I SA/Wa 122/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirosław Gdesz Sędziowie: WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz WSA Tomasz Szmydt (spr.) Protokolant referent stażysta Joanna Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2014r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] października 2014 r. Nr [...] w przedmiocie ustalenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnych dla osoby uprawnionej T. Z. Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym. Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] działając z upoważnienie Wójta Gminy [...] decyzją [...] z dnia [...] września 2013 r. przyznał T. Z. na okres od [...] października 2013r. do [...] września 2014r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego wysokości po [...] zł miesięcznie. Organ wskazał, że świadczenia ustalone zostało w oparciu o wyrok Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] kwietnia 2011r. sygn. akt [...] zaopatrzonego w klauzulę wykonalności z dnia [...] czerwca 2011r., zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z dnia [...] września 2013r. o bezskuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego świadczeń alimentacyjnych oraz inne ustawowo wymagane dokumenty i załączniki. Decyzją z dnia [...] października 2014 r. Nr [...] Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] ustalił: 1) należność z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnych dla pełnoletniej osoby uprawnionej T. Z. za okres świadczeniowy 2013/2014 trwający od [...] października 2013 r. do [...] września 2014 w łącznej wysokości 4200,00 zł. 2) obowiązek zwrotu kwoty wskazanej w pkt 1 wraz z ustawowymi odsetkami, które na dzień wydania decyzji wynosiły [...] zł. (...). W trzecim zaś punkcie orzeczono o sposobie uregulowania należności. Organ pierwszej instancji wskazał, że z przeprowadzonego postępowania dowodowego wynika, iż w okresie świadczeniowym 2013/14, J. Z., na którym zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] kwietnia 2011r. ciążył obowiązek alimentacyjny, nie dokonał bezpośrednio bądź za pośrednictwem komornika sądowego żadnej wpłaty na poczet zwrotu przedmiotowych należności. Wobec powyższego na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ zmuszony był orzec o obowiązku zwrotu wypłaconej T. Z. kwoty [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami. Od powyższej decyzji, J. Z. złożył odwołanie. W jego treści wniósł również o umorzenie należności alimentacyjnych za okres od 2008 r. do września 2014 roku. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2014r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] października 2014 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 27 ust. 1-2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z art. 27 ust. 1, 1a i 2 tej ustawy, dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. Organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kolegium podniosło, że z przytoczonych przepisów wynika ustawowy obowiązek dłużnika alimentacyjnego zwrotu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego, łącznie z ustawowymi odsetkami (art. 27 ust. 1) oraz obowiązek organu wydania stosownej decyzji o zwrocie świadczeń w sytuacji, gdy zakończy się okres wypłaty alimentów z funduszu alimentacyjnego lub zostanie uchylona decyzja przyznająca świadczenia z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. 2). Decyzja wydawana w sprawie obciążenia dłużnika alimentacyjnego obowiązkiem zwrotu kwot świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego nie jest decyzją uznaniową. Organ w prowadzonym postępowaniu zobowiązany jest jedynie ustalić czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy zostały wypłacone świadczenia, zaś w razie poczynienia w tym zakresie pozytywnych ustaleń ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń. Organ odwoławczy podkreślił, że decyzja wydana w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 27 ust. 1 ustawy jest decyzją związaną i rozstrzygającą jedynie o kwestii zwrotu przedmiotowych należności, a postępowanie to jest wszczynane przez organ z urzędu. Odnosząc się zaś do kwestii umorzenia należności organ wskazał, że nie była ona przedmiotem niniejszego postępowania. O umorzeniu zaległości rozstrzyga również organ właściwy wierzyciela, wydając w tej sprawie decyzję administracyjną (art. 30 ust. 3 ustawy). Jest ona podejmowana w nowym postępowaniu wszczynanym na wniosek strony, a przy tym może być ona wydana dopiero po zakończeniu postępowania w przedmiocie należności podlegającej zwrotowi. Powyższą decyzję J. Z. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi J. Z. wskazał, że "nie wyłudził żadnych pieniędzy". Starszy syn zamieszkuje z nim, zaś młodszy ze swoja matką. W związku z zaistniałą sytuacją od 2008 r. w Sądzie Rodzinnym w [...] toczy sprawa się o obopólne zniesienie alimentów i ustalenie pobytu starszego syna. W ocenie skarżącego w wyniku błędów popełnianych przez Sąd Rodzinny w [...] oraz GOPS w [...] alimenty były wypłacane podwójnie, gdyż z jednej strony należności często zajmował komornik, z drugiej zaś strony GOPS wypłacał je z funduszu alimentacyjnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało twierdzenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja odpowiadała prawu. Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej "P.p.s.a.") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle z kolei z art. 134 ppsa, Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawą decyzji wydanych w niniejszej sprawie były przepisy art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz.U. 2012.1228, zwana dalej ustawą o pomocy), zgodnie z którymi; 1. Dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. 1a. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do dnia spłaty. 2. Organ właściwy wierzyciela wydaje, po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego." Decyzja wydana w postępowaniu prowadzonym w trybie art. 27 ustawy o pomocy jest decyzją związaną i rozstrzygającą jedynie o kwestii zwrotu należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej. W postępowaniu tym organ musi ustalić, czy została wydana decyzja ostateczna o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego i czy świadczenia te zostały wypłacone. Poczynienie pozytywnych ustaleń w tym zakresie oznacza, że organ ma obowiązek wydać decyzję nakazującą zwrot przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osoby uprawnionej świadczeń. Podkreślenia wymaga, że w postępowaniu prowadzonym w trybie tych przepisów nie ma podstaw do badania sytuacji majątkowej dłużnika alimentacyjnego, bądź jego możliwości spłaty zobowiązania. W postępowaniu tym dłużnik nie może również zasłaniać się faktem, że wykonał zobowiązanie alimentacyjne w sposób, który nie wywołał stanu bezskuteczności egzekucji. Bezskuteczność egzekucji oceniana jest bowiem przez komornika prowadzącego postępowanie egzekucyjne alimentów, który wydaje zaświadczenie o bezskuteczności egzekucji, tak samo jak tytuł egzekucyjny (art. 3 ust. 1, 2 ustawy o pomocy) Skoro dłużnik nie może tego zrobić na etapie nakładania nań obowiązku zwrotu świadczenia organowi, może to czynić tylko na etapie postępowania w sprawie ustalenia na rzecz wierzyciela prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 czerwca 2014r., II SA/Sz 1430/13) Organ właściwy wierzyciela ma obowiązek przekazać organowi właściwemu dłużnika informację o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego (bowiem organ właściwy dłużnika, podobnie jak komornik, nie jest stroną postępowania o przyznanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego). Natomiast norma nakazująca przekazać dłużnikowi alimentacyjnemu informację o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego winna być realizowana na zasadach ogólnych - przez doręczenie dłużnikowi alimentacyjnemu, jako stronie tego postępowania, decyzji o przyznaniu osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, wraz z pouczeniem o sposobie i terminie wniesienia odwołania (art. 25 ustawy o pomocy. w zw. z art. 28 k.p.a. (patrz powołany wyżej wyrok NSA z dnia 5 października 2011 r., sygn. akt I OSK 800/11). Szczególną uwagę należy zwrócić na brzmienie art. 27 ust. 1 ww. ustawy, zgodnie z którym dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Odsetki naliczane są od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty (ust. 1a). Organ właściwy wierzyciela wydaje po zakończeniu okresu świadczeniowego lub po uchyleniu decyzji w sprawie przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego, decyzję administracyjną w sprawie zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności z tytułu otrzymanych przez osobę uprawnioną świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Podkreśla się, że kwoty udostępniane przez organy administracji wierzycielom w celu ratowania ich bieżącej krytycznej sytuacji bytowej mają charakter warunkowy i winny zostać zwrócone organowi dłużnika alimentacyjnego. Instrumentem zapewniającym samofinansowanie systemu świadczeń z tytułu niealimentacji jest postępowanie kończące się adresowaną do dłużnika alimentacyjnego decyzją administracyjną o obowiązku zwrotu należności z funduszu alimentacyjnego (art. 27 ust. ww. ustawy). W postępowaniu z art. 27 ust. 2 ustawy, organ ocenia tylko, czy wydano w przeszłości decyzję pozytywną dla wierzyciela i czy doszło do wypłaty świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W rozpatrywanej sprawie bezspornym jest, iż decyzją Wójta Gminy [...] Nr [...] z dnia [...] września 2013 r. przyznane zostały T. Z. na okres od [...] października 2013r. do [...] września 2014r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego wysokości po [...] zł miesięcznie ([...] zł. x 12 m-cy, co daje kwotę [...] zł.). Z ustaleń poczynionych przez organ pierwszej instancji wynika, iż decyzja z dnia [...] września 2013 r. została w całości wykonana - przyznane świadczenie zostało w całości wypłacone uprawnionym osobie uprawnionej w okresie świadczeniowy. Ponadto komornik w okresie świadczeniowym nie wyegzekwował od skarżącego żadnych kwot na poczet alimentów. Zaistniały zatem okoliczności nakazujące organowi wydanie zaskarżonej decyzji. Brak jest też podstaw do zakwestionowania prawidłowości wyliczeń przez organ I instancji wysokość należności wraz z odsetkami. Organ prawidłowo wskazał stronie sposób obliczania odsetek, o których mowa w art. 27 ust. 1 i 1a powoływanej ustawy. Odnosząc się z kolei do podnoszonej w sprawie przez stronę skarżącą kwestii związanych z umorzeniem należności alimentacyjnych to przypomnieć należy, że w postępowaniu prowadzonym w trybie tych przepisów nie ma podstaw do badania sytuacji majątkowej dłużnika alimentacyjnego, bądź jego możliwości spłaty zobowiązania. Kwestia ta może być wyjaśniana w odrębnym postępowaniu prowadzonym w trybie art. 30 ust. 2 ustawy, zainicjowanym przez dłużnika alimentacyjnego po wydaniu decyzji o zwrocie należności. W myśl tego przepisu umorzenie należności, jak i odroczenie terminu ich płatności albo rozłożenie na raty, może nastąpić jedynie na wniosek dłużnika w sytuacji, kiedy przemawia za tym jego sytuacja dochodowa i rodzinna. O umorzeniu zaległości rozstrzyga zatem również organ właściwy wierzyciela, wydając w tej sprawie decyzję administracyjną (art. 30 ust. 3 ustawy) - decyzja ta ma już charakter uznaniowy. Pamiętać należy, że nawet w sytuacji wydania przez organ decyzji odmawiającej umorzenia należności w całości, strona może wystąpić z kolejnym wnioskiem, w którym może się domagać się od organu częściowego umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.