I SA/Wa 1268/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie WSA Dorota Apostolidis WSA Magdalena Durzyńska (spr.) Protokolant specjalista Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 lutego 2019 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (SKO/organ) decyzją z dnia [...] maja 2018 r., nr [...], po rozpoznaniu odwołania M. T. (dalej jako skarżący), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...], odmawiającą przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na jego drugie dziecko tj. J. T.. Decyzja ta zapadła w następującym stanie faktycznym: Wnioskiem z dnia 29 marca 2018 r. skarżący wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na drugie dziecko w rodzinie. Po rozpatrzeniu wniosku Prezydent [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na drugie dziecko i podniósł, że Sąd w wyroku rozwodowym nie orzekł o sprawowaniu przez rodziców opieki naprzemiennej nad pierwszym dzieckiem tj. S. T.. W ocenie organu oznacza to, że S. nie jest członkiem rodziny M. T.. Za pierwsze dziecko w rodzinie skarżącego uznano syna J., a ponieważ wnioskodawca wniósł o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego jedynie na drugie dziecko – zaniechano procedowania odnośnie do ustalenia dochodu przypadającego na osobę w rodzinie. Nie zgadzając się z powyższą decyzją odwołanie wniósł M. T., podnosząc, że w wyroku rozwodowym z dnia [...] sierpnia 2013 roku doszło do ustalenia opieki naprzemiennej nad pierwszym synem S. T.. Po rozpoznaniu odwołania decyzją z dnia [...] maja 2018 roku nr [...], SKO w [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję, popierając stanowisko Prezydenta [...]. W skardze na ww decyzję SKO M. T., zarzucił temu organowi naruszenie: - prawa materialnego i jego błędną wykładnię tj. art 2 pkt 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 roku o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz. U. 2018.2134, dalej jako : ustawa) przez błędną interpretację słowa "rodzina" i "opieka naprzemienna" ; - przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 i 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2018.2096, dalej jako : kpa) - poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej i zaniechanie dokonania wyczerpujących ustaleń faktycznych oraz naruszenie art. 136 § 1 kpa poprzez zaniechanie przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego ; - naruszenie przepisów postępowania tj. art. 144 w zw. z art. 104 kpa poprzez niewydanie decyzji odpowiadającej prawu przy zaistnieniu właściwych przesłanek znanych organowi. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie jej do ponownego rozpoznania organowi II instancji; na podstawie art. 145a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2018.1302, dalej jako : ppsa) o zobowiązanie organu II instancji do wydania decyzji, w terminie wyznaczonym przez Sąd, i wskazanie na sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie; a także zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga jest uzasadniona. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U.2018.2134 dalej jako ustawa). Zgodnie z art. 5 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje ojcu, matce, (...) dziecka w wysokości 500 zł na dziecko w rodzinie. Rodzina zaś oznacza odpowiednio następujących członków: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia (...). Jednocześnie zgodnie z art. 2 pkt 16 ustawy – w przypadku gdy dziecko zgodnie z orzeczeniem sądu jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. W niniejszej sprawie spór sprowadzał się do tego, czy pierwszy syn skarżącego podlega opiece naprzemiennej i czy może być zaliczony do członków jego rodziny - w rozumieniu pojęcia "rodziny" przyjętej na potrzeby ustawy. System opieki naprzemiennej nie został normatywnie zdefiniowany. Co do zasady polega on na tym, że dziecko mieszka z każdym z rodziców w powtarzających się okresach. Został on oficjalnie wprowadzony do polskiego systemu prawnego ustawą z 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy oraz ustawy - Kodeks postępowania cywilnego. Ustawa ta weszła w życie 29 sierpnia 2015 r. Termin "opieki naprzemiennej" przewiduje art. 2 pkt 16 oraz art. 5 ust. 2 ustawy. Art. 2 pkt 16 ustawy zawiera definicję ustawową "rodziny" i wskazuje, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. W wyniku nowelizacji ustawy dokonanej z dniem 1 sierpnia 2017r. przywołany w ww przepisach termin "opieka naprzemienna" doprecyzowano poprzez wskazanie, iż winna być ona sprawowana przez rodziców w porównywalnych i powtarzających się okresach (art. 15 ustawy z dnia 7 lipca 2017 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z systemami wsparcia rodzin, Dz.U. 2017.1428). Jak wynika z akt sprawy wyrokiem [...] C [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. Sąd Okręgowy w [...] [...] Wydział Cywilny Rodzinny - Odwoławczy rozwiązał przez rozwód związek małżeński M. T. i A. T.. Wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim S. T. Sąd pozostawił obojgu rodzicom i ustalił, że miejscem pobytu dziecka będzie każdorazowe miejsce zamieszkania matki. Jednocześnie w punkcie 4 ww wyroku Sąd zgodnie z planem opiekuńczym sporządzonym przez małżonków 6 maja 2013 r. ustalił, że S. T. ma prawo spędzać z ojcem każdy parzysty tydzień w roku łącznie z nocowaniem, począwszy od każdego poniedziałku od godziny 8 do następnego poniedziałku do godziny 8 z wyłączeniem okresów świątecznych określonych w dalszej części porozumienia. Stosownie do § 4 ust. 2 c planu opiekuńczego dziecko spędza z ojcem w wakacje pierwsze dwa tygodnie lipca i pierwsze dwa tygodnie sierpnia oraz święta zamiennie z matką – w identycznych okresach czasu. Na gruncie przepisów ustawy zasadą jest uznawanie danego dziecka za członka jednej rodziny, a jedynie wyjątkowo można zaliczyć to samo dziecko jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Ma to miejsce wówczas gdy zgodnie z orzeczeniem sądu dziecko jest pod opieką naprzemienną rodziców rozwiedzionych. Należy zwrócić uwagę, że wyrok rozwodowy został wydany przed wejściem w życie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i nie było wówczas jakiejkolwiek możliwości orzeczenia przez sąd rodzinny o "naprzemiennej opiece". Natomiast po wejściu tej ustawy w życie skarżący nie miał żadnych powodów by występować do sądu rodzinnego o wydanie orzeczenia o sprawowaniu "opieki naprzemiennej" gdyż orzeczenie w tym zakresie, nie budzące wątpliwości co do jego treści czy zakresu opieki sprawowanej nad dzieckiem przez każdego z rodziców w powtarzalnych i porównywalnych okresach – jest już zawarte w wiążącym strony wyroku. Wyrok ten jednoznacznie wskazuje, że opieka sprawowana jest przez oboje rodziców zamiennie w równych okresach czasu. W konsekwencji tut. Sąd przyjął, iż niezasadnie organ uznał, że pierwsze dziecko skarżącego tworzy rodzinę wyłącznie z matką. Bez znaczenia w tym kontekście jest przy tym okoliczność, że w wyroku rozwodowym miejsce pobytu syna skarżącej ustalono przy matce, gdyż "miejsce pobytu" w świetle obowiązujących przepisów może być tylko jedno. Dla wyniku sprawy nie ma też znaczenia, iż w wyroku rozwodowym określono alimenty dla dziecka płacone na rzecz matki, skoro, jak wyjaśnił skarżący było to podyktowane jego wyższymi zarobkami i chęcią wyrównania warunków życia dziecka u każdego z rodziców. Ponownie wymaga przy tym podkreślenia, że ani ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, ani też żaden inny akt prawny – w tym Kodeks postępowania cywilnego czy Kodeks rodzinny i opiekuńczy - nie zawierają definicji użytego przez ustawodawcę art. 2 pkt 16 ustawy pojęcia "opieki naprzemiennej". Kodeks postępowania cywilnego posługuje się jedynie pojęciem "orzeczenie, w którym sąd określił, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach" (por. np. art. 582(1) § 4 kpc). A to ostatnie w stanie faktycznym sprawy nie budzi wątpliwości, wątpliwości nie budzi też porównywalność ww okresów wynikająca z obecnej treści art. 5 ust. 2 i art. 2 pkt. 16 ustawy. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że orzekające organy uchylając się od ustalenia sprawowania przez skarżącego i matkę dziecka opieki naprzemiennej nad pierwszym synem – S. T., naruszyły postanowienia art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy a w konsekwencji art. 5 ust. 2 ustawy. Z tych względów sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ppsa. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ będzie związany przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu oceną prawną (art. 153 ppsa) co sprowadza się w szczególności do nakazu zastosowania adekwatnej wykładni art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz obowiązku ustalenia, że opieka sprawowana przez skarżącego nad pierwszym synem – S. T. jest "opieką naprzemienną" w rozumieniu ustawy, co będzie implikowało konieczność uwzględnienia wniosku o świadczenie wychowawcze przysługujące na drugie dziecko w rodzinie. W ocenie Sądu decyzja organu I instancji również pozostaje wadliwa, jednak jej wyeliminowanie z obrotu w trybie art. 135 ppsa, z uwagi na zasady ekonomii procesowej, nie było celowe. Postępowanie dowodowe w niniejszej sprawie nie wymaga uzupełnienia, stąd ponownie orzekając w sprawie SKO winno zastosować art. 138 § 1 pkt. 2 kpa i orzec reformatoryjnie.