I SA/Wa 1172/14
WyrokWSA w Warszawie2014-07-16
Skład orzekający: Włodzimierz Kowalczyk, Dorota Apostolidis, Izabela Ostrowska
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy współmałżonek osoby wymagającej opieki, który sam nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeśli rodzice osoby wymagającej opieki żyją, ale nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności?Ratio decidendi
Sąd uznał, że art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wprowadza gradację kolejności osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, nie obejmuje małżonka osoby wymagającej opieki. Małżonek jest traktowany odrębnie od osób spokrewnionych w pierwszym lub dalszym stopniu. W związku z tym, odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tylko z powodu istnienia rodziców osoby niepełnosprawnej, którzy nie posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest nieprawidłowa.Stan faktyczny
D. K. złożył wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad żoną, A. K., która ma niepełnosprawność od urodzenia. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, argumentując, że nie zostały spełnione przesłanki z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, w szczególności brak było orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności u matki A. K. oraz fakt pozostawania A. K. w związku małżeńskim. D. K. odwołał się, podnosząc m.in. nieuwzględnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego K 27/13 i argumentując, że na nim ciąży obowiązek alimentacyjny wobec żony.Rozstrzygnięcie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. i stwierdził, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis (spr.) WSA Izabela Ostrowska Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lipca 2014 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej jako "k.p.a."), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wnioskiem z dnia [...] r. D. K. wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną – A. K. W złożonym oświadczeniu wskazał, że opiekuje się żoną niepełnosprawną, której niepełnosprawność powstała od urodzenia, a także, że ciąży na nim obowiązek alimentacyjny.
Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta S. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm., dalej jako "u.ś.r.").
Na skutek wniesionego odwołania przez D. K. decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. (dalej jako "SKO") uchyliło decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W uzasadnieniu SKO wskazało, że Prezydent Miasta S. dokonał nieprawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Powołując się na wyroki Trybunału Konstytucyjnego oraz orzecznictwo sądów administracyjnych SKO podniosło, że w przypadku art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych należy przyznać pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej przed wykładnią językową, uznając, że pozostawanie w związku małżeńskim, nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym Prezydent Miasta S. powinien wyjaśnić i ustalić, czy D. K. jest osobą uprawnioną w myśl art. 17 u.ś.r.
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta S. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na A. K.
W uzasadnieniu Prezydent Miasta S. wskazał, że w toku postępowania ustalono, że D. K., będący mężem A. K., nie podejmujący zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na opiekę nad niepełnosprawną żoną nie posiada uprawnień do emerytury, renty, renty rodzinnej, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku emerytalnego. Ustalono również, że nie posiada orzeczenia o zaliczeniu go do osób o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności, jak również nie ma ustalonego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na inną osobę w rodzinie lub poza rodziną. A. K. pozostaje w związku małżeńskim z D. K., zaś żadna z osób w rodzinie nie ma ustalonego świadczenia pielęgnacyjnego na tę lub inną osobę w rodzinie. Również żaden z członków rodziny nie jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką nad A. K. Ostatecznie wskazano, że matka A. K. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tym samym nie została spełniona w sprawie przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. do przyznania świadczenia.
Odwołanie od decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] r. złożył D. K. W uzasadnieniu wskazał, że zdaniem organu matka żony powinna się opiekować się jego żoną, tymczasem zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 16 u.ś.r. do członków rodziny nie zalicza się dzieci pozostających w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Tymczasem on i A. K. pozostają w związku małżeńskim oraz posiadają 3,5 letniego syna. Wskazał, że z chwilą zawarcia małżeństwa matka A. K. utraciła status rodziny i na nim ciąży obowiązek alimentacyjny. Podniósł, że od lipca 2013 r. wraz z żoną i synem utrzymują się z renty socjalnej żony w wysokości [...] złotych, zasiłku pielęgnacyjnego [...] złote oraz zasiłku rodzinnego w wysokości [...] złotych. Podniósł, że żona nie jest zdolna do samodzielnej egzystencji i potrzebuje opieki, co uniemożliwia mu podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia i zapewnić rodzinie podstawowych potrzeb bytowych. Ostatecznie wskazał, że jego teściowa mieszkająca w Łomży opiekuje się dwoma nieletnimi córkami, które się uczą, a tym samym nie jest fizycznie możliwe by opiekowała się jego żoną.
Decyzją z dnia [...] r. SKO utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...]r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu SKO, powołując się na treść art. 17 ust. 1, w szczególności ust. 1a, ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 23 i art. 27 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) organ stwierdził, że nie można uznać, że ustawa o świadczeniach rodzinnych posługując się w art. 17 ust. 1 pkt 4 pojęciem innych osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny nie dotyczy małżonków. Jednakże, zdaniem organu, treść art. 17 ust. 1a u.ś.r. wyraźnie wskazuje przesłanki, które muszą być spełnione, by mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne na drugiego małżonka. Tymczasem w sprawie organ I instancji ustalił, że matka A. K. żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Takie zaś ustalenie powoduje, że nie zostały spełnione ww. przesłanki wynikające z art. 17 ust. 1a u.ś.r.. W odniesieniu do stawianych w odwołaniu zarzutów SKO wskazało, że pozostają one bez wpływu na rozstrzygnięcie, albowiem fakt, że A. K. nie zalicza się do członków rodziny jej matki nie sprawia, że E. P. nie posiada statusu rodzica w rozumieniu art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję SKO z dnia [...] r. wniósł D. K. W uzasadnieniu podniósł, że przy wydawaniu decyzji SKO nie uwzględniło wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 grudnia 2013 r. sygn. akt K 27/13, w którym to wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że pozbawienie opiekunów pomocy naruszyło ich prawa nabyte i pogwałciło zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Nadmienił, że od [...] r. SKO przyznało mu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na czas nieoznaczony w związku z opieką nad żoną. W pozostałym zakresie, tj. źródeł utrzymania, podtrzymał argumentację zawartą w odwołaniu.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację podnoszoną w sprawie. W odniesieniu do zarzutu nieuwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 grudnia 2013 r. sygn. akt K 27/13 SKO wskazało, że wyrok ten nie znajduje zastosowania do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne na nowych zasadach, jak również, że nie daje podstaw do dochodzenia roszczeń o utratę korzyści za okres po [...] r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm., dalej jako "u.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle powołanego przepisu Sąd, w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną wyłącznie z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną i stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 134 § 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej jako p.p.s.a.).
Dokonując oceny w powyższym zakresie zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Podstawą materialnoprawną zapadłych rozstrzygnięć organów administracji publicznej był art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z art. 17 ust. 1a u.ś.r. W ocenie Sądu, w składzie rozpoznającym sprawę, dokonana przez organu wykładnia w zakresie ustalenia kręgu osób zobowiązanych w pierwszej kolejności do świadczeń na rzecz osoby niepełnosprawnej byłą nieprawidłowa. Organ odwoławczy uznał bowiem, że skoro osoba wymagająca opieki posiada matkę, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a tym samym w pierwszej kolejności także zobowiązanej do alimentacji stosownie do zapisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej: K.R.i.O.), to zobowiązanie to poprzedza obowiązek świadczenia przez współmałżonka. Wobec czego uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla współmałżonka będzie możliwe jedynie, gdy nie będzie rodziców, lub będzie matka, jednakże legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Takiej wykładni powołanych przepisów nie podziela Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę.
Przede wszystkim należy wskazać, że podstawę skarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548, dalej jako "ustawa zmieniająca) z mocą obowiązującą od dnia 1 stycznia 2013 r. Z tą datą została nadana nowa treść przepisu art. 17 ust. 1 i ust. 1a tej ustawy. I tak stosownie do art. 17 ust. 1 świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisem ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osoba legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Natomiast zgodnie z ust. 1a tego przepisu osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Dokonując wykładni ww. przepisu należy mieć na uwadze również treść art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., którego brzmienie nie uległo zmianie na skutek ustawy nowelizującej, a który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W niniejszej sprawie Sąd w pełni podziela pogląd wyrażony w licznym orzecznictwie sądów administracyjnych, w szczególności w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2013 r. sygn. akt I OSK 2623/12, wskazującego, że literalne odczytywanie art. 17 ust. 1a u.ś.r. jest nie do pogodzenia z konstytucyjną zasadą ochrony i małżeństwa wyrażoną w art. 18 Konstytucji. Przypomnieć należy, że w ww. wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 września 2013 r. jednoznacznie stwierdzono, że "przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. powinien być, zatem rozumiany w ten sposób, że normuje on przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 (lub w ust. 1a), niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji (tak również wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2013 r. sygn. akt I OSK 1196/12 oraz wyrok NSA z dnia 13 lutego 2013 r. sygn. akt I OSK 1526/12, dostępne: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.nsa.gov.pl)". Naczelny Sąd Administracyjny dokonał bowiem wykładni przepisów k.r.o. dotyczących obowiązków alimentacyjnych wskazując, że "Zgodnie z treścią art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788) – dalej w skrócie: "K.r.o." oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. (...). Ponadto, w myśl art. 23 K.r.o. są oni obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Analiza powyższych przepisów wskazuje, zatem, że więź, która łączy współmałżonków jest wielopłaszczyznowa i obejmuje nie tylko samych małżonków, ale i całą, założoną przez nich rodzinę. Z tego powodu prawa i obowiązki małżonków zostały uregulowane prawnie w sposób odrębny i jednocześnie szczególny. Powyższe nie zmienia jednak faktu, że wśród obowiązków małżeńskich istnieje obowiązek wzajemnej alimentacji (przyczynianie się do zaspokajania wzajemnych potrzeb, wzajemna pomoc i współdziałanie dla m. in. wzajemnego dobra). Obowiązek ten wynika z przywołanych wyżej przepisów, tj. art. 23 i 27 K.r.o. i sprowadza się również do obowiązku opieki na chorym czy niepełnosprawnym małżonkiem. Nie można, zatem przyjąć, że kwestię obowiązku alimentacyjnego należy wyłącznie rozpatrywać w kontekście art. 128 i n. K.r.o. W tej sytuacji nie można uznać, że ustawa o świadczeniach rodzinnych, posługując się - w art. 17 ust. 1 pkt 2 – pojęciem "innych osób, na których zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności", nie dotyczy współmałżonków. Za trafnością tego stanowiska przemawia m.in. fakt, że nawet teoretycznie przyjmując pogląd, iż w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., świadczenie rodzinne przysługiwałoby małżonkowi z tytułu sprawowania opieki nad współmałżonkiem, ale tylko w sytuacji, w której oboje małżonkowie są osobami legitymującymi się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to poza art. 17 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy (który posługuje się pojęciem "osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny"), brak byłoby przepisu, który mógłby stanowić podstawę do przyznania, w takiej sytuacji, świadczenia wnioskodawcy".
Taka wykładnia celowościowa i systemowa wskazanego przepisu ma pierwszeństwo przed wykładnią językową i służy ochronie wartości konstytucyjnych - do jakich art. 18 Konstytucji zalicza małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzinę, macierzyństwo i rodzicielstwo.
W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, należało taką samą wykładnię celowościową i systemową zastosować wobec treści art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z ust. 1a pkt 2 u.ś.r. Bez wątpienia bowiem ustawodawca w ust. 1 przepisu art. 17 u.ś.r. generalnie określił podmioty, którym przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego po spełnieniu pozostałych wymogów określonych tym przepisem tj. jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W pkt 4 tego przepisu zawarto generalne uprawnienia dla innych osób, na których zgodnie z przepisami K.R.i.O. ciąży obowiązek alimentacyjny, przy czym w ust. 1a tego przepisu prawodawca, w ocenie organów orzekających w sprawie, wprowadził gradację kolejności osób uprawionych do wskazanego świadczenia, które kolejnej kategorii uprawnionych przysługuje jedynie wówczas, gdy nie ma uprawnionych w pierwszym stopniu spokrewnionych bądź też nie mogą oni takiej opieki świadczyć, gdyż są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej wynika przy tym, że nie było wolą ustawodawcy wprowadzenie jakiejkolwiek gradacji w stosunku do współmałżonka osoby wymagającej opieki, a tym samym zmian w zakresie przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego w stosunku do tych współmałżonków. Także językowa wykładnia brzmienie art. 17 ust. 1a u.ś.r. wskazuje, że wprowadzony zapis dotyczy gradacji osób spokrewnionych z osobą wymagającą opieki i w takiej sytuacji nie budzi wątpliwości, że pierwszeństwo do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje osobom spokrewnionych w pierwszym stopniu nad zobowiązanymi w dalszej kolejności. Reguła ta jest spójna z wynikającym z art. 132 K.R.i.O. obowiązkiem alimentacyjnym zobowiązanego w dalszej kolejności, który powstaje dopiero wtedy gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności. W przypadku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego została przeniesiona ta sama zasada, że osoba spokrewniona w stopniu bliższym jest w pierwszej kolejności uprawniona do tego świadczenia przed osobą spokrewnioną w stopniu dalszym. Tymczasem małżonek osoby wymagającej opieki nie jest osobą z nią spokrewnioną ani w pierwszym stopniu czy też w stopniu dalszym.
Sąd w całości podziela ten pogląd i w związku z powyższym stwierdza, że kategoria innych osób, na których zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ciąży obowiązek alimentacyjny, zgodnie z przepisami K.R.i.O. obejmuje przede wszystkim współmałżonka osoby wymagającej opieki. Ponieważ jednak w ust. 1a pkt 2 art. 17 u.ś.r. mowa jest jedynie o osobach spokrewnionych w pierwszym i dalszym stopniu, to regulacja powyższa nie obejmuje małżonka osoby wymagającej opieki, gdyż kategoria współmałżonka nie została objęta uregulowaniem art. 1a art. 17 u.ś.r..
Przekładając powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że wydane decyzje nie odpowiadały prawu. Zarówno bowiem z treści decyzji organu odwoławczego, jak i poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta S. wynika, że jedyną przeszkodą stanowiącą podstawę do odmowy przyznania świadczenia było niespełnienie przez skarżącego przesłanek z art. 17 ust. 1a u.ś.r., mimo, że przepis ten nie odnosi się, jak wskazano powyżej, do małżonków osób wymagających opieki. Wnioskującym o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego był skarżący, tj. małżonek osoby wymagającej opieki. Jednocześnie organ odwoławczy ustalił, że D. K. zalicza się do osób nie podejmujących zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania nad małżonką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). Z orzeczenia tego wynika ponadto, że ustalony nim stopień niepełnosprawności datuje się od [...] r., zaś niepełnosprawność istnieje od urodzenia (art. 17 ust. 1b pkt 1 u.ś.r.). Z uzasadnienia decyzji Prezydenta Miasta S., a co znajduje potwierdzenie w aktach sprawy administracyjnej, wynika również, że skarżący jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy, a tym samym nie posiada uprawnień do emerytury, renty, renty rodzinnej, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku emerytalnego. Ustalono również, że nie posiada orzeczenia o zaliczeniu go do osób o umiarkowanym lub znacznym stopniu niepełnosprawności, jak również nie ma ustalonego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na inną osobę w rodzinie lub poza rodziną. A. K. pozostaje w związku małżeńskim z D. K., zaś żadna z osób w rodzinie nie ma ustalonego świadczenia pielęgnacyjnego na tę lub inną osobę w rodzinie. Również żaden z członków rodziny nie jest uprawniony za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką nad A. K. (art. 17 ust. 5 u.ś.r.). Takie zaś ustalenie skutkuje uznaniem spełnienia przez skarżącego wymogów stawianych wnioskodawcom w związku z ubieganiem się o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego.
Ponownie rozpoznając sprawę organy administracji publicznej winny dokonać oceny stanu faktycznego, według wskazań zawartych w niniejszym wyroku oraz mieć na uwadze przedstawioną wyżej wykładnię przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, którą to wykładnią są związane z mocy art. 153 ustawy p.p.s.a.
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., uchylił zarówno zaskarżoną decyzję Kolegium, jak i decyzję organu I instancji. O wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 27.07.2026. · Źródło