I SA/Wa 1241/12
WyrokWSA w Warszawie2012-10-26
Skład orzekający: Gabriela Nowak, Dariusz Chaciński, Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa, wydana na podstawie art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977 r., mogła zostać wydana bez zgody małżonka, dla którego praca w gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła utrzymania, w sytuacji gdy przejęcie miało charakter odpłatny?Ratio decidendi
Decyzja o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa w trybie art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977 r. mogła zostać wydana bez zgody małżonka, dla którego praca w gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła utrzymania, jeśli przejęcie miało charakter odpłatny. Przepis art. 44 tej ustawy, który zwalniał z obowiązku uzyskania zgody małżonka, dotyczył jedynie nieodpłatnego przekazania gospodarstwa Państwu lub następcy w zamian za świadczenia emerytalne lub rentowe, a nie odpłatnego nabycia nieruchomości.Stan faktyczny
A. i W. małżonkowie B. wystąpili z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w B. z 1979 r., która przejęła na własność Państwa ich gospodarstwo rolne. Argumentowali, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, w tym z powodu wymuszonego podpisu, braku zgody współwłaściciela W. B. oraz niewypłacenia należnych spłat. Organy administracji odmówiły stwierdzenia nieważności, uznając zarzuty za bezzasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, stwierdzając, że organ nie przeprowadził należytej analizy prawnej, w szczególności w zakresie stosowania art. 44 ustawy z 1977 r. do odpłatnego przejęcia nieruchomości.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2012 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2012 r.; stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2012 r. sprawy ze skargi A. B. i W. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2012 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku A. B. i W. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Przedmiotowa decyzja zapadła w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne:
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku A. i W. małżonków B. o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w B. z dnia [...] października 1979 r., Nr [...] – odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji
Naczelnik Gminy w B., decyzją z dnia [...] października 1979 r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140), przejął na własność Państwa, za spłaty pieniężne, gospodarstwo rolne, położone w miejscowości B., oznaczone jako działki ewidencyjne o numerach: [...] oraz [...] o łącznej pow. [...] ha, stanowiące byłą własność A. i W. małżonków B.
Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powołanej wyżej decyzji wystąpili byli właściciele przejętej nieruchomości. Skarżący argumentując złożony wniosek podnieśli, że decyzja Naczelnika Gminy w B. została podjęta z rażącym naruszeniem prawa z uwagi na wymuszony podpis A. B. Podnieśli ponadto, iż nie uzyskano zgody współwłaściciela W. B. na przejęcie nieruchomości, jak również nie zostały wypłacone spłaty za przejęte gospodarstwo.
Organ ustalił w oparciu o postanowienie Państwowego Biura Notarialnego w S. z dnia [...] maja 1974 r., nr [...] oraz wypisu z rejestru gruntów wg stanu na dzień wydania przez Naczelnika Gminy w B. decyzji z dnia [...] października 1979 r., że A. i W. małżonkowie B. byli właścicielami gospodarstwa rolnego, położonego w miejscowości B., oznaczonego jako działki ewidencyjne o numerach: [...] oraz [...] o łącznej pow. [...] ha. Małżonkowie A. i W. B. nie spełniali warunków do uzyskania emerytury, o których mowa art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin (Dz. U. Nr 32, poz. 140), gdyż w dniu wydania przez Naczelnika Gminy w B. zaskarżonej decyzji A. B. miała ukończone [...] lat zaś W. B. miał ukończone [...] lata.
Organ ustalił, że byłym właścicielom gospodarstwa nie przysługiwała renta inwalidzka, której mowa w art. 10 powołanej ustawy z 27 października 1977 r.
A. B., we wniosku kierowanym do Urzędu Gminy w B., wyraziła zgodę na przejęcie na własność Państwa, za spłaty pieniężne, nieruchomości, oznaczonej jako działki ewidencyjne o numerach: [...] oraz [...] o łącznej powierzchni [...] ha.
Na skutek powyższego wniosku Naczelnik Gminy w B., decyzją z dnia [...] października 1979 r., Nr [...], przejął na własność Państwa, za spłaty pieniężne, ww. nieruchomość. Decyzja ta została doręczona wnioskodawcom, co potwierdza znajdujące się w aktach sprawy zwrotne potwierdzenie odbioru. Wobec niezaskarżenia ww. decyzji, stała się ona ostateczna.
Organ w oparciu o znajdujące się w aktach sprawy oświadczenie z dnia [...] grudnia 2002 r. oraz duplikat świadectwa pracy wystawiony dnia [...] lutego 2012 r., ustalił, że W. B., na dzień wydania decyzji przez Naczelnika Gminy w B. był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w [...] w P.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w uzasadnieniu decyzji wskazał na art. 53 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 27 października 1977 r. zgodnie z którym, jeżeli właściciel gospodarstwa rolnego nie spełniał warunków do uzyskania emerytury lub renty inwalidzkiej na podstawie ustawy, nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego mogły być na jego wniosek w całości lub w części przejęte odpłatnie przez Państwo. Natomiast ust. 3 cytowanego przepisu stanowił, iż nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa rolnego mogły być przejęte w myśl ust. 1 również od właściciela, który spełniał warunki do emerytury lub renty inwalidzkiej na podstawie ww. ustawy, jeżeli nabył on prawo do emerytury lub renty na podstawie innych przepisów.
Organ wskazał na treść art. 44 ustawy z 27 października 1977 r., zgodnie z którym przekazanie Państwu gospodarstwa rolnego objętego wspólnością ustawową nie wymaga zgody małżonka, dla którego praca w gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła utrzymania.
Organ mając na względzie, iż W. B., na dzień wydania decyzji przez Naczelnika Gminy w B. był zatrudniony w pełnym wymiarze czasu pracy w [...] w P. ustalił, ze praca w przejmowanym gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła utrzymania W. B. a zatem zdaniem organu nie była wymagana jego zgoda na przejęcie ww. gospodarstwa rolnego, wobec czego zarzut skarżących w tym zakresie uznał za bezzasadny.
Za bezzasadny uznał również zarzut dotyczący wymuszonego podpisu na wniosku o przejęcie na własność Państwa ww. gospodarstwa rolnego. Organ nie dopatrzył się braku woli A. B. na przejęcie ww. gospodarstwa na własność Państwa.
Odnosząc się do kolejnego zarzutu skarżących, iż spłaty należne z tytułu przejęcia ww. nieruchomości na własność Państwa nie zostały przez właścicieli pobrane, organ zauważył, iż kwestia ta ma charakter następczy i nie ma wpływu na orzekanie w zakresie prawidłowości zaskarżonej decyzji Naczelnika Gminy w B., z dnia [...] października 1979 r., Nr [...].
Pismem z dnia 2 maja 2012 r. A. i W. małżonkowie B. zwrócili się do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Skarżący w oparciu o uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 1985 r., sygn. akt III CZP 23/85, dotyczącą braku zastosowania art. 44 ustawy z dnia 27 października 1977 r. w przypadku odpłatnego nabycia nieruchomości przez jednostkę gospodarki uspołecznionej w trybie art. 58 ww. ustawy, wskazywali na brak zastosowania art. 44 ustawy z dnia 27 października 1977 r. również w przypadku odpłatnego nabycia nieruchomości przez Państwo w trybie art. 53 powołanej ustawy.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2012 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku A. B. i W. B. – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ wskazał, iż przytoczona przez skarżących uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 1985 r., sygn. akt III CZP 23/85, dotyczyła braku zastosowania art. 44 ustawy z dnia 27 października 1977 r. w przypadku odpłatnego nabycia nieruchomości przez jednostkę gospodarki uspołecznionej w trybie art. 58 ww. ustawy, nie zaś odpłatnego nabycia nieruchomości przez Państwo na podstawie art. 53 ww. ustawy, pozostaje ona zatem bez związku z przedmiotową sprawą.
Organ odnosząc się do dalszych zarzutów podniesionych przez skarżących, wskazał, iż zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy nie pozwala stwierdzić, że przedmiotowa nieruchomość przejęta została wbrew woli skarżących, w szczególności zaś brak jest podstaw, aby uznać, iż podpis na znajdującym się w aktach sprawy wniosku A. B. został wymuszony.
W kwestii dotyczącej definicji ustawowej rolnika, zawartej w art. 75 ustawy z dnia 27 października 1977 r., organ podzielił zdanie skarżących, iż nie byli oni rolnikami w rozumieniu tego przepisu. Jednakże, co podkreślił organ, w art. 53 ww. ustawy który stanowił podstawę przejęcia przedmiotowej nieruchomości na własność Państwa, mowa jest o właścicielu nieruchomości, nie zaś rolniku, a zatem zarzut skarżących, iż nie podlegali oni przepisom ww. ustawy organ uznał za bezzasadny.
Odnosząc się do kolejnego zarzutu skarżących, iż spłaty należne z tytułu przejęcia ww. nieruchomości na własność Państwa nie zostały przez właścicieli pobrane, organ zauważył, że nawet jeżeli decyzja Naczelnika Gminy w B. nie została w tej części wykonana, fakt ten pozostaje bez związku z prawidłowością samej decyzji.
Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2012 r. nr [...], do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego złożyli A. B. i W. B.
Skarżący wskazali, że we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy w B. z dnia [...] października 1979 r., Nr [...] podnieśliśmy przede wszystkim zarzut, iż współwłaściciel nieruchomości W. B. nie wyraził zgody na przejęcie nieruchomości (brak m. in. podpisu na wniosku do Naczelnika Gminy).
Minister Rolnictwa w decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 roku powołał się na art. 44 ustawy z dnia 27 października 1977 r., który stanowi, że przekazanie Państwu gospodarstwa rolnego objętego wspólnością ustawową nie wymaga zgody małżonka, dla którego praca w gospodarstwie rolnym nie stanowiła głównego źródła utrzymania. Powołując się na ten przepis oraz fakt, iż W. B. na dzień wydania decyzji Naczelnika Gminy był zatrudniony w [...] Minister Rolnictwa uznał zarzut skarżących za bezzasadny. Minister Rolnictwa decyzją z dnia [...] maja 2012 r. w stosunku do przytoczonej przez skarżących Uchwały Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 1985 r. stwierdził, iż dotyczyła ona przypadku odpłatnego nabycia nieruchomości przez jednostkę gospodarki uspołecznionej w trybie art.58 ustawy z dnia 27 października 1977 r., nie zaś odpłatnego nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa na podstawie art. 53 ww. ustawy, na podstawie którego Naczelnik Gminy przejął gospodarstwo rolne skarżących, w związku z czym przytoczona uchwała pozostaje bez związku z przedmiotową sprawą.
Skarżący nie zgadzają się z takim stanowiskiem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Ich zdaniem Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 25 maja 1985 r. odniósł się nie tylko do kwestii stosunku art. 44 do art. 58 powołanej ustawy z dnia 27 października 1977 r., ale również do artykułu 53 powołanej ustawy, który stanowił podstawę odpłatnego nabywania nieruchomości, a będącego podstawą przedmiotowej decyzji Naczelnika Gminy.
Zdaniem skarżących nie podlegają oni przepisom ustawy z dnia 27 października 1977 r., na podstawie której wydana została decyzja Naczelnika Gminy B., ponieważ wielkość przejmowanej ziemi nie spełniała warunków z art. 75 pkt 1 wspomnianej ustawy tj. nie przekraczała powierzchni 0,5ha a jedynie [...] ha.
Skarżący wskazali, że decyzja Naczelnika Gminy nigdy nie powinna zostać wykonana, ponieważ brak zapłaty jest jednoznaczny z brakiem możliwości przejęcia nieruchomości.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wnosił o jej oddalenie i podtrzymał w całości argumentacje przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przede wszystkim należy podkreślić, iż postępowanie prowadzone na podstawie art. 156 § 1 k.p.a. jest nadzwyczajnym trybem postępowania i stanowi wyłom od ogólnej zasady trwałości i stabilności decyzji określonej w art. 16 k.p.a.
Celem postępowania nieważnościowego nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy lecz przeprowadzenie weryfikacji decyzji w granicach określonych w art. 156 § 1 k.p.a.
Przepis art. 156 § 1 k.p.a. nie uprawnia bowiem organu orzekającego do rozpatrywania sprawy merytorycznie "co do jej istoty" tak jak w postępowaniu odwoławczym lecz wyłącznie w granicach określonych w art. 156 § 1 k.p.a.
Tak więc, jeżeli zachodzi którakolwiek z przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a. organ nadzoru jest obowiązany wydać decyzję stwierdzającą nieważność wadliwej decyzji lub stwierdzającą, że została ona wydana z naruszeniem prawa ze wskazaniem okoliczności z powodu których nie stwierdził jej nieważności.
W rozpoznawanej sprawie Sąd kontrolował decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2012 r. nr [...], który po rozpatrzeniu wniosku A. B. i W. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...],- utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie dopatrzył się w badanej decyzji Naczelnika Gminy w B. z dnia [...] października 1979 r., Nr [...] – przesłanek do stwierdzenia jej nieważności.
Badaną w postępowaniu nieważnościowym decyzją z dnia z dnia [...] października 1979 r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 53 ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin Naczelnik Gminy w B. przejął na własność Państwa, za spłaty pieniężne, gospodarstwo rolne, położone w miejscowości B., stanowiące byłą własność A. i W. małżonków B.
Niestety organ, nie dokonał analizy prawnej przypadku skarżących, poza lakonicznym stwierdzeniem iż przytoczona przez skarżących uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 1985 r., sygn. akt III CZP 23/85, dotyczyła braku zastosowania art. 44 ustawy z dnia 27 października 1977 r. w przypadku odpłatnego nabycia nieruchomości przez jednostkę gospodarki uspołecznionej w trybie art. 58 ww. ustawy, nie zaś odpłatnego nabycia nieruchomości przez Państwo na podstawie art. 53 ww. ustawy
Wzruszenie ostatecznej decyzji administracyjnej możliwe jest tylko w ściśle określonych przypadkach. Jedną z przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji jest wydanie jej bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).
Z rażącym naruszeniem prawa mamy do czynienia wtedy, gdy naruszenie to, w jednoznacznie ustalonym i bezspornym stanie prawnym, jest oczywiste oraz wyraźne. Z kolei, bezsporny stan prawny oznacza istnienie przepisu, którego treść bez żadnych wątpliwości interpretacyjnych może być ustalona w bezpośrednim rozumieniu.
O rażącym naruszeniu prawa można mówić jedynie wówczas, gdy proste zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią przepisu wskazuje na ich oczywistą niezgodność. Oczywistość naruszenia ma miejsce wówczas, gdy decyzja została wydana wbrew nakazom, zakazom ustanowionym w przepisie, a także wtedy, gdy wbrew przesłankom przepisu nadano prawa, obowiązki lub ich odmówiono.
Należy mieć na uwadze, ze rozdziale 5 powołanej ustawy z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin ustawodawca uregulował dwie możliwości przechodzenia gospodarstw indywidualnych do gospodarki uspołecznionej. Pierwsza z nich, przewidziana w art. 43 i 45, dotyczyła przekazania gospodarstwa rolnego przez rolnika jego następcy lub Państwu w zamian za emeryturę lub rentę; druga dotyczyła odpłatnego przejęcia przez Państwo nieruchomości rolnej lub jej części wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego (art. 53 ust. 1) albo odpłatnego zbycia jednostce gospodarki uspołecznionej (art. 58).
W sytuacji gdy nie mogło dojść do przekazania przez rolnika gospodarstwa rolnego jego następcy lub Państwu w zamian za emeryturę lub rentę inwalidzką, a w takiej sytuacji byli skarżący, mogło wchodzić w rachubę nabycie nieruchomości przez Państwo lub przez jednostkę gospodarki uspołecznionej, przesłanki nabycia były takie same.
Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 22 maja 1985 r., sygn. akt III CZP 23/85, "Inne intencje i cele legły u podstaw rozwiązań prawnych, które przewidywały przekazanie gospodarstwa rolnego następcy lub Państwu w zamian za emeryturę lub rentę inwalidzką, inne zaś cele przyświecały ustawodawcy przy unormowaniach dotyczących odpłatnego przejęcia przez Państwo nieruchomości lub jej części wchodzących w skład gospodarstwa rolnego lub odpłatnego jej nabycia przez jednostkę gospodarki uspołecznionej. W pierwszym wypadku rozwiązania te były bezpośrednią konsekwencją przyjętego w ustawie z 1977 r. systemu zaopatrzenia emerytalnego rolników, natomiast w drugim chodziło jedynie o stworzenie szczególnego trybu przekazania gospodarstw rolnych w sytuacji, gdy jego właściciel nie spełnił warunków do uzyskania świadczeń w ramach tego systemu zaopatrzenia emerytalnego rolników. Odmienne cele obu konstrukcji prawnych sprzeciwiają się zatem, aby z samego tylko uregulowania ich w jednym rozdziale wyprowadzać wniosek, że do obu tych konstrukcji mają zastosowanie wszystkie przepisy zamieszczone w tym rozdziale. W szczególności zaś nie można przyjąć, aby do umów odpłatnego nabycia nieruchomości przez jednostkę gospodarki uspołecznionej w trybie art. 58 ustawy z 1977 r. miał zastosowanie przepis art. 44 tej ustawy, zamieszczony w rozdziale piątym."
Należy mieć na uwadze, że wywody prawne Sądu Najwyższego dotyczą sytuacji spowodowanej konkretnym pytaniem "czy w przypadku odpłatnego nabycia przez jednostkę gospodarki uspołecznionej - na podstawie art. 53 ust. 1 w związku z art. 58 ustawy z dnia 27 października 1977 r. nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego znajduje zastosowanie art. 44 tej ustawy, gdy gospodarstwo objęte było wspólnością ustawową, a nabycie nastąpiło bez zgody drugiego z małżonków?"
Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 25 maja 1985 r. odniósł się nie tylko do kwestii stosunku art. 44 do art. 58 powołanej ustawy, który to art. 58 stanowi, że jednostki gospodarki uspołecznionej mogą nabywać odpłatnie nieruchomości na warunkach określonych w art. 53-56, a więc odsyła w swej treści do artykułu 53 powołanej ustawy jako przepisu stanowiącego podstawę nabywania odpłatnego nieruchomości, a będącego podstawą decyzji Naczelnika Gminy odnośnie nabycia nieruchomości skarżących, ale zajął się kwestią stosunku art. 44 ustawy z dnia 27 października 1977 r. do całego rozdziału 5 ww. ustawy.
Sąd Najwyższy w powołanej uchwale podkreślił jednoznacznie, ze "użyte w art. 44 ustawy sformułowanie "przekazanie następcy lub Państwu gospodarstwa rolnego", zostało ustawowo zdefiniowane w art. 75 ust. 1 pkt 3 i 4 tej ustawy. W szczególności przez "przekazanie gospodarstwa rolnego następcy" rozumie się nieodpłatne przeniesienie na rzecz następcy posiadania oraz własności, jeżeli rolnik jest właścicielem (art. 75 ust. 1 pkt 3), przez "przekazanie gospodarstwa rolnego Państwu" zaś rozumie się nieodpłatne przeniesienie na rzecz Państwa własności i posiadania gospodarstwa rolnego (art. 75 ust. 1 pkt 4). W obu zatem wypadkach chodziło o przekazanie nieodpłatne, co jest zrozumiałe, skoro przekazanie następowało w zamian za emeryturę lub rentę. Tymczasem w art. 58 ust. 1 ustawy użyto sformułowania "nabycie odpłatne nieruchomości" przez jednostkę gospodarki uspołecznionej (podobnie jak w art. 53 ust. 1 mówi się o "przejęciu odpłatnym przez Państwo"). Takie sformułowanie zatem stoi na przeszkodzie stosowaniu art. 44 ustawy do umów odpłatnego zbycia nieruchomości rolnej przez rolnika na rzecz jednostki gospodarki uspołecznionej w trybie art. 58 w związku z art. 53-56 ustawy z dnia 27 października 1977 r. Zakres stosowania art. 44 ustawy został określony przez ustawodawcę w sposób jednoznaczny. Wchodził on w rachubę tylko przy przekazaniu gospodarstwa rolnego następcy lub Państwu.
Motywy, które uzasadniały rozwiązanie przyjęte w art. 44 ustawy z 1977 r., nie miały znaczenia przy odpłatnym przejęciu nieruchomości lub jej części przez Państwo lub odpłatnym zbyciu na rzecz jednostki gospodarki uspołecznionej. Wskazuje to także na potrzebę ścisłego stosowania art. 44 ustawy jedynie do stanów faktycznych wyraźnie w nim unormowanych."
Niewątpliwie przepis art. 44 był unormowaniem o charakterze wyjątkowym i nie może być interpretowany w sposób rozszerzający.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie rozważył w ogóle zasadności twierdzeń strony odnoszących się do zakresu stosowania art. 44 powołanej ustawy oraz nie przeprowadził wywodu prawnego odnoszącego się do tej kwestii zawartego w cytowanej uchwale Sadu Najwyższego.
Samo stwierdzenie iż przytoczona przez skarżących uchwała Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 1985 r., sygn. akt III CZP 23/85, nie dotyczyła braku zastosowania art. 44 ustawy w przypadku odpłatnego nabycia nieruchomości przez Państwo na podstawie art. 53 ww. ustawy, nie spełnia wymogów wywodu prawnego.
Ogólnikowe wskazanie organu w zakresie zastosowania art. 44 powołanej ustawy uniemożliwia kontrolę rozstrzygnięcia i ocenę jego prawidłowości i przeczy wynikającej z art. 107 § 3 k.p.a. funkcji uzasadnienia, które winno być źródłem informacji dotyczącej toku rozumowania organu podejmującego decyzję i wszechstronnie wyjaśniać zawarte w niej rozstrzygnięcie.
Z tej przyczyny Sąd stwierdził, że opisane wyżej wadliwości podjętych w sprawie decyzji mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w efekcie czyni koniecznym ich uchylenie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
Wskazania do dalszego postępowania wynikają wprost ze wskazanych wyżej wywodów Sądu i sprowadzają się do przeprowadzenia przez organy obu instancji analizy zastosowanych norm prawnych, a następnie do podjęcia rozstrzygnięcia zgodnie z wymogami art. 107 § 1 i 3 k.p.a.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 28.07.2026. · Źródło