I SA/Wa 1171/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie WSA Magdalena Durzyńska WSA Bożena Marciniak (spr.) Protokolant starszy referent Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2018 r. sprawy ze skargi L. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części utrzymującej w mocy pkt 3 decyzji Wójta Gminy S. z dnia [...] stycznia 2018 r., nr [...] oraz uchyla pkt 3 decyzji Wójta Gminy S. z dnia [...] stycznia 2018 r., nr [...] i w tej części umarza postępowanie administracyjne; 2. oddala skargę w pozostałej części. Decyzją z [...] kwietnia 2018 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpoznaniu odwołania L. W., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy S. z [...] stycznia 2018 r., nr [...], o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie złożył L. W. Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym; Wnioskiem z [...] listopada 2017 r. skarżący wystąpił do Wójta Gminy S. o umorzenie w całości wraz z odsetkami alimentów wypłaconych w formie zaliczki alimentacyjnej i funduszu alimentacyjnego na córkę K. W. Decyzją z [...] stycznia 2018 r. Wójt Gminy S. w pkt [...] umorzył kwotę [...] zł tj. należności wraz z odsetkami z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymanych przez osobę uprawnioną K. W. w okresie od [...] października 2008 r. do [...] września 2009 r., w pkt [...] odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymanych przez osobę uprawnioną K. W. w okresie od [...] października 2009 r. do [...] września 2010 r., w okresie od [...] października 2010 r. do [...] września 2011 r. oraz w okresie od [...] października 2011 r. do [...] września 2012 r., a w pkt [...] odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ przywołał treść art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Podniósł, że w dniu [...] listopada 2017 r. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. o wezwanie L. W. do złożenia zeznań i sporządzenia protokołu przesłuchania strony. Organ I instancji ustalił, że zadłużenie skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz K. W. wynosi [...] zł ([...] zł saldo z odsetkami), a Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w B. wyegzekwował od skarżącego łącznie kwotę [...] złotych. Następnie organ przywołał treść art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i wskazał, że umorzenie należności, odroczenie terminu płatności, rozłożenie na raty należności z tytułu| wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest kompetencją o charakterze uznaniowym, której zastosowanie ustawodawca uzależnił od określonych przesłanek. Organ wskazał, że wnioskodawca ur. [...] czerwca 1972 r. pozostaje w związku małżeńskim. Według jego oświadczenia, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, trojgiem dzieci oraz niepełnosprawnym bratem K. W. Jest opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego brata. Nie pracuje, pobiera świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem. Rodzina zamieszkuje w wolnostojącym drewnianym domu (stare budownictwo) bez wygód. Źródłem dochodu rodziny jest: wynagrodzenie żony w kwocie [...] zł, świadczenie pielęgnacyjne wnioskodawcy w kwocie [...] zł, zasiłki rodzinne w kwocie [...] zł, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł i renta socjalna K. W. w kwocie [...] zł, stypendium socjalne w kwocie [...] zł oraz świadczenie z funduszu alimentacyjnego na K. W. w kwocie [...] zł. Łączny dochód rodziny wynosi [...] zł, natomiast stałe miesięczne wydatki kształtują się i wynoszą łącznie [...] złote. Organ wskazał, że choć sytuacja materialna i zdrowotna wnioskodawcy jest obecnie trudna, to jednak nie może zostać uznana za wystarczającą przesłankę uzasadniającą uwzględnienie wniosku o umorzenie w całości zadłużenia alimentacyjnego wraz z odsetkami. W ocenie organu, umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Zdaniem organu, taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi. Wnioskodawca jest osobą młodą, w wieku produkcyjnym i powinien dążyć do polepszenia swojej sytuacji życiowej. Trudna sytuacja finansowa, brak stałej pracy i niewystarczające dochody są cechą większości zobowiązanych, za których świadczenia wypłaca fundusz alimentacyjny. Sytuacja życiowa zobowiązanego mogłaby powodować umorzenie należności tylko w przypadku, gdyby była wyjątkowa, w sposób istotny różniąca się od sytuacji innych zobowiązanych. Jednakże, z uwagi na trudną sytuację materialną rodziny, sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną oraz sprawowanie opieki nad córką - osobą uprawnioną do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, która obecnie mieszka z wnioskodawcą, Wójt Gminy S. umorzył część zadłużenia wnioskodawcy z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] złotych. Odwołanie w zakresie pkt 2 i 3 ww. decyzji Wójta Gminy S. złożył L. W. Decyzją z [...] kwietnia 2018 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia Kolegium podzieliło ocenę organu I instancji co do braku w niniejszej sprawie przesłanek do umorzenia w całości zadłużenia L. W. W ocenie Kolegium, trudna sytuacja materialna, na którą powołuje się wnioskodawca, przy łącznym dochodzie 6-osobowej rodziny w kwocie [...] zł, tj. [...] zł na osobę w rodzinie, jest okolicznością dotyczącą wszystkich dłużników alimentacyjnych, gdyż uruchomienie wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego następuje tylko wówczas, gdy dłużnik nie ma majątku ani dochodu podlegających egzekucji. Nie jest to więc szczególna okoliczność w rozumieniu art. 30 ust. 2 ustawy. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] w części, w której organ utrzymał w mocy pkt [...] i [...] decyzji Wójta Gminy S., złożył L. W. zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7, 8 i 77 § 1 w związku z art. 80 kpa poprzez błędną ocenę zebranego materiału dowodowego. Powołując się na powyższe naruszenia wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w części, w której Kolegium utrzymało w mocy pkt [...] i [...] decyzji organu I instancji, oraz zobowiązanie organu do wydania decyzji zgodnie z wnioskiem skarżącego o umorzenie w całości wraz z odsetkami alimentów wypłaconych na córkę w poczet zaliczki alimentacyjnej i funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu skargi zarzucono organom pominięcie okoliczności, że skarżący opiekuje się niepełnosprawnym od urodzenia bratem oraz niewzięcie pod uwagę indywidualnej sytuacji skarżącego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na częściową wadliwość zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, jednak z innych powodów niż podniesione w skardze. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S., którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy S. z [...] stycznia 2018 r. Tą ostatnią decyzją organ I instancji w pkt 1 umorzył kwotę [...] zł tj. należności wraz z odsetkami z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymanych przez osobę uprawnioną K. W. w okresie od [...] października 2008 r. do [...] września 2009 r., w pkt [...] odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymanych przez osobę uprawnioną K. W. w okresie od [...] października 2009 r. do [...] września 2010 r., w okresie od [...] października 2010 r. do [...] września 2011 r. oraz w okresie od [...] października 2011 r. do [...] września 2012 r., a w pkt [...] odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej. W ocenie Sądu, rozstrzygnięcie organu zawarte w pkt [...] decyzji Wójta Gminy S. zostało wydane z naruszeniem art. 30 ust. 1 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), dalej zwanej "ustawą", które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy, organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4, jeśli spełnione są określone w art. 30 ust. 1 ustawy z 2007 r. w sposób procentowy warunki skuteczności egzekucji. Z powyższego wynika, że uprawnienie do umorzenia należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych przysługuje tylko organowi właściwemu dłużnika. W niniejszej sprawie Wójt Gminy S. działa natomiast jako organ właściwy wierzyciela. Nie ma on zatem kompetencji do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej, to jest do orzekania w przedmiocie umorzenia lub odmowy umorzenia tych należności. Zatem, w tym zakresie Wójt Gminy S. powinien był odmówić wszczęcia przedmiotowego postępowania. Skoro zaś już je wszczął to powinien, na podstawie art. 105 § 1 kpa, postępowanie umorzyć jako bezprzedmiotowe. Wobec powyższego, konieczne stało się uchylenie przez Sąd, na podstawie art. 145 § 1 lit. c oraz § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. w części utrzymującej w mocy pkt 3 decyzji Wójta Gminy S. z stycznia 2018 r. oraz uchylenie pkt 3 ww. decyzji Wójta Gminy S. i w tym zakresie umorzenie postępowania administracyjnego. Za prawidłowe Sąd uznał natomiast zawarte w pkt [...] decyzji Wójta Gminy S. rozstrzygnięcie o odmowie umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. We wniosku z [...] listopada 2017 r. skarżący zwrócił się do organu o umorzenie w całości jego zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Po analizie sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego organ uznał, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia wskazanych należności w całości, ponieważ wnioskodawca jest osobą młodą, w wieku produkcyjnym i powinien dążyć do polepszenia swojej sytuacji życiowej. Jednakże, z uwagi na trudną sytuację materialną rodziny, sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym bratem oraz nad córką uprawnioną do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, która obecnie mieszka z wnioskodawcą, organ umorzył część zadłużenia skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] złotych. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji w części dotyczącej umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego stanowi art. 30 ust. 2 ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t. jedn.: Dz. U. z 2015 r., poz. 859, z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą". Zgodnie z powołanym przepisem, organ właściwy wierzyciela może, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Z treści powyższego przepisu wyraźnie wynika uznaniowy charakter decyzji wydawanych na jego podstawie, na co trafnie zwrócił uwagę organ odwoławczy. Tym samym, wybór sposobu załatwienia wniosku o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy do organu, który w ramach uznania administracyjnego rozstrzyga w sprawie. Wydanie decyzji przez organ musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy, do czego w sposób wyraźny obliguje powołany wyżej art. 30 ust. 2 ustawy oraz analizą tej sytuacji, z zachowaniem wymogów przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego, co wynika także z art. 25 ustawy. Zatem, prowadząc postępowanie w trybie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów organ powinien nie tylko poczynić ustalenia w oparciu o całokształt materiału dowodowego (art. 80 kpa), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 kpa), ale także załatwić sprawę, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa). Organ powinien więc rozważyć szczegółowo kwestie istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z instytucji umorzenia należności oraz zakres jej ewentualnego zastosowania, co następnie powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że sądowa kontrola decyzji opartych o uznanie administracyjne ograniczona jest wyłącznie do oceny, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. W ocenie Sądu, znajdujący się w aktach sprawy materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia, że organ uchybił wyżej wskazanym obowiązkom w toku przedmiotowego postępowania. Wniosek skarżącego o umorzenie w całości należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego został bowiem rozpatrzony przy uwzględnieniu przedstawionej przez niego sytuacji dochodowej i rodzinnej, a wyciągniętych na tej podstawie przez organy wniosków nie można uznać za dowolne. Z wywiadu środowiskowego oraz oświadczeń skarżącego wynikają wszystkie istotne informacje o jego sytuacji dochodowej i rodzinnej, a także ponoszonych przez niego niezbędnych wydatkach. Zwrócić też trzeba uwagę, że wbrew zarzutom skargi, organy nie kwestionują trudnej sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego. Jednakże, co trafnie podniosło Kolegium, umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego uniemożliwia mu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak skutkiem czynników obiektywnych, tj. takich, na które zobowiązany nie ma (nie miał) wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jak wynika z akt sprawy, skarżący ur. [...] czerwca 1972 r. pozostaje w związku małżeńskim. Według jego oświadczenia, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, trojgiem dzieci oraz niepełnosprawnym bratem. Jest opiekunem prawnym całkowicie ubezwłasnowolnionego brata K. W. Nie pracuje, pobiera świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem. Rodzina zamieszkuje w wolnostojącym drewnianym domu (stare budownictwo), ogrzewanym piecem kaflowym. W domu nie ma wygód. Z akt sprawy wynika również, że źródłem dochodu rodziny jest: wynagrodzenie żony skarżącego w kwocie [...] zł, świadczenie pielęgnacyjne skarżącego w kwocie [...] zł, zasiłki rodzinne w kwocie [...] zł, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł i renta socjalna K. W. w kwocie [...] zł, stypendium socjalne w kwocie [...] zł oraz świadczenie z funduszu alimentacyjnego na K. W. w kwocie [...] zł. Łączny dochód rodziny wynosi [...] zł, natomiast stałe miesięczne wydatki kształtują się na łącznym poziomie [...] złotych (kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego z [...] grudnia 2017 r.). Sąd podziela stanowisko organów obu instancji, że choć rodzina skarżącego znajduje się w trudnej sytuacji, to opisane wyżej okoliczności nie uzasadniają uwzględnienia żądania umorzenia przedmiotowych należności w całości. Prawidłowo przyjęły organy, że nie są to okoliczności pozwalające na wyjątkowe potraktowanie skarżącego i dające podstawę do całkowitego zwolnienia go z ciążącego na nim zobowiązania alimentacyjnego. Rodzina skarżącego posiada stały miesięczny dochód, który wynosi łącznie [...] złotych, tj. [...] zł miesięcznie na osobę w rodzinie. Natomiast stałe miesięczne wydatki (potrzeby życiowe, opłaty, raty kredytów) kształtują się na łącznym poziomie [...] złotych (kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego z [...] grudnia 2017 r.). Przy podejmowaniu kontrolowanego rozstrzygnięcia organy uwzględniły również okoliczność, że skarżący jest człowiekiem młodym, w wieku produkcyjnym i powinien dążyć do poprawy swojej sytuacji materialnej w przyszłości. Jednocześnie, mając na uwadze z jednej strony trudną obecnie sytuację rodzinną dłużnika, fakt sprawowania opieki nad córką, na rzecz której organ wypłacał świadczenie z funduszu alimentacyjnego oraz sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym bratem, a z drugiej strony ciążący w pierwszej kolejności na rodzicach ustawowy obowiązek regulowania zobowiązań alimentacyjnych oraz zasadę prymatu rodzicielskiej odpowiedzialności za dziecko organy zdecydowały o częściowym umorzeniu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] złotych wraz z odsetkami. Z powyższego wynika, że sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego została w pełni uwzględniona przy rozpatrywaniu przesłanek stanowiących podstawę umorzenia zadłużenia alimentacyjnego. Jednakże, wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu analizy tej sytuacji, jak już wskazano powyżej, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w sposób wyczerpujący i logiczny. Ponadto, należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Wobec powyższego, umorzenie należności alimentacyjnych powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Prawidłowo wskazały organy, że podnoszone przez skarżącego okoliczności nie czynią jego sytuacji wyjątkową oraz nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. Końcowo podnieść trzeba, że działające w imieniu państwa organy administracji publicznej nie mogą pochopnie umarzać należności, gdyż sytuacja materialna dłużnika może w przyszłości ulec zmianie czy to w wyniku podjęcia płatnej pracy czy też zaistnienia innych zdarzeń powodujących przysporzenie w majątku dłużnika. Zatem trudna sytuacja materialna dłużnika w dacie orzekania w przedmiocie umorzenia należności nie musi oznaczać umorzenia tych należności. Ponadto, co istotne, odmowa umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego nie przekreśla jego prawa do ubiegania się o umorzenie tych należności w przyszłości. Na wniosek skarżącego organ może również odroczyć termin spłaty zobowiązania lub ustanowić spłatę zobowiązania w ratach uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. art. 145 § 1 lit. c oraz § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302), orzekł jak w pkt 1 sentencji. Zaś rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 sentencji zapadło na podstawie art. 151 wyżej powołanej ustawy.