I SA/Wa 1184/16

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym - ustanowienia adwokata i zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczej postanawia: 1) odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, 2) umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Pismami z dnia 6 października 2016 r. skarżący Z. K. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata – w sprawie z jego skargi na wskazaną w sentencji postanowienia decyzję w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt dziecka w placówce opiekuńczej. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu wniosku o prawo pomocy (PPF) wnioskodawca podał, że utrzymuje z dochodów w wysokości [...] zł (miesięcznie netto). Do swoich stałych wydatków wnioskodawca zaliczył opłatę za wynajem mieszkania –[...] zł, inne opłaty –[...] zł oraz wydatki na leki –[...] zł. Wezwany na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718), dalej: p.p.s.a., do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych dotyczących aktualnej sytuacji finansowej, skarżący przedstawił zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach z dnia 2 listopada 2016 r., wyciąg z rachunku bankowego za okres 03.08.2016-31.10.2016, przekaz pocztowy dokumentujący dokonanie w dniu 6 października 2016 r. przelewu na kwotę [...] zł tytułem alimentów, paragon za zakup lodówki oraz umowę najmu nieruchomości lokalu mieszkalnego położonego w [...] przy ul. [...] (niepodpisaną przez wynajmującego) z dnia [...] czerwca 2016 r., w której ustalono wysokość najmu w kwocie [...] zł, płatnego w formie gotówkowej. Jednocześnie, w piśmie przewodnim z dnia 2 listopada 2016 r. wnioskodawca przedstawił spis stałych wydatków obejmujący: wynajem mieszkania ([...] zł), bilety z dojazdem do pracy ([...] zł), leki ([...] zł), paliwo ([...] zł), "życie" i środki czystości –[...] zł, światło i gaz –[...] zł, alimenty – aktualnie [...] zł, gdyż skarżący wyjaśnił, że tylko na tyle go stać, karta do telefonu komórkowego –[...] zł. Skarżący dodatkowo podał, że raz na kwartał ponosi także wydatki na leczenie stomatologiczne. Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata lub radcy prawnego (art. 245 § 3). W świetle art. 246 § 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Wniosek o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata nie zasługuje na uwzględnienie. Z przedstawionych przez stronę dokumentów wynika, że skarżący posiada źródło stałych dochodów przynoszące mu miesięcznie wpływy do budżetu domowego w wysokości [...] (wypłata za lipiec i sierpień 2016 r.) –[...] zł (wynagrodzenie za wrzesień br., zgodnie z przedstawionym wyciągiem z rachunku bankowego, k. 29). Nie jest to dochód nieznaczny, który sytuację finansową skarżącego, prowadzącego jednoosobowe gospodarstwo domowe, kazałby ocenić jako trudną i uniemożliwiającą mu poniesienie we własnym zakresie kosztów działania pełnomocnika procesowego – adwokata, o ile skarżący uważa, że pomoc ta jest mu niezbędna. Zauważenia bowiem wymaga, że jeśli chodzi o posiadane zobowiązania skarżący wykazał jedynie, że ciąży na nim obowiązek alimentacyjny w wysokości [...] zł. Uszczuplenie dochodów strony o kwotę alimentów, zważywszy na ich wysokości, nie może być uznane za sprowadzające na stronę ryzyko pogorszenia sytuacji życiowej w sposób prowadzący do uszczerbku utrzymania koniecznego, skoro po ich wypłaceniu do dyspozycji strony pozostaje kwota ok. [...] zł. Nie sposób zaś przyjąć, że bez wykazania przez skarżącego, że środki te w całości rozdysponowane są na wydatki służące utrzymaniu koniecznemu, skarżący przesłankę z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. spełnia. Odnosząc się do deklaracji strony, z których ma wynikać, że prowadzone przez niego gospodarstwo domowe generuje stałe wydatki w wysokości [...] zł miesięcznie zauważyć trzeba, że oświadczenia te są mało wiarygodne. Zasadnicze wątpliwości budzi po pierwsze rzetelność oświadczeń skarżącego co do wydatku ponoszonego na wynajem mieszkania. Jeśli się zważy, że 1) przedstawiona przez skarżącego umowa najmu nieruchomości (lokalu mieszkalnego w [...] przy ul. [...]) nie ma wartości dowodowej, gdyż nie została podpisana przez wynajmującego, widnieje bowiem na niej tylko podpis skarżącego jako najemcy; 2) skarżący w krótkim okresie czasu podaje różną wysokość czynszu najmu, tj. we wniosku o prawo pomocy z października 2016 r. –[...] zł, w uzupełniającym je piśmie z 2 listopada 2016 r. –[...] zł; 3) z akt sprawy (oświadczenie dla potrzeb wniosku o odstąpienie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej z dnia 24 listopada 2013 r., podpisane przez skarżącego w dniu 25 listopada 2013 r. z podaniem adresu posiadanej nieruchomości lokalowej, k. 57 verte akt administracyjnych) wynika, że ww. lokal przy ul. [...] stanowił w 2013 r. własność skarżącego, to nie ma podstaw ażeby uznać, iż ponoszenie tego wydatku skarżący udokumentował. Przedstawione materiały (umowa najmu obarczona brakiem podpisu jednej ze stron, niespójne oświadczenia skarżącego co do wysokości czynszu) nie pozwalają bowiem stwierdzić w sposób jednoznaczny, po pierwsze, czy potrzeby mieszkaniowe skarżącego nie są przez niego również aktualnie zaspokajane we własnym zakresie, tj. z wykorzystaniem majątku własnego, ewentualnie, czy po listopadzie 2013 r. skarżący utracił prawo własności nieruchomości położonej przy ul. [...] i wynajmuje je obecnie od aktualnego właściciela, a jeśli tak, to - po drugie – wydatek w jakiej wysokości skarżący z tego tytułu skarżący ponosi ([...] zł, co w skali roku może przekładać się na [...] zł oszczędności). W przypadku utraty prawa własności lokalu powstaje zaś pytanie o wysokość uzyskanego przez stronę przysporzenia z tego tytułu oraz o to, czy zostało rozdysponowane w całości w sposób uniemożliwiający skarżącemu poniesienie obecnie kosztów działania pełnomocnika procesowego we własnym zakresie. Po drugie, analiza przedstawionego wyciągu z rachunku bankowego wskazuje wyłącznie na jednorazowe wypłaty znacznych kwot na niezidentyfikowane cele (systematyczne, jednorazowe wypłaty kwot [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł), co nie pozwala w sposób niebudzący wątpliwości przyjąć, że zostały one bezpośrednio i w całości przeznaczone na konsumpcję związaną wyłącznie z zabezpieczeniem podstawowych potrzeb życiowych skarżącego, a nie np. przeniesione (choćby w części) na inny rachunek bankowy strony lub przeznaczone na wydatki niesłużące zabezpieczeniu bieżącej egzystencji. Należy podkreślić, że w praktyce orzeczniczej powszechnie wyrażane jest stanowisko, w świetle którego koszty procesu należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, zaś ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania (zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 lutego 2016 r., I OZ 115/16; z 17 grudnia 2015 r., I OZ 1682/15). W rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że oszczędności takich nie jest w stanie zgromadzić. Odnosząc się do wniosku skarżącego o zwolnienie go od kosztów sądowych należało stwierdzić brak podstaw do rozpoznania złożonego wniosku w tym zakresie. Mając na względzie przedmiot sprawy, w ramach której złożono rozpoznawany wniosek o prawo pomocy, a która dotyczy postępowania z zakresu pomocy i opieki społecznej, stwierdzić należało, że z mocy ustawy skarżący z obowiązku ponoszenia tych kosztów jest zwolniony (art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.). Postępowanie w sprawie zwolnienia strony od kosztów sądowych należało zatem umorzyć, gdyż jego prowadzenie w tym zakresie było zbędne (art. 249 a p.p.s.a.). Mając zatem na uwadze, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe, zaś z oświadczeń skarżącego nie wynika obiektywna niemożność odnalezienia przez niego źródeł pokrycia tych kosztów w zasobach własnych, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o umorzeniu postępowania w zakresie, w jakim dotyczyło ono wniosku o prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów postępowania, podjęto na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 249a p.p.s.a. i art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.