I SA/Wa 1100/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie: WSA Anna Falkiewicz-Kluj WSA Jolanta Dargas po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 listopada 2019 r. sprawy ze skargi Z. M., B. M., Z. S., S. S., S. S., S. K., J. K. i B. K. na postanowienie Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę. Minister Inwestycji i Rozwoju postanowieniem z [...] sierpnia 2018 r. nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z [...] sierpnia 2016 r. nr [...] o odmowie wszczęcia z wniosku Z. M., B. M., Z. S., S. S., S. S., S. K., J. K. i B. K. postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego [...] z [...] kwietnia 1949 r. nr [...] o wyrażeniu zgody na przywrócenie E. M. posiadania zabudowanej nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...]. Postanowienie Ministra wydane zostało przy następujących ustaleniach stanu faktycznego sprawy. Okręgowy Urząd Likwidacyjny [...], działając na podstawie art. 15 i 19 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz.U. Nr 13, poz. 87), decyzją z [...] kwietnia 1949 r., wyraził zgodę na przywrócenie E. M. (jako właścicielowi) posiadania zabudowanej m.in. dwupiętrowym budynkiem mieszkalnym nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] (obecnie ul. ul. [...]) o łącznej pow. [...] m2. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności tej decyzji wystąpili pismem z [...] stycznia 2015 r. Z. M., B. M., Z. S., S. S., S. S., S. K., J. K. i B. K., wskazując, że posiadanie nieruchomości przywrócono osobie, która w rzeczywistości nie była jej właścicielem. Ich zdaniem bowiem w latach powojennych doszło do sfabrykowania dokumentów, na podstawie której wydana została decyzja. W związku z czym stali na stanowisku, że posadowiona na gruncie kamienica nadal powinna pozostawać własnością Skarbu Państwa. Wnioskodawcy w przeszłości mieli zamieszkiwać w tej kamienicy i zostać z niej eksmitowani. W następstwie rozpoznania powyższego wniosku Minister Infrastruktury i Budownictwa postanowieniem z [...] sierpnia 2016 r., utrzymanym w mocy postanowieniem Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] sierpnia 2018 r., działając na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności ww. decyzji z uwagi na to, że inicjatorom postępowania nie przysługuje w tej sprawie przymiot strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. Nie dysponują bowiem żadnym tytułem prawnorzeczowym do nieruchomości. Nie są także następcami prawnymi stron postępowania zakończonego kwestionowaną decyzją. Minister wskazywał przy tym na brak ujawnienia ich praw w prowadzonej aktualnie dla nieruchomości księdze wieczystej nr [...], a także księgach założonych dla wyodrębnionych w budynku lokali, a także brak przedłożenia dokumentów potwierdzających ich legitymację, mimo wezwania organu. Podkreślał przy tym (odwołując się do poglądu wyrażonego w wyroku WSA w Warszawie z 12 czerwca 2012r. I SA/Wa 359/12), że złożenie wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia w pierwszej kolejności obliguje organ właściwy do jego rozpatrzenia, do zbadania czy spełnione zostały przesłanki podmiotowe i przedmiotowe konieczne do wszczęcia postępowania. Jeżeli zaś niespełniona została którakolwiek z nich, wydaje on na podstawie art.61a § 1 k.p.a. postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Na postanowienie Ministra Inwestycji i Rozwoju Z. M., B. M., Z. S., S. S., S. S., S. K., J. K. i B. K. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w motywach której kwestionowali tę formę zakończenia postępowania. Wskazywali, na pozyskane przez nich dowody, które wskazywać miały na dokonane po II Wojnie Światowej oszustwo i jego zalegalizowanie poprzez założenie w 2004 r. dla przedmiotowej nieruchomości księgi wieczystej nr [...]. Podtrzymywali przy tym prezentowane dotychczas stanowisko, że nieruchomością powinien nadal dysponować Skarb Państwa. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. skarga jest niezasadna. Podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowił art. 61a § 1 k.p.a., zgodnie z którym, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a. (żądanie wszczęcia postępowania), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten znajduje zastosowanie w sprawach o stwierdzenie nieważności decyzji (o ile nie są one wszczynane z urzędu) z uwagi na treść art. 157 § 2 k.p.a., przewidującego możliwość inicjowania postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji na żądanie strony. O tym natomiast kto jest stroną postępowania administracyjnego rozstrzyga art. 28 k.p.a., z którego wynika, że jest nią każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Istoty interesu prawnego należy z kolei upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego, na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot, w określonym stanie faktycznym, może domagać się konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków, bądź żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu w celu ochrony jego sfery praw i obowiązków przed naruszeniami dokonanymi tym aktem i doprowadzenia tego aktu do stanu zgodnego z prawem. Innymi słowy, mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy tyle, co ustalić przepis prawa materialnego powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś własnej potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami danego podmiotu - strony postępowania. Od tak pojmowanego interesu prawnego należy jednak odróżnić interes faktyczny, to jest sytuację, w której dany podmiot (osoba) jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, ale nie może tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa mającymi stanowić podstawę skierowanego żądania w zakresie podjęcia stosownych czynności przez organ administracji. Stwierdzenie interesu prawnego wymaga więc ustalenia istnienia związku o charakterze materialnoprawnym między obowiązującą normą, a sytuacją prawną tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. W przedmiocie istoty interesu prawnego wielokrotnie wypowiadało się orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazując że cechami tego interesu są jego indywidualność, konkretność, aktualność, obiektywna sprawdzalność, zaś jego istnienie znajdować musi potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego (por. wyrok. NSA z 12.01.2012 r. sygn. akt II OSK 2035/10, Lex nr 1121192). Jako że przedmiotem postępowania w sprawie zakończonej decyzją Okręgowego Urzędu Likwidacyjnego [...] z [...] kwietnia 1949 r. było wyrażenie w trybie przepisów dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich zgody na przywrócenie E. M. (uznanemu wówczas przez organ za właściciela) posiadania położonej w [...] przy ul. [...] nieruchomości, której posiadania utracił on w związku z wojną, stroną takiego postępowania są co do zasady wyłącznie osoba na rzecz, której wyrażona została zgoda (jej następcy prawni), względnie osoby, które wykazałyby, że to im, a nie beneficjentowi decyzji, przynależał tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości. Zatem to na ich rzecz, a nie uprawnionego z decyzji wino nastąpić przywrócenie posiadania. Ich praw bowiem i obowiązków bezpośrednio dotyczyły skutki tej decyzji. Skarżący, co jest okolicznością niesporną, do żadnego z kręgu ww. podmiotów nie należą. Jak sami przyznają w skardze, a także w toku postępowania (vide pismo z [...] sierpnia 2015 r.) są jedynie byłym mieszkańcami kamienicy, której posiadanie w 1949 r. przywrócono E. M.. Skoro zaś, kreujący przymiot strony w postępowaniu administracyjnym interes prawny, o którym mowa w art. 28 k.p.a., ma znajdować oparcie w normach prawa materialnego, a przy tym musi być indywidualny, aktualny, konkretny i realny, to w sytuacji, gdy nie przysługiwał im ani ich poprzednikom prawnym do nieruchomości, o której orzekał Okręgowy Urząd Likwidacyjny jakikolwiek tytuł prawnorzeczowy, to tak rozumianym interesem w sprawie o stwierdzenie nieważności wydanej przez ów organ decyzji, się oni bez wątpienia nie legitymują. W takich okolicznościach faktycznych bowiem nawet stwierdzenie nieważności tej decyzji, nie wpłynęło by na ukształtowanie ich sytuacji prawnej w zakresie przysługujących im do tej konkretnej nieruchomości praw. Tych wszak nigdy nie posiadali. Podjęcie zatem w takich uwarunkowaniach faktyczno-prawnych przez Ministra Infrastruktury i Budownictwa postanowienia z [...] sierpnia 2016 r., utrzymanego w mocy postanowieniem z [...] sierpnia 2018 r. o odmowie wszczęcia z ich wniosku postępowania, zważywszy na oczywisty brak interesu prawnego skarżących w sprawie, znajduje oparcie w treści normatywnej art. 61a § 1 w zw. z art. 157 § 2 k.p.a. Stwierdzenie braku legitymacji podmiotu wnoszącego podanie o wszczęcie postępowania nadzorczego, powoduje, że akcentowane w skardze okoliczności mające świadczyć o wadliwości decyzji z 1949 r., nie mogły być przez organ rozważane. Przy jego podejmowaniu, rozstrzygana była bowiem wyłącznie kwestia procesowa, dotycząca tego czy określony podmiot może skutecznie zażądać uruchomienia w określonym przedmiocie postępowania administracyjnego. Rozstrzygając tę kwestię w sposób negatywny, organ nie miał więc obowiązku weryfikacji merytorycznych aspektów samej sprawy administracyjnej, w której podanie wniesione zostało przez podmiot ku temu nieuprawniony. Stąd także podnoszone w skardze rzekome fałszerstwa do jakich miało dojść po wojnie, które doprowadziły do przejęcia nieruchomości przez osobę ku temu nieuprawnioną, na tym etapie postepowania nie mają znaczenia. Nie mogą bowiem rzutować na sądową ocenę legalności postanowienia rozstrzygającego wyłącznie kwestię formalną. Z tych względów skarga jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlegać musi oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325). Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 powołanej ustawy.