I SA/Wa 1245/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi J. S. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata T. K., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych oraz tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych. Postanowieniem z [...] maja 2012 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własne postanowienie z [...] maja 2012 r. nr [...] odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy T. z [...] marca 1977 r. nr [...]. Postanowienie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z [...] marca 1977 r. nr [...] Naczelnik Gminy T., działając na podstawie art. 9 i 31 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 110), orzekł o przejęciu na własność Skarbu Państwa, za rentę, gospodarstwa rolnego wraz z zabudowaniami, położonego we wsiach W. i N. o łącznej pow. [...] ha, stanowiącego własność M. S. Wnioskiem z [...] marca 2000 r., złożonym w Urzędzie Gminy T., J. S. wystąpiła o uchylenie powyższej decyzji Naczelnika Gminy z [...] marca 1977 r., podnosząc, że ojciec M. S. nie mógł przekazać gospodarstwa rolnego na własność Skarbu Państwa bez przeprowadzenia postępowania spadkowego po matce T. S. Decyzją z [...] sierpnia 2000 r. nr [...] Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w T. z [...] marca 1977 r., twierdząc, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że M. S. w dacie przekazywania gospodarstwa na własność Skarbu Państwa był jego wyłącznym właścicielem i miał prawo dysponowania nim według własnego uznania. Decyzją z [...] października 2011 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpoznaniu odwołania J. S., uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z [...] sierpnia 2000 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, wskazując, że została ona wydana bez stosownego wniosku strony. Zatem w ocenie organu odwoławczego Wojewoda powinien przede wszystkim zażądać od wnioskodawcy sprecyzowania wniosku z [...] marca 2000 r., a następnie rozpatrzyć sprawę zwracając szczególną uwagę na swoją właściwość. Pismem z [...] lutego 2012 r. J. S. sprecyzowała swój wniosek z [...] marca 2000 r. wskazując, że wnosi o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy T. z [...] marca 1977 r. W związku z powyższym Wojewoda [...] przekazał przedmiotowy wniosek według właściwości Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Postanowieniem z [...] maja 2012 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy T. z [...] marca 1977 r., wskazując, że wnioskodawczyni J.S. nie wykazała, że jest następcą prawnym byłego właściciela przejętych nieruchomości poprzez nadesłanie odpisu lub uwierzytelnionej kopii postanowienia sądu o nabyciu spadku albo sporządzonego przez notariusza aktu poświadczenia dziedziczenia po byłym właścicielu przedmiotowego gospodarstwa, tym samym nie wykazała, iż ma uprawnienie do wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji stwierdzającej przejęcie na własność Państwa gospodarstwa rolnego. Na skutek wniosku J. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z [...] maja 2012 r. nr [...] utrzymał w mocy własne postanowienie z [...] maja 2012 r., stwierdzając, że z uwagi na brak nadesłania odpisu lub uwierzytelnionej kopii postanowienia sądu o nabyciu spadku albo sporządzonego przez notariusza aktu poświadczającego dziedziczenie po byłym właścicielu przejętego na własność Skarbu Państwa gospodarstwa uznał, że J. S. nie udowodniła, iż jest następczynią prawną byłego właściciela gospodarstwa, uprawnioną do wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem. Tym samym w ocenie Ministra wnioskodawczyni nie może zostać uznana za stronę postępowania, którego wszczęcia żądała. Odnosząc się natomiast do twierdzenia J. S. zawartego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jakoby "z chwilą śmierci ojca czy matki dzieci są spadkobiercami", organ wskazał, że zgodnie z art. 1025 § 2 k.c. domniemywa się, iż spadkobiercą jest osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku albo poświadczenie dziedziczenia. Od powyższego postanowienia skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła J. S., stwierdzając, że w pełni udowodniła, iż z chwilą śmierci ojca jest jego spadkobierczynią. Jednocześnie podniosła, że załącza postanowienie Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] września 2011 r. sygn. akt [...] o nabyciu spadku po rodzicach, czego nie uczyniła. W tym stanie rzeczy wniosła o uchylenie postanowienia z [...] maja 2012 r. oraz utrzymującego go w mocy postanowienia z [...] maja 2012 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Na rozprawie wyznaczonej na dzień 28 stycznia 2013 r. pełnomocnik skarżącej J. S. złożył do akt sprawy kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] września 2011 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po T. S., M. S. synu M. i M. S. synu F. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Przy czym w pierwszej kolejności Sąd z urzędu bada, czy kwestionowany akt nie jest dotknięty jedną z wad, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. oraz czy przy rozpoznawaniu i rozstrzyganiu sprawy nie doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Dokonując powyższej oceny Sąd nie jest związany ani treścią zarzutów zawartych w skardze, ani jej wnioskami czy też powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach tych kryteriów Sąd stwierdził, że skarga jest uzasadniona, aczkolwiek z innych względów niż w niej podniesione. W ocenie Sądu Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydając zaskarżone postanowienie z [...] maja 2012 r. nr [...] naruszył przepisy postępowania administracyjnego, w szczególności art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a., poprzez wydanie postanowienia przez tą samą osobę, która brała udział w wydaniu postanowienia, od którego złożono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Zgodnie bowiem z treścią art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Przez decyzje, o których mowa w tym przepisie należy rozumieć także postanowienie (które zostało wydane w niniejszej sprawie). Bezspornie celem takiej regulacji było uniknięcie sytuacji, gdy treść zaskarżonego postanowienia wydanego przez pracownika z upoważnienia organu, mogłaby być zdeterminowana wcześniejszym doświadczeniem tej osoby wynikającym z dotychczasowego udziału w postępowaniu administracyjnym. Pracownik, który raz już uczestniczył w czynnościach procesowych, ma przez to ugruntowane poglądy zarówno na stan faktyczny, jak i na sposób rozstrzygnięcia sprawy. Może to z kolei nasuwać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności i obiektywizmu. Celem zaś tej regulacji, jak podkreśla się w doktrynie i orzecznictwie, jest uniknięcie sytuacji, gdy treść zaskarżonej decyzji lub postanowienia, wydanych przez pracownika z upoważnienia organu, mogłaby być zdeterminowana wcześniejszym doświadczeniem tej osoby wynikającym z dotychczasowego udziału w postępowaniu administracyjnym. Pracownik, który raz już uczestniczył w czynnościach procesowych, ma wszak ugruntowane poglądy zarówno na stan faktyczny, jak i na sposób rozstrzygnięcia sprawy. Może to z kolei nasuwać uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności i obiektywizmu (por. uchwała 7 sędziów NSA z 22.02.2007 r. II GPS 2/06, publ. ONSAiWSA 2007/3/61 wraz z glosą aprobującą W. Chróścielewskiego, publ. ZNSA 2007/3/137). Nie budzi więc wątpliwości Sądu, że ratio legis omawianego przepisu pozostaje także aktualne w sprawie, która kończy się postanowieniem podlegającym zaskarżeniu zażaleniem, czy jak w niniejszej sprawie wnioskiem o ponowne rozpatrzenie. Także bowiem przy tego typu postępowaniach istnieje konieczność zapewnienia jednostce wszelkich gwarancji procesowych, determinujących rozpoznanie jej sprawy w sposób bezstronny. Zważyć przy tym należy, że wyłączenie pracownika od rozpoznania sprawy, w której brał udział w wydaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia jest obligatoryjne. Wskazuje na to, użyty przez ustawodawcę w redakcji tego przepisu zwrot "podlega wyłączeniu". Przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. nie ma zastosowania jedynie do osoby piastującej funkcję ministra, w rozumieniu art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a., w postępowaniu, o jakim mowa w art. 127 § 3 k.p.a. (por. uchwała 7 sędziów NSA z 20.05.2010 r. I OPS 13/09, publ. ONSAiWSA 2010/5/82; wyrok NSA z 31.03.2011 r. I OSK 799/10, Lex nr 1079832). Tymczasem w przedmiotowej sprawie zarówno postanowienie z [...] maja 2012 r., wydane przy rozpoznaniu wniosku J. S. o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Gminy T. z [...] marca 1977 r., jak i zaskarżone postanowienie z [...] maja 2012 r., wydane po ponownym rozpatrzeniu sprawy, podpisał ten sam, działający z upoważnienia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi Dyrektor Departamentu Gospodarki Ziemią Z. A. Bezsporne jest przy tym, że nie jest on piastunem funkcji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, ale jedynie pracownikiem urzędu obsługującego ministra. Wydanie zaś decyzji (postanowienia) w postępowaniu administracyjnym, w którym brał udział pracownik podlegający wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., oznacza nie tylko naruszenie dyspozycji normy prawnej zawartej w tym przepisie, ale stanowi również kwalifikowaną wadę postępowania administracyjnego, stanowiącą podstawę do jego wznowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. Taki stan rzeczy powoduje, że niezależnie od podniesionych w skardze zarzutów, Sąd zobligowany jest do uchylenia obarczonego taką wadą postanowienia. Wada ta jest przy tym na tyle istotna, że bezprzedmiotowym jest na obecnym etapie postępowania badanie zgodności zaskarżonego postanowienia z innymi przepisami postępowania, czy też prawem materialnym i odnoszenie się w tym kontekście do sformułowanych w skardze zarzutów. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012, poz. 270), orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 powołanej ustawy oraz § 2 ust. 3 i § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.). Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi winien zastosować się do wskazań wynikających z niniejszego wyroku, a zatem rozpatrzyć jeszcze raz sprawę objętą wnioskiem J. S., tyle że bez udziału pracowników organu, którzy uprzednio brali udział w wydaniu postanowienia z [...] maja 2012 r. oraz uwzględnić postanowienie Sądu Rejonowego w T. z dnia [...] września 2011 r. sygn. akt [...] o nabyciu spadku po byłym właścicielu przedmiotowego gospodarstwa rolnego.