I SA/Wa 1197/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daniela Kozłowska Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska (spr.) asesor WSA Iwona Kosińska Protokolant Małgorzata Mierzejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi C. P. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionych poza granicami Państwa Polskiego oddala skargę. I SA/Wa 1197/05 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją nr [...] z dnia [...] maja 2005 r. Minister Infrastruktury, po rozpatrzeniu odwołania C. P. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2005 r., nr [...] orzekającej o odmowie potwierdzenia posiadania przez C. P. prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego przez A.P., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że Wojewoda [...], działając na podstawie art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczeniu na poczet oceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r., Nr 6, poz. 39), decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r., nr [...] orzekł o odmowie stwierdzenia posiadania przez C.P. prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ wojewódzki stwierdził, iż A. P., ojciec C. P. przybył do kraju w dniu 18 kwietnia 1958 r. (wyciąg z karty repatriacyjnej A nr [...]), zatem w myśl powołanej ustawy nie był osobą uprawnioną do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego. Tym samym również C. P., jako spadkobierca, nie może uzyskać potwierdzenia posiadania prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego. Od powyższej decyzji odwołanie do Ministra Infrastruktury wniósł C. P. podnosząc, iż jego rodzice nie mogli się repatriować z uwagi na zły stan zdrowia jego matki, która zmarła w dniu 10 kwietnia 1958 r. Dopiero wówczas ojciec powrócił do kraju. Po rozpatrzeniu odwołania organ drugiej instancji wskazał, że zgodnie z art. 1 powołanej ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. określa ona zasady zaliczania na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Z załączonego do akt sprawy wyciągu z karty repatriacji A nr [...], a także z wyjaśnień C. P. zawartych w odwołaniu wynika, iż A. P. przekroczył granicę Polski w dniu 18 kwietnia 1958 r., a zatem na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957 r. zawartej pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. Nr 47, poz. 222). Umowa ta umożliwiła powrót do Polski osobom narodowości polskiej, które nie korzystały z prawa do repatriacji na podstawie wcześniejszych umów. Umowa ta nie jest jednak wymieniona - w art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. Dlatego zdaniem organu odwoławczego, organ wojewódzki zasadnie odmówił potwierdzenia prawa do zaliczenia wartości nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami państwa polskiego. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w terminie złożył C. P. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Skarżący zarzucił, że organ pierwszej instancji powołał w podstawie prawnej decyzji art. 5 ust. 1 pkt 1 i art. 2 ust. 4 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r., co zdaniem skarżącego jest nieprawidłowe, bowiem wyżej powołane przepisy nie mogą stanowić podstawy wydania decyzji odmownej. Ponadto przepis art. 2 ust. 4 nie ma do skarżącego zastosowania. Skarżący podniósł, że przepis art. 1 ustawy nie wymienia szeregu innych umów zawartych przez Rząd Polski dotyczących repatriacji obywateli polskich, co nie oznacza, że obywatele repatriowani w późniejszych latach nie powinni otrzymać rekompensaty za pozostawienie mienia. Skarżący powołał się na zaświadczenie z 25 maja 1948 r. Urzędu Gminy w M., które wskazuje jaki majątek posiadali rodzice. Zdaniem C. P. dokument stanowi o tym, że w dacie jego wystawienia rodzice byli przygotowani do wyjazdu do Polski, a jedynie choroba matki w tym przeszkodziła. Skarżący podniósł, że repatriacja jego rodziny nastąpiła w drugim etapie, to jest w 1958 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i powołał się na argumenty podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej według stanu faktycznego i prawnego na dzień jej wydania. Podstawą odmowy uwzględnienia wniosku skarżącego było ustalenie, że ojciec skarżącego został repatriowany na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957 r. zawartej pomiędzy Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, a Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji osób narodowości polskiej (Dz. U. Nr 47, poz. 222, dalej: "umowa z 25 marca 1957 r."). Niewątpliwie historycznie rzecz ujmując skutki repatriacji na podstawie umowy z 25 marca 1957 r. były różnie interpretowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego. Upraszczając zagadnienie można stwierdzić, że na gruncie przepisów art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu, nieruchomości (Dz. U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127 ze zm.) i art. 212 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 115, poz. 741 ze zm. ) wykształciły się dwa kierunki w orzecznictwie dotyczące uprawnień osób do zaliczania wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego w zależności od daty i okoliczności powrotu i umów, na podstawie których następowała repatriacja (w tym w szczególności umowy z 25 marca 1957 r.). Na przykład w uchwale z dnia 26 lutego 1988 r. III AZP 17/87 (OSNC 1987/7-8/118) Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1997 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, nie dotyczy osób, które skorzystały z prawa do repatriacji na podstawie zawartej dnia 25 marca 1957 r. umowy między Rządem PRL a Rządem ZSRR. Z kolei w uchwale z 30 maja 1990 r., sygn. akt III CZP 1/90 (OSNC 1990/10-11/129) Sąd Najwyższy stwierdził, że osoby repatriowane na podstawie umowy z 25 marca 1957 r., które przed dniem 1 września 1939 r. zamieszkiwały w Polsce na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Państwa, pozostawiły tam majątek nieruchomy i nie rozporządziły nim z przyczyn od nich niezależnych - przysługują uprawnienia z art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości. Jednakże uchwała ta nie może być mechanicznie stosowana do każdej repatriacji. Zważyć należy, że zasadniczym powodem rozbieżności interpretacyjnych było to, że unormowania dotyczące zaliczenia wartości mienia nie zawierały wprost przedmiotowych i podmiotowych przesłanek tego prawa, lecz ogólnie odsyłały do umów międzynarodowych zawartych przez Państwo. Te wadliwości konstrukcyjne dotychczasowych unormowań były znane i uwzględnione w toku prac legislacyjnych związanych z wydaniem ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004 r., Nr 6, poz. 39, dalej: "ustawa o zaliczeniu"). A więc zgodnie z zasadą racjonalnego ustawodawcy należy przyjąć, że art. 1 ustawy o zaliczeniu przecina ten spór interpretacyjny, enumeratywnie wyliczając umowy, z których wynika przedmiotowe prawo zaliczenia wartości pozostawionego mienia. Wymaga zaznaczenia, że nawet gdyby stan prawny nie uległ żadnej zmianie, to kierunek orzecznictwa zaprezentowany w uchwale Sądu Najwyższego z 30 maja 1990 r. nie miałaby zastosowania do skarżącego. Rozważania tej uchwały odnosiły się bowiem do osób, które w latach 1939-1944, w tym także w okresie sprzed zawarcia układów w 1944 r., utraciły swe mienie, a do Polski przybywały z terenów ZSSR nie objętych układami, na których znalazły się wbrew swej woli. Osoby te nie mogły się "poddać" procedurze określonej z żadnej w umów zawartych w latach 1944-1957 r., zwłaszcza zaś w tzw. układach "republikańskich", gdyż w tym okresie z przyczyn od siebie niezależnych nie przebywały w ZSRR, a w przypadku pozostawania na terytorium tego państwa mogłyby z prawa do ewakuacji czy repatriacji skorzystać. Chodziło więc głównie o osoby, które opuściły ZSRR przed rozpoczęciem ewakuacji - zbiegły na obecne terytorium Polski z obawy przed deportacjami, zsyłkami czy wręcz likwidacją, zostały wywiezione na roboty przymusowe do Niemiec - skąd powróciły do kraju, albo przybyły do Polski w szeregach wojska. Tymczasem ojciec skarżącego, A. P., nie był w żadnej takiej sytuacji, jaka rozważana była w przytoczonej wyżej uchwale Sądu Najwyższego. Przybył on na terytorium Polski dobrowolnie w dniu 18 kwietnia 1958 r. Jak podnosi skarżący w piśmie z 30 listopada 1990 r. skierowanym do Urzędu Rejonowego w Z. znajdującym się w aktach administracyjnych (karty nie numerowane) jego rodzice przez wiele lat po zakończeniu wojny jedynie rozważali powrót do Polski. Skarżący w powyższym piśmie pisze: "po zakończeniu wojny rodzice nie mogli się zdecydować, czy mają niezwłocznie jechać do Polski". Dalej skarżący wskazuje na chorobę matki, podnosząc, że jej "ciężka choroba" nastąpiła wiosną 1958 r. Zarówno z tego pisma, jak i z akt sprawy nie wynika, ażeby rodzice skarżącego do kwietnia 1958 r. z przyczyn leżących po stronie władz radzieckich bądź innych obiektywnych powodów nie mogli swobodnie rozdysponować posiadanym majątkiem. Wręcz przeciwnie. Skoro ojciec skarżącego sprzedał dom mieszkalny, a stan zdrowia matki nie był stanem ciężkim od 1944 r., lecz dopiero od wiosny 1958 r., to uznać należy, że okoliczności obiektywne nie stały na przeszkodzie swobodnemu rozdysponowaniu mieniem. Z powołanego wyżej pisma skarżącego oraz akt administracyjnych wynika, że rodzice skarżącego nie podejmowali do 1958 r. starań o przesiedlenie się do Polski. Wbrew stanowisku prezentowanemu w skardze okoliczności tej nie podważa zaświadczenie z urzędu gminy z 25 maja 1948 r. o stanie majątku. Potwierdza ono jedynie fakt posiadania w tej dacie wskazanych w nim nieruchomości. Nie stanowi ono dowodu przygotowania do repatriacji w owym czasie, tym bardziej, że rodzice nie byli zdecydowani, czy ma to sens, skoro kierowali się głoszoną propagandą o trzeciej wojnie światowej. W świetle tych dowodów słuszne jest stanowisko organów administracyjnych, że repatriacja ojca skarżącego nie mogła nastąpić na podstawie układów, o których mowa w art. 1 ustawy z 12 grudnia 2003 r., a w rzeczywistości nastąpiła na podstawie umowy z 25 marca 1957 r. Wymaga podkreślenia, że układy te dotyczyły faktycznie ewakuacji i nie zezwalały osobom ewakuowanym na dysponowanie majątkiem nieruchomym. Stanowiły, że majątek ten przechodzi na własność Państwa Radzieckiego. Z tego względu nie można podzielić poglądu skarżącego, że repatriacja jego ojca w 1958 r. odbyła się na podstawie jednego z wcześniejszych układów. Konieczne jest przy tym zwrócenie uwagi, że umowa z 25 marca 1957 r. nie stanowiła o ewakuacji obywateli polskich, lecz o prawie do repatriacji prowadzonej w trybie indywidualnym na podstawie specjalnych zaświadczeń wydawanych przez urzędy milicji miejsca zamieszkania. Osoby wyjeżdżające z ZSRR mogły wywieść bez cła należące do nich mienie osobistego użytku, którego wywóz nie jest zakazany i mogły rozporządzać swoim mieniem według własnego uznania - zgodnie z ustawodawstwem ZSRR, a w razie potrzeby władze radzieckie zobowiązane były okazywać tym osobom pomoc w zbyciu należących do nich nieruchomości. Ponadto adresaci tej umowy mogli upoważnić Ambasadę Polską w Moskwie lub dowolnie wybraną osobę do prowadzenia ich spraw majątkowych w ZSRR, a także mogli wpłacać swoje środki pieniężne do Państwowego Banku ZSRR ze zleceniem przekazania ich na rachunek w Narodowym Banku Polskim. Zakończenie repatriacji na podstawie tej umowy określono na dzień 31 grudnia 1958 r., a umowa weszła w życie 23 maja 1957 r. Skoro ojciec skarżącego powrócił do kraju pod jej rządami, a w tym okresie nie było już żadnych przeszkód prawnych do dysponowania całym majątkiem nieruchomym, to w tej sytuacji nieuzasadnione było traktowanie go analogicznie jak ewakuowanych zbiorowo wcześniej i bez jakiegokolwiek prawa do dysponowania majątkiem lub jak osób, które z przyczyn od siebie niezależnych nie mogły swym majątkiem rozporządzić. Tak więc repatriowani w okresie od 23 maja 1957 r. (data ratyfikacji umowy) do 31 grudnia 1958 r., którzy mogąc rozporządzić mieniem, pozostawiły go poza granicami, nie mogą być zrównani z osobami ewakuowanymi na podstawie umów, o których mowa w art. 1 ustawy. Względy aksjologiczne nie przemawiają za przełamaniem wykładni językowej powyższego art. 1. Odnosząc się do powołanego w skardze wyroku Sądu Najwyższego z 21 listopada 2003 r. I CK 323/02 (OSNC 2004/6/103) należy zauważyć, że dotyczy on możliwości dochodzenia od Skarbu Państwa odszkodowania przed sądem powszechnym w postaci obniżenia wartości prawa do ekwiwalentu w następstwie wydania aktów normatywnych ograniczających dostęp osób uprawnionych do przetargów na zbycie określonych kategorii nieruchomości Skarbu Państwa, uniemożliwiających lub ograniczających w ten sposób możliwość realizacji prawa zaliczenia tego mienia na poczet ceny sprzedaży i opłat za użytkowania wieczyste zgodnie z art. 212 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Jak wynika z powyższego wyroku odnosi się on do osób uprawnionych do zaliczenia mienia. Tymczasem skarżący do takich osób nie należy. Mając na względzie wszystkie powyżej omówione okoliczności, sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.