I SA/Wa 1124/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie do kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia 1. przyznać E. S. prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego, którego wyznaczy Okręgowa Izba Radców Prawnych w W., 2. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych. W dniu 22 września 2008 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął wniosek skarżącego E. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku E. S. poniósł, że jest rolnikiem samotnie prowadzącym [...] hektarowe gospodarstwo rolne. Orzeczeniem komisji lekarskiej KRUS w Z. został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie. Choroba spowodowała konieczność ograniczenia produkcji rolnej oraz zatrudniania pracowników do cięższych prac w gospodarstwie. Jako źródło utrzymania skarżący podał dochody ze sprzedaży mleka w kwocie [...] złotych miesięcznie oraz rentę w wysokości [...] zł. Jednocześnie podniósł, że w wyniku niekorzystnych dla niego rozstrzygnięć sądów Komornik w Z. prowadzi przeciwko niemu postępowanie egzekucyjne. Przy piśmie nadesłanym do Sądu w dniu 7 października 2008 r. skarżący przedłożył zaświadczenie z urzędu gminy o wielkości posiadanego gospodarstwa rolnego oraz uzyskiwanym dochodzie wskazujące, że gospodarstwo rolne skarżącego obejmuje powierzchnię [...] ha ([...]ha przeliczeniowego), z którego dochód wynosi [...] zł rocznie, a także podał, iż w 2007 r. dopłata bezpośrednia wyniosła [...] zł, którą w całości wydatkował na zakup środków produkcji. W aktach sprawy znajdują się przedłożone przez skarżącego: - cztery kopie wezwań do dokonania potrąceń z renty lub emerytury oraz kopię zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego – na łączną kwotę [...] zł, - kopie faktur za zakup oleju napędowego: w sierpniu 2008 r. za kwotę [...] zł, we wrześniu 2008 r. za łączna kwotę [...] zł i październiku 2008 r. za kwotę [...] zł, - kopie faktur za środki do produkcji i ochrony roślin, zakupione w miesiącach: maju 2007 r. za kwotę [...] zł, kwietniu 2008 r. za łączną kwotę [...] zł oraz maju 2008 r. za kwotę [...] zł, - kopie faktur za sprzedane mleko za kwoty: [...] złotych (w maju 2008 r.), [...] zł (w czerwcu 2008 r.) i [...] zł (w lipcu 2008 r.) oraz - kopie wyciągu z posiadanego rachunku bankowego z okres od 14 lipca do 1 października 2008 r. W piśmie przekazanym do Sądu w dniu 13 października 2008 r. skarżący wyjaśnił, iż jego miesięczne wydatki na utrzymanie wynoszą ok. [...] zł oraz [...] zł na utrzymanie budynków. Odnosząc się do wskazanego w zaświadczeniu dochodu z gospodarstwa rolnego skarżący podniósł, iż "to czysta fikcja, gdyż takiego dochodu nie da się uzyskać". Powyższy wniosek został rozpoznany – wydanym przez Referendarza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - postanowieniem z dnia 21 października 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 1124/08, którym odmówiono przyznania E. S. prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu 5 listopada 2008 r. E. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprzeciw na wyżej wymienione postanowienie. W sprzeciwie skarżący podniósł, że wykazanie jego dochodów w oparciu o zaświadczenie z urzędu gminy nie ma nic wspólnego z rzeczywistym dochodem, gdyż jest to wyliczenie teoretyczne - każde gospodarstwo rolne jest inne. Skarżący wskazał, że żyje w nadzwyczaj trudnych warunkach, co ma zasadniczy wpływ na poziom dochodu, ponieważ "jedna osoba do tego chora nie jest w stanie wykonać wszystkich prac w gospodarstwie w terminie, a terminowe wykonanie decyduje o wydolności plonów i wydajności zwierząt". Zdaniem skarżącego dochody podane w zaświadczeniu z urzędu gminy są nie do osiągnięcia, a wydatki w ciągu roku wzrosły ponad dwukrotnie (m. in. ceny oleju napędowego, produktów ropopochodnych, nawozów mineralnych, środków ochrony roślin, środków do produkcji). Skarżący dodał, że zakupy środków produkcji ograniczył do absolutnego minimum i kupuje tylko najbardziej konieczne i najtańsze środki. Wskazał, że przesłane do Sądu dokumenty nie obejmują takich wydatków jak leczenie własne i zwierząt, kosztów inwentaryzacji krów, kosztów zatrudnienia pracowników, opłat sądowych, kosztów korespondencji i innych drobnych wydatków. E. S. podniósł również, że ma nieopłacone rachunki i zalega z wypłatą pracownikom za pracę. Postanowieniem z dnia 4 grudnia 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania E. S. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżący zarzucił Sądowi teoretyczne, a nie rzeczywiste wyliczenie jego dochodów, pominięcie faktu, że przebywa na rencie oraz to, iż przeciwko niemu toczą się cztery postępowania egzekucyjne. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 26 stycznia 2009 r. sygn. akt I OZ 16/09 uchylił zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu orzeczenia NSA wskazał, że oświadczenie skarżącego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jest niewystarczające i Sąd pierwszej instancji winien (zgodnie z treścią art. 255 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) wezwać wcześniej wnioskodawcę do przedstawienia odpowiednich dowodów wskazujących na wysokość miesięcznych wydatków. Ponadto Sąd ponownie oceniając sytuację majątkową wnioskodawcy powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, w tym także fakt czasowej niezdolności do pracy skarżącego oraz prowadzenia przeciwko niemu postępowań egzekucyjnych. W związku z powyższym orzeczeniem NSA, pismem z dnia 31 marca 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wezwał skarżącego do przedstawienia dodatkowych informacji i dokumentów wskazujących wysokość wydatków ponoszonych miesięcznie na utrzymanie, leczenie, media (energię elektryczną, wodę), wynagrodzenie zatrudnionych w gospodarstwie pracowników oraz wskazanie aktualnego zadłużenia skarżącego z tytułu zaciągniętych kredytów i tytułów wykonawczych. Jednocześnie wezwał skarżącego do wskazania i udokumentowania aktualnych miesięcznych dochodów. W odpowiedzi przesłanej do Sądu w dniu 15 kwietnia 2009 r. E. S. wskazał, że miesięczne wydatki związane z jego utrzymaniem stanowią kwotę ok. [...] zł. Wydatki na leki wynoszą ok. [...] zł. miesięcznie. Koszty mediów (wody energii elektrycznej) kształtują się w wysokości ok. [...] zł., zaś wydatki na dorywcze zatrudnienie pracowników wynoszą [...] zł. miesięcznie (w zależności od pory roku). Skarżący podniósł, że w chwili obecnej otrzymuje rentę w kwocie [...] zł. Dochody uzyskiwane ze sprzedaży mleka ([...]) zł. miesięcznie zajęte zostały przez komornika. Skarżący wskazał również, że aktualne jego zadłużenie wynosi ok. [...] zł. na które składa się kwota [...] zł. na rzecz Spółki [...] w K. oraz kwota [...] zł. z wynikająca z tytułów wykonawczych tj. postanowienia Sądu [...] z dnia [...] grudnia 2006 r. sygn. akt [...], wyroku Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] marca 2008 r. sygn. akt [...] oraz postanowienia Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] marca 2006 r. sygn.[...]. Skarżący podkreślił także, że w chwili obecnej nieposiada środków na zakup paliwa do maszyn rolniczych oraz środków ochrony roślin, przez co zmuszony jest wystąpić o pożyczkę na prowadzenie bieżącej produkcji rolnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: w myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 powołanej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4). W niniejszej sprawie E. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Przy czym przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje – gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy). Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że poniesienie kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia w sprawie profesjonalnego pełnomocnika z wyboru leży poza zakresem możliwości płatniczych skarżącego. E. S. jest właścicielem gospodarstwa rolnego przynoszącego roczny dochód na poziomie [...] zł. Uzyskuje ponadto dodatkowe środki finansowe w ramach dopłat do gruntów rolnych w kwocie [...] zł rocznie (dopłata na rok 2007), posiada również regularne źródło dochodów w postaci renty w kwocie [...]zł. Oznacza to, że łączny roczny dochód skarżącego wynosi [...] zł. Dokonując oceny sytuacji majątkowej skarżącego Sąd wziął jednak pod uwagę, że ww. dochody przeznaczane są niemalże w całości na zaspokojenie roszczeń wierzycieli wnioskodawcy w związku z prowadzonymi wobec niego postępowaniami egzekucyjnymi (na łączną kwotę ok. [...] zł). Pozostałe środki skarżący przeznacza na skromne utrzymanie oraz niezbędne nakłady na prowadzone gospodarstwo rolne. W tej sytuacji, wobec spełnienia przesłanek wskazanych w art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uznał, że istnieją podstawy do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.