyzja organu odwoławczego jest więc zgodna z prawem, co czyni skargę bezzasadną. Z powyższych względów Sąd na zasadzie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.