I SA/Wa 1217/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka – Płaczkowska WSA Iwona Kosińska Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego M. B., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] stycznia 2015 r., nr [...] odmawiającej J. P. przyznania świadczenia pieniężnego w postaci specjalnego zasiłku celowego. Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy. Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2015 r. złożonym w czasie przeprowadzania wywiadu środowiskowego, J. P. wystąpiła do Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] o przyznanie pomocy finansowej na zakup wysokiego krzesła. Na podstawie materiałów sprawy organ I instancji ustalił, że skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, posiada dochód, który stanowi emerytura w wysokości [...] zł, która obciążona jest egzekucją komorniczą w wysokości [...] zł. Zamieszkuje wraz z córką w trzypokojowym spółdzielczym własnościowym lokalu mieszkalnym. Z dokonanego przez pracownika socjalnego rozeznania w czasie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego wynika, że posiada krzesło spełniające swoje przeznaczenie i mogące służyć zapewnieniu potrzeb skarżącej. Ponadto skarżąca systematycznie korzystała w drugim półroczu 2014 r. z pomocy finansowej ośrodka w łącznej kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego (tj. kwoty [...] zł) wniosek J. P. rozpoznawany był na gruncie art. 41 ustawy o pomocy społecznej, który w szczególnie uzasadnionych przypadkach umożliwia przyznanie specjalnego zasiłku celowego, mimo przekroczenia wspomnianego kryterium. W jego ocenie, w rozpoznawanej sprawie brak jest jednak szczególnych okoliczności, o których mowa w przywołanym przepisie, które uzasadniałyby przyznanie stronie pomocy. Prezydent zauważył przy tym, że dochód w wysokości [...] zł miesięcznie uzyskiwany przez skarżącą oraz otrzymywana dotychczas pomoc finansowa z ośrodka, pozwala jej na zakup krzesła we własnym zakresie. Od decyzji tej J. P. wniosła odwołanie zarzucając organowi niewłaściwe dokonanie oceny jej sytuacji życiowej. W wyniku rozpoznania tego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] maja 2015 r. utrzymało decyzję organu I instancji w mocy. Wskazując na istotę i cel instytucji pomocy społecznej Kolegium wywodziło, że pomoc osobie potrzebującej udzielana jest w wysokości umożliwiającej życie w warunkach odpowiadających godności Odnosząc się do kwestii możliwości przyznania stronie pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej organ podniósł, że ocena przesłanek jego przyznania musi być dokonywana przy uwzględnieniu szczególnego charakteru tego świadczenia, które może być przyznane jedynie w sytuacjach wyjątkowych i przeznaczone być powinno na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych. Nie kwestionując bardzo trudnej sytuacji życiowej wnioskodawczyni, Kolegium uznało, że te szczególne okoliczności w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie zachodzą, bowiem zakup wysokiego krzesła nie jest potrzebą, bez której nie można zachować warunków bytowania odpowiadających godności człowieka. Swoje stanowisko organ II instancji poparł przywołanym w treści decyzji orzecznictwem sądów administracyjnych. Ponadto Kolegium zaznaczyło, że nie wszystkie potrzeby skarżącej mogą być zaspokojone przez organy pomocy społecznej. Od powyższej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła J. P. W skardze wyraziła swoją dezaprobatę wobec działań pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej oraz wątpliwość co do ich znajomości prawa. Zarzuciła ponadto organom orzekającym w sprawie lekceważenie [...] Programu Działań na Rzecz Osób Niepełnosprawnych oraz Konwencji ONZ, a także przekroczenie przez organy administracji publicznej granic uznania administracyjnego. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia [...] stycznia 2016 r. pełnomocnik z urzędu skarżącej J. P. radca prawny M. B. zarzucił zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, 77 § 1 , 80 kpa oraz 107 §1 i 3 kpa. oraz naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj. art. 41 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 w zw. z art. 3 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej przez jego niezastosowanie. W konkluzji skargi pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Przy czym, stosownie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając złożoną skargę na podstawie wyżej zakreślonych kryteriów należy uznać ją za niezasadną. Podstawą materialnoprawną rozstrzygnięć administracyjnych podjętych w niniejszej sprawie były przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182) – zwanej dalej "ustawą". Zasady ogólne wskazanej ustawy, wyrażone w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowią, że świadczenia z pomocy społecznej mają na celu umożliwienie przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których osoby ubiegające się nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości oraz zaspokajanie niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jak wynika z powyższych przepisów pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo, w sytuacjach, w których obywatel nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy, który stanowi wyjątek od zasad przyznawania pomocy określonych w art. 8, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Z powyższego przepisu prawa wynika, że decyzja wydawana w oparciu o tenże przepis prawa ma charakter decyzji uznaniowej, a zgłoszona potrzeba, o zaspokojenie której ubiega się strona, winna być oceniana przez organ pomocy społecznej przez pryzmat szczególnie uzasadnionego przypadku. O tym, czy mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" każdorazowo rozstrzyga organ orzekający w sprawie, po rozważeniu wszystkich istotnych okoliczności, w oparciu o wszechstronnie zebrany materiał dowodowy. Jak stanowi art. 3 ust. 3 ustawy, rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, wysokość tego zasiłku nie została jednak ściśle określona przez ustawodawcę. W przepisach tych ustanowiono zatem zasady indywidualizacji i fakultywności świadczeń z pomocy społecznej. Zasada fakultatywności polega na niemożności domagania się przez osoby i rodziny ubiegające się o świadczenia pomocy społecznej, aby przyznano im je w określonym rodzaju, formie i rozmiarze. Wbrew zarzutom skargi, rację ma Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. twierdząc, że J. P. nie spełnia przesłanek do przyznania jej specjalnego zasiłku celowego w oparciu o przepis art. 41 pkt 1 ustawy na zakup wysokiego krzesła. Z akt sprawy wynika, że dochód skarżącej prowadzącej jednoosobowe gospodarstwo domowe w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wyniósł 1259,85 zł. Dochód skarżącej przekraczał zatem kryterium dochodowe uprawniające do tego rodzaju świadczenia odnoszące się do osoby samotnie gospodarującej i wynoszące 542 zł jak i dla rodziny dwuosobowej (912 zł) (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy w zw. § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz. U. z 2012 r. poz. 823) obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Jak podnosi się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, tego rodzaju świadczenie można otrzymać tylko w szczególnie uzasadnionym przypadku. Wyżej wymienione pojęcie określa sytuację życiową osoby lub rodziny, wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, okazjonalnych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec. W orzecznictwie zwrócono uwagę, że zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych zasadniczo należy do zwykłych zadań pomocy społecznej, a nie zadań specjalnych (por. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1142/12, opubl. CBOSA). Zdaniem Sądu, wskazywany przez J. P. we wniosku cel przyznania świadczenia pieniężnego, nie mieści się w ramach przypadku "szczególnie uzasadnionego". Sąd zwraca uwagę, że zupełnie wyjątkowy charakter zasiłku, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy jest uzasadniony tym, że - stosownie do art. 2, art. 3 ust. 3 i art. 4 ustawy – pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, która nie ma na celu dostarczenia obywatelom stałego źródła utrzymania, czy podwyższenia otrzymywanego niskiego dochodu. Istotą pomocy społecznej jest jedynie działalność wspierająca obywateli skierowana na umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni w stanie pokonać własnymi działaniami. W założeniu systemu pomocy społecznej świadczeniobiorca nie ma być biernym biorcą świadczenia, lecz partnerem jednostki pomocy społecznej, który wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości współdziałania w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji życiowej. Podnoszone z kolei przez stronę zarzuty, dotyczące naruszeń uchwały Sejmu RP z dnia 1 sierpnia 1997 r. - Karta Praw Osób Niepełnosprawnych, Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych z 13 grudnia 2006 r., czy wreszcie [...] Programu Działania na Rzecz Osób Niepełnosprawnych na lata [...], są o tyle niezasadne, że akty te nie kreują po stronie osób niepełnosprawnych - w tym strony skarżącej - roszczenia o przyznanie pomocy społecznej. Reasumując Sąd stwierdził, że organy administracji prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy, nie naruszyły przepisów prawa materialnego i procesowego wskazanych w piśmie pełnomocnika skarżącej i prawidłowo zastosowały przepisu ustawy o pomocy społecznej, a wydając zaskarżoną decyzję nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. W tym stanie rzeczy, wobec ustalenia, iż organ nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa mających wpływ na wynik sprawy, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił. O kosztach orzeczono na podstawie art. 250 tej ustawy w zw. z w. z § 14 ust.2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( Dz. U. z 2013 r. poz. 490).