I SA/Wa 1182/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Gdesz (spr.) Sędziowie WSA Dariusz Chaciński WSA Iwona Kosińska Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2015 r. sprawy ze skargi G. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. I. Stan faktyczny 1. Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] maja 2012 r. nr [...] odmówił G. S. rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym: A., A. i E. S., określonych w decyzji z [...] września 2011 r. Aktualnie należności, po odliczeniu kwot przekazanych tytułem spłaty wynoszą: [...] zł jako należność główna i [...] zł odsetki. Organ wskazał, że wyrokiem Sądu Okręgowego w [...] z [...] września 2002 r. sygn. akt [...] zasądzono alimenty w wysokości po [...] zł miesięcznie na A., A. i E. S. Na wniosek przedstawiciela ustawowego Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w [...] (dalej "MOPR") decyzją nr [...] z [...] października 2009 r. przyznał świadczenia na uprawnionych, na okres od 1 października 2009 r. do 30 września 2010 r., w wysokości zgodnej z wyrokiem sądu. Wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z [...] kwietnia 2010 r. sygn. akt [...] zasądzono alimenty w wysokości po [...] zł miesięcznie na ww. dzieci. MOPR decyzją z [...] czerwca 2010 r. nr [...] zmienił wysokość świadczeń na ww. uprawnionych do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, w ten sposób, że w okresie od 23 kwietnia 2010 r. do 30 września 2010 r. przysługiwały świadczenia w kwocie po [...] zł na każdego z uprawnionych. Po zakończonym okresie wypłaty świadczenia MOPR wydał decyzję zobowiązującą G. S. do zwrotu powstałych należności. W uzasadnieniu decyzji przytoczono treść przepisów art. 27 ust. 1 i 2 oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1 poz. 7, dalej jako "ustawa"). Organ wskazał, że G. S. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Obecnie zamieszkuje u [...] i w związku z tym nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania. W dniu [...] stycznia 2012 r. wygasła jego umowa o pracę zawarta na czas określony. Od marca 2012 r. nie jest zatrudniony i tym samym nie posiada stałego źródła dochodu. W piśmie z 30 stycznia 2012 r. G. S. wskazał, że jego przeciętny dochód z trzech miesięcy wynosił [...] zł. Obecnie nie jest on zarejestrowany jako bezrobotny, co tłumaczy brakiem czasu spowodowanym poszukiwaniem pracy dorywczej. Nie korzysta on z pomocy społecznej i jest w wieku aktywności zawodowej. W aktach sprawy nie znaleziono jakichkolwiek informacji, bądź zaświadczeń wskazujących na jego problemy zdrowotne czy niepełnosprawność, mogące ograniczyć tę aktywność. Mając na względzie wiek i stan zdrowia zainteresowanego, w ocenie organu, trudno znaleźć przeciwwskazania do podjęcia zatrudnienia umożliwiającego wywiązywanie się w pełni z nałożonego wyrokiem sądu obowiązku alimentacyjnego. Mając powyższe na uwadze organ nie przychylił się do prośby zainteresowanego w przedmiocie rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ podkreślił, że instytucja ta ma charakter fakultatywny i jest możliwa po wykazaniu przez dłużnika alimentacyjnego okoliczności rokujących spłatę zadłużenia. W toku przeprowadzonego postępowania nie znaleziono jednak okoliczności stanowiących przesłanki do rozłożenia na raty należności. 2. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] lipca 2012 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania G. S., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji i wskazało, że obowiązek dostarczenia środków utrzymania osobom, które nie mogą samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb leży na członkach ich rodziny. Dopiero w sytuacji, gdy osoby uprawnione nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od członków rodziny, to obowiązek pomocy zostaje także rozciągnięty na Państwo, poprzez możliwości przyznania przez organ właściwy osobie uprawnionej wsparcia w postaci świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Nie oznacza to jednak całkowitego zwolnienia dłużnika alimentacyjnego z obowiązku ponoszenia kosztów utrzymania małoletnich dzieci. Jest on bowiem zobowiązany, na mocy decyzji wydanej po zakończeniu okresu świadczeniowego, do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej łącznie z ustawowymi odsetkami. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy, organ może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Decyzja ta ma charakter uznania administracyjnego, a zatem musi być w sposób logiczny i przekonywujący uzasadniona. Instytucja umorzenia bądź rozłożenia na raty należności winna mieć przy tym zastosowanie jedynie wyjątkowo, jeżeli przemawia za tym wyjątkowość sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego. W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji dokładnie przeanalizował sytuację majątkową, dochodową i rodzinną skarżącego. Skarżący jest osobą w wieku aktywności zawodowej, nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, a zatem co do zasady ma realne możliwości zarobkowania, a tym samym spłaty zadłużenia. Jako dłużnik alimentacyjny do chwili obecnej nie wykazywał dostatecznego zainteresowania oraz zaangażowania i starań w kierunku spłaty zaległości alimentacyjnych, a zatem rozłożenie na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych byłoby nieuzasadnionym przerzucaniem na wszystkich podatników obowiązku utrzymania dzieci dłużnika. Takie działanie byłoby niezgodne z ustawą, która opiera się na założeniu, że wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Zdaniem Kolegium, dłużnik alimentacyjny nie wykazał żadnych źródeł stałego dochodu, co gwarantowałoby realną możliwość spłaty powstałego zadłużenia alimentacyjnego – w przypadku skorzystania z instytucji przewidzianej w przepisie art. 30 ust. 2 ustawy, tj. rozłożenia na raty. 3. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył G. S. wskazując na wadliwe działanie organów, które absorbują go i narażają na dodatkowe koszty, a także nie informują o prawach i obowiązkach. Wniósł o umorzenie zadłużenia wraz z odsetkami. 4. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. 5. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 13 lutego 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 2057/12 uchylił zaskarżoną decyzję uznając, że wydana została z naruszeniem przepisów postępowania dających podstawę do wznowienia postępowania, tj. art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 27 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., dalej jako "Kpa"). Sąd wskazał, że w składzie organu wydającego zaskarżoną decyzję zasiadały te same osoby, które wydawały w przedmiotowej sprawie decyzję z [...] lutego 2012 r. 6. Naczelny Sąd Administracyjny, na skutek skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], wyrokiem z 15 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OSK 2617/13 uchylił wyrok z dnia 13 lutego 2013 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Sąd nie podzielił stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, że wydając zaskarżoną decyzję Kolegium naruszyło przepis art. 24 § 1 pkt 5 Kpa. II. Uzasadnienie prawne Rozpoznając ponownie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 1. Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Dokonując takiej kontroli Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej nie można zarzucić naruszenia prawa. 2. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 30 ust. 2 ustawy, w myśl którego organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Użyty w powyższym unormowaniu zwrot "może" oznacza, że organ rozpoznając wniosek dłużnika alimentacyjnego o zastosowanie jednej z wymienionych w tym przepisie ulg działa w ramach uznania administracyjnego. Każde rozstrzygnięcie podjęte w trybie art. 30 ust. 2 ustawy, winno zatem zostać z należytą starannością uzasadnione. Organ musi prawidłowo ustalić i udokumentować sytuację dochodową i rodzinną wnioskodawcy, a następnie na tej podstawie ocenić, czy zachodzą uzasadnione przesłanki do zastosowania wnioskowanej ulgi. Wszystkie elementy tej oceny, w tym przede wszystkim ustalony stan faktyczny i prawny sprawy, winny znaleźć swoje odzwierciedlenie w motywach podjętego rozstrzygnięcia. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się przy tym, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. W związku z tym rozłożenie na raty powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, o ile stan taki jest efektem czynników obiektywnych. 3. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji prawidłowo ustaliły i rozważyły aktualną sytuację dochodową i rodzinną skarżącego, dochodząc do trafnej konkluzji o braku podstaw do rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Z materiału dowodowego wynika bowiem, że skarżący G. S. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Obecnie zamieszkuje u [...] i w związku z tym nie ponosi kosztów związanych z utrzymaniem mieszkania. W dniu [...] stycznia 2012 r. wygasła jego umowa o pracę zawarta na czas określony. Od marca 2012 r. nie jest zatrudniony i tym samym nie posiada stałego źródła dochodu. W piśmie z 30 stycznia 2012 r. G. S. wskazał, że jego przeciętny dochód z trzech miesięcy wynosił [...] zł. Obecnie nie jest on zarejestrowany jako bezrobotny, co tłumaczy brakiem czasu spowodowanym poszukiwaniem pracy dorywczej. Nie korzysta z pomocy społecznej i jest w wieku aktywności zawodowej. W aktach sprawy nie znaleziono również jakichkolwiek informacji, bądź zaświadczeń wskazujących na jego problemy zdrowotne czy niepełnosprawność, mogące ograniczyć tę aktywność. Mając zatem na względzie wiek i stan zdrowia zainteresowanego, trudno znaleźć przeciwwskazania do podjęcia zatrudnienia umożliwiającego wywiązywanie się w pełni z nałożonego wyrokiem sądu obowiązku alimentacyjnego. Brak było więc podstaw do zastosowania przepisu art. 30 ust. 2 ustawy. 4. Reasumując Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza granic uznania administracyjnego, a organ prawidłowo z poszanowaniem reguł określonych w art. 7 oraz art. 77 § 1 Kpa ustalił i rozważył rzeczywistą sytuację dochodową i rodzinną skarżącego, wyjaśniając w motywach podjętego rozstrzygnięcia przesłanki, które zadecydowały o odmowie rozłożenia na raty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.