I SA/Wa 1226/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie: Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Sędzia WSA Anna Wesołowska Protokolant specjalista Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2016 r. sprawy ze skargi U. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy finansowej oddala skargę. Wnioskiem z dnia 20 kwietnia 2016 r. U. O. wystąpiła o udzielenie pomocy finansowej na "jedzenie: kwiecień - maj 2016 r.; leki: kwiecień - maj 2016 r.; środki czystościowe: kwiecień - maj 2016 r.; obuwie letnie sezon 2016 r. oraz na wymianę drzwi do mieszkania". Prezydent miasta W., po rozpatrzeniu ww. Wniosku, decyzją z dnia [...] maja 2016 r., nr [...], odmówił przyznania pomocy finansowej na zakup żywności, leków, środków czystości oraz obuwia letniego. W uzasadnieniu odmownej decyzji Prezydent miasta W. wskazał, że na podstawie przeprowadzonego w dniu 29 kwietnia 2016 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawczyni mieszka samotnie i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Dochodem wnioskodawczyni w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku tj. w marcu 2016 r. jest świadczenie emerytalne ZUS w wysokości [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości [...] zł, a więc łączny dochód skarżącej wyniósł [...] zł, co oznacza, że przekroczone zostało kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 z późn. zm.) w związku z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Z 2015 r., poz. 1058), które dla jednoosobowego gospodarstwa domowego wynosi 634 zł. Prezydent wskazał również, że wnioskodawczyni poniosła następujące wydatki, które organ uznał jako udokumentowane tj. bieżący czynsz wraz z niedopłatą za wodę – [...] zł (wpłata w dniu 18 marca 2016 r.), telefon stacjonarny – [...] zł + opłata pocztowa 3,40 zł (wpłata w dniu 18 marca 2016 r.), energia – [...] + opłata pocztowa 1,75 zł (wpłata w dniu 18 marca 2016 r.), leki – [...] zł, zatem łączna kwota wydatków w marcu 2016 r. wyniosła [...] zł. Wobec powyższego, w ocenie organu, skarżąca ma realnie do dyspozycji na zaspokojenie innych potrzeb życiowych kwotę [...] zł, uwzględniając w tej kwocie jednorazowy dodatek w wysokości[...] zł., którą skarżąca otrzymała w marcu 2016 r. z ZUS. Prezydent miasta W. odmawiając przyznania pomocy finansowej wskazał także, że z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca posiada dorosłe dzieci, które mieszają i pracują za granicą ale nie ma z nimi żadnego kontaktu od 26 maja 2013 r. Organ wskazał także, że skarżąca była wielokrotnie informowana przez pracowników socjalnych, że to rodzina w pierwszej kolejności jest zobowiązana wesprzeć bliskiego, który znajduje się w trudnej sytuacji bytowej, a dopiero po udokumentowaniu trudnej sytuacji bytowej rodziny i braku z jej strony możliwości udzielenia wsparcia - pomoc może udzielić państwo. Jednocześnie Prezydent w uzasadnieniu decyzji zaznaczył, że skarżąca świadomie uchyla się od skorzystania z możliwości obniżki czynszu, mimo tego, że była wielokrotnie informowana o takiej możliwości przez pracownika socjalnego. Organ wskazał również w uzasadnieniu decyzji, że z uwagi na to, że dochód skarżącej przekracza kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń na zasadach ogólnych, to dla celów ustalenia prawa ww. do świadczenia należało rozważyć zastosowanie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, który wskazuje, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy. W ocenie organu, w stanie faktycznym sprawy przyjąć należy, że w sytuacji wnioskodawczyni nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy na cele wskazane we wniosku, przy przekroczonym kryterium dochodowym. Podsumowując organ zaznaczył, że skarżąca nadal nie wykorzystuje własnych uprawień i możliwości w celu poprawy sytuacji finansowej, a w jej sytuacji nie zaszły żadne szczególne okoliczności wymagające wsparcia finansowego. Od powyższej decyzji U. O. złożyła odwołanie, wskazując w nim na trudną sytuację zdrowotną i życiową. Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] , utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, podzielając w całości stanowisko organu I instancji. Zdaniem Kolegium, Prezydent prawidłowo ustalił, że dochód skarżącej przekracza kryterium dochodowe w wysokości 634 zł ustalone dla osoby prowadzącej jednoosobowe gospodarstwo domowe zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, uprawniające do uzyskania pomocy społecznej w trybie art. 39 ust. 1 i 2 ustawy. Organ II instancji podzielił również w całości stanowisko organu I instancji, że w sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności, które by uzasadniały przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia w formie zasiłku celowego specjalnego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Kolegium wskazało, że Przepis ten przewiduje, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach, mimo przekroczenia ustawowego kryterium dochodowego, może zostać przyznany specjalny bezzwrotny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Wprawdzie użyty przez ustawodawcę w tym przepisie zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieprecyzyjnym, jednakże, w ocenie Kolegium, nie ulega wątpliwości, że pod pojęciem tym należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego. Będzie to zatem sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak dotkliwe w skutkach lub daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych. Kolegium przy tym zaznaczyło, że jak wskazano w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 września 2011 r., sygn. akt II SA/Po 433/11 "Braku środków pieniężnych na wykup leków czy braku dostatecznych środków na bieżące wydatki codziennego utrzymania nie można traktować jako nagłe, nieprzewidywalne zdarzenie uzasadniające przyznanie specjalnego zasiłku celowego w rozumieniu art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej". Kolegium podzieliło pogląd organu I instancji, że w niniejszej sprawie nie zaistniały żadne wyjątkowe okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie skarżącej specjalnego zasiłku celowego. Organ wskazał także, że skarżąca przeznacza znaczną kwotę ze swojego dochodu na telefon, który z pewnością jest skarżącej potrzebny, ale budzi wątpliwości fakt czy w dobie tak dalece rozwiniętych usług telefonicznych dostosowanych do potrzeb ludności, osoba o niskim kryterium dochodowym rzędu ok. 1.100,00 zł powinna płacić na tyle wysokie rachunki, co w ocenie organu nie jest odpowiednim gospodarowaniem środkami. Skarżąca zaś występuje o pomoc do organu, pomimo że sama może poczynić oszczędności w swoim majątku, gdyby zechciała, np. w zakresie wystąpienia o obniżkę czynszu czy dodatek energetyczny, co słusznie zauważył organ I instancji. Dodatkowo Kolegium wskazało, że ze strony skarżącej brak jest właściwego dla zasad pomocy społecznej współdziałania z organem udzielającym pomocy. Jak wynika z uzasadnienia decyzji, skarżąca twierdzi, że z dziećmi mieszkającymi i pracującymi w [...] nie ma kontaktu od 26 maja 2013 r. Powyższe działania skarżącej, zdaniem Kolegium, uniemożliwiają organowi ustalenie sytuacji bytowej osób zobowiązanych do alimentacji i zakresu wsparcia ze strony najbliższych na rzecz skarżącej, co w konsekwencji nie może uwalniać najbliższych od obowiązku alimentacji na rzecz uprawnionej, zaś na organ przenosić obowiązku świadczenia pomocy. Kolegium zaznaczyło również, że wniosek skarżącej z dnia 20 kwietnia 2016 r. w zakresie dofinansowania wymiany drzwi wejściowych rozstrzygnięty został odrębną decyzją Prezydenta miasta W. z dnia [...] maja 2016 roku nr [...], od której skarżąca również wniosła odwołanie do Kolegium. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu U. O. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze podniosła, że jest w trudnej sytuacji finansowej i zdrowotnej, która nie pozwala jej podjąć jakiejkolwiek pracy. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie oraz podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustrojów sądów administracyjnych (Dz. U z 2016 r., poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Przy czym, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W ocenie Sądu skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji są zgodne z prawem. Przede wszystkim wskazać należy, że rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, która stanowiła materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji. Stosownie do treści art. 39 ust. 1 i 2 tej ustawy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebów. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy, prawo do tego świadczenia przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza tzw. kryterium dochodowego, które na dzień wydawania zaskarżonych decyzji wynosiło 634 zł. W sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego na osobę w rodzinie ustawodawca w art. 41 omawianej ustawy, przewidział przyznanie, w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe specjalnego zasiłku celowego. Podsumowując przyznanie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ust. 1 i 2 ustawy uzależnione jest zatem od wysokości dochodu osiąganego przez osobę wnioskującą, natomiast przyznanie świadczenia na mocy art. 41 może nastąpić w szczególnie uzasadnionych przypadkach nawet wówczas, gdy osiągany dochód przekracza kryterium dochodowe. Jak wynika ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego U. O. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jej miesięczny dochód wynosi [...] zł. Kwota ta niewątpliwie przekracza wysokość kryterium dochodowego w powołanym wyżej art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Słusznie zatem, zarówno organ I instancji jak i organ odwoławczy uznały, że w sprawie brak jest podstaw do zastosowania przepisu art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Odnosząc się natomiast do odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego na podstawie art. 41 omawianej ustawy, przede wszystkim wskazać należy, że przepis ten wymaga, dla przyznania specjalnego zasiłku celowego, wystąpienia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Chodzi tu o zdarzenia o charakterze nadzwyczajnym, których nie sposób przewidzieć, ani im zapobiec przy dołożeniu nawet największej staranności, a które są najczęściej wynikiem szeregu niefortunnych zdarzeń. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, brak jest podstaw do uznania za taki "szczególny przypadek" sytuacji skarżącej. Z akt sprawy wynika, na co słusznie wskazał organ I instancji, że skarżąca nie wykorzystuje własnych możliwości by poprawić swoją sytuację bytową. Skarżąca ma bowiem możliwość wystąpienia z wnioskiem o obniżenie czynszu i o przyznanie dodatku energetycznego. Dotychczas jednak, pomimo, iż organ informował ją o takim uprawnieniu, nie zwróciła się o taką obniżkę. Z akt sprawy wynika także, że skarżąca posiada dwoje dorosłych dzieci do których może zwrócić się o pomoc, a które w pierwszej kolejności obowiązane są pomóc jako osoby, na których ciąży obowiązek alimentacyjny. Ponadto zauważyć trzeba, że z konstrukcji powołanego art. 41 wynika również, że decyzja podejmowana przez organ administracji publicznej na podstawie tego przepisu należy od tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że nie zawsze osoba wnioskująca o pomoc, nawet przy spełnieniu wszystkich kryteriów, zasiłek ten otrzyma. Organ może, ale nie musi przyznać świadczenia. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania świadczeń z pomocy społecznej wynika, że udzielając stosownych świadczeń, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rodzaju świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnia potrzeby osób korzystających pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Biorąc powyższe pod uwagę stwierdzić należy, że odmawiając skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia organy obu instancji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.