I SA/Wa 1225/16

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. znak [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej postanawia: I. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata, II. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 października 2016 r. sygn. I SA/Wa 1225/16 oddalił skargę M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej. W związku z doręczeniem skarżącemu odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem zwrócił się on z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W swoim wniosku o przyznanie prawa pomocy M. S. oświadczył, że pozostaje bez środków do życia, co ma związek z niepobieraniem emerytury lub renty oraz nieposiadaniem oszczędności. Oświadczył, że zamieszkuje samotnie w mieszkaniu o powierzchni [...] m². Skarżący, jak podał, nie płaci jednak za mieszkanie i nie leczy się również z braku na to stosownych środków finansowych. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: W myśl art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718), dalej: p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Zgłoszone przez wnioskodawcę żądanie przyznania prawa pomocy w części dotyczącej ustanowienia pełnomocnika z urzędu należało oddalić, co jest spowodowane uwzględnieniem, że przedstawiona przez skarżącego informacja odnosząca się do jego sytuacji materialnej nie mogła stanowić podstawy do uznania, że wnioskodawca faktycznie jest osobą pozbawioną środków do życia, wobec czego niemożliwe jest żądanie od niego, by partycypował w kosztach toczącego się postępowania sądowego. Z urzędu uwzględnić bowiem należało w tym zakresie, iż składający wniosek pomija systemowo tę okoliczność, która ma związek z przyznanym mu prawem do świadczenia rentowego i jednoczesną odmową jego pobierania. Co prawda zamieszczone w oświadczeniu twierdzenie dotyczące "niepobierania" emerytury lub renty pozostaje zgodne z rzeczywistością, skoro skarżącemu świadczenie nie jest wypłacane, niemniej istotą zagadnienia pozostaje nie tyle to, czy strona postępowania uzyskuje określone dochody, ile czy tego rodzaju faktyczną możliwość ma i z niej korzysta, czy też bezpodstawnie z niej rezygnuje, stwarzając w ten niejako sztuczny sposób warunki do uznawania swojej osoby za pozostającą w stanie ubóstwa. Wymóg zróżnicowania powodów, które przyczyniają się do niemożności partycypowania w kosztach postępowania sądowego dostrzegł Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 16 czerwca 2016 r. sygn. I OZ 604/16, które, od czego nie można abstrahować, odnosiło się zresztą do oceny sytuacji materialnej skarżącego. W postanowieniu tym Sąd wskazał, że okoliczność, iż skarżący z własnego wyboru nie pobiera przyznanej mu renty oznacza, że wnioskodawca z własnej woli znajduje się w trudnej sytuacji materialnej. Przypadku jego osoby nie można stąd utożsamiać z sytuacją majątkową osób, które mimo podejmowanych starań nie są w stanie zgromadzić odpowiednich środków finansowych na poniesienie kosztów udziału w postępowaniu sądowym. Przywołane stanowisko odwołuje się do wcześniej prezentowanego poglądu dotyczącego osoby skarżącego odmawiającego uwzględnienia w składanych wnioskach o przyznanie prawa pomocy informacji o przyznanym świadczeniu rentowym (por. postanowienia NSA z dnia 11 grudnia 2015 r. sygn. I OZ 1643/15 i I OZ 1638/15 oraz z dnia 17 listopada 2015 r. sygn. I OZ 1503/15, w których skarżący nie podważył faktu, iż przyznanego mu świadczenia z przyczyn od siebie zależnych nie pobiera i nie zamierza pobierać). W aktach administracyjnych rozpoznawanej sprawy znajduje się pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2016 r. (k. 2631) potwierdzające, że skarżący od dnia [...] października 1998 r. nabył uprawnienia do renty z tytułu niezdolności do pracy, niemniej odmówił przyjmowania tego świadczenia. Uwzględnienie powyższego prowadzi do wniosku, że wskazana przez wnioskodawcę w oświadczeniu informacja o nieposiadaniu środków na utrzymanie nie znajduje uzasadnienia. Podobnie należy zresztą ocenić twierdzenie dotyczące nieopłacania kosztów spółdzielczego lokalu mieszkalnego, jeżeli się uwzględni, że ze znajdującej się w aktach administracyjnych dokumentacji wynika, że na koncie czynszowym skarżącego, na co zwrócił uwagę zresztą Sąd I instancji w uzasadnieniu powołanego wyroku z dnia 17 października 2016 r., znajduje się znaczna nadpłata. W tych warunkach podzielenie subiektywnego przeświadczenia skarżącego o własnej sytuacji materialnej w oparciu wyłącznie o złożone przez stronę w tym zakresie oświadczenie uznać należałoby za oczywiście sprzeczne z wymogiem podjęcia rozstrzygnięcia dotyczącego wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie ustaleń niebudzących wątpliwości z punktu widzenia ich zgodności z rzeczywistością. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy ustawy. Zwolnienie to wynika z przepisu art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., zgodnie z którym, strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Ze względu na ustawowe zwolnienie wnioskodawcy z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, zbędne stało się zatem rozpoznawanie wniosku wnioskodawcy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, co prowadziło do umorzenia postępowania w tej części. W tych warunkach, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 249a w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia