I SA/Wa 127/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Emilia Lewandowska sędzia WSA Elżbieta Sobielarska asesor WSA Tomasz Wykowski (spr.) Protokolant Maciej Kozłowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi D. D., K. W., K. B., W. W. i T. W. na decyzję Ministra Budownictwa z dnia [...] listopada 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia [...] września 2003 r., nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3) zasądza od Ministra Budownictwa na rzecz D. D., K. W., K. B., W. W. i T. W. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego oraz kwoty po 240 (dwieście czterdzieści) złotych na rzecz każdego z nich tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. I SA/Wa 127/07 U Z A S A D N I E N I E Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2006 r. Nr [...] Minister Budownictwa utrzymał w mocy decyzję Prezesa Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast (dalej "PUMiRM") Nr [...] z dnia [...] września 2003 r., odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] Nr [...] z dnia [...] października 1994 r., wydanej w przedmiocie uwłaszczenia P. [...] – w zakresie dotyczącym b. działek nr [...], stanowiących obecnie część działki nr [...] położonej w W. przy ulicy [...] w obrębie [...]. Uzasadniając zaskarżone rozstrzygnięcie, Minister Budownictwa wskazał, co następuje. Decyzją Nr [...] z dnia [...] października 1994 r. Wojewoda [...], działając na podstawie art. 2 ust.1 – 3 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz.464 ze zm.), stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez P. [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa położonego w W. przy ulicy [...] i oznaczonego jako działka nr [...] w obrębie [...] o powierzchni [...] m.kw. oraz nieodpłatne nabycie własności budynków, budowli i urządzeń położonych na tym gruncie. Własność Skarbu Państwa w stosunku do całej działki, a także prawa nabyte przez P. [...] , zostały następnie ujawnione w KW [...]. Pismem z dnia 25 listopada 1999 r. S. G., J. P., L. P. i M. P., działający przez pełnomocnika A. S. wystąpili o stwierdzenie nieważności decyzji o uwłaszczeniu w części dotyczącej byłych działek nr [...] o powierzchni [...] m.kw. (stanowiących część działki nr [...]), z uwagi na to, iż w dacie uwłaszczenia działki te stanowiły własność osób fizycznych. Decyzją z dnia [...] września 2003 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast odmówił stwierdzenia nieważności decyzji o uwłaszczeniu P. [...] (decyzja ta zapadła po uchyleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny – wyrokiem z dnia 9 maja 2002 r., sygn. akt I SA 2373/00 – postanowień PUMiRM Nr [...] z dnia [...] czerwca 2000 r. oraz Nr [...] z dnia [...] października 2000 r., zawieszających postępowanie w sprawie). Wnioskodawcy wnieśli o ponowne rozpatrzenie sprawy. Minister Budownictwa wskazał również, iż z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji uwłaszczeniowej wystąpili także: a) S. Ś. i inne osoby – w zakresie dotyczącym byłych działek nr [...] i nr [...], stanowiących obecnie część działki nr [...] (sprawa ta jest obecnie zawieszona); b) M. G. – w zakresie dotyczącym byłej działki nr [...], stanowiącej obecnie część działki nr [...] (rozstrzygnięcie w tej sprawie zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie). Rozpatrzywszy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister Budownictwa zważył, co następuje. Przy wydawaniu decyzji uwłaszczeniowej przez Wojewodę [...] nie doszło do naruszenia prawa, albowiem materiał dowodowy, którym dysponował organ upoważniał do uznania, iż przesłanki do uwłaszczenia P. [...], wskazane w art.2 ust.1 – 2 ustawy uwłaszczeniowej, wystąpiły. Po pierwsze, P. [...] dysponował prawem zarządu do gruntu, wynikającym z decyzji Kierownika Oddziału Zasobu Gruntów Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Rady Narodowej Miasta W. z dnia [...] września 1973 r. Po drugie, w dacie orzekania istniały następujące przesłanki do uznania, iż grunt stanowi własność Skarbu Państwa: Znany był z urzędu fakt, iż obszar objęty decyzją uwłaszczeniową położony był w granicach W., a zatem był objęty przepisami dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz.279 ze zm.). Grunt ten stał się zatem własnością Skarbu Państwa na podstawie art.32 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz.U. Nr 14, poz.130). Prawo własności Skarbu Państwa nie było później kwestionowane, o czym świadczy jego późniejsze ujawnienie w 1995 r. w księdze wieczystej KW [...]. W aktach uwłaszczeniowych znajdują się dokumenty wskazujące w sposób pośredni, że w dniu 5 grudnia 1990 r. przedmiotowa nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa. Wypisy z rejestru gruntów z dnia 11 czerwca 1986 r. i z dnia 1 czerwca 1993 r. wskazują, że cała działka nr [...] stanowi własność Skarbu Państwa. Postanowieniem Nr [...] z dnia [...] sierpnia 1964 r. Sąd Powiatowy dla W. postanowił urządzić Zbiór dokumentów [...] dla nieruchomości położonej przy ulicy [...], pochodzącej z tabeli likwidacyjnej wsi S. Nr [...] i do tego Zbioru dołączyć wniosek Prezydium Rady Narodowej Miasta W. z dnia [...] lipca 1964 r. o przepisaniu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Istnieje pismo Głównego Architekta Dzielnicy – Gminy W. z dnia [...] kwietnia 1993 r., adresowane do Przedsiębiorstwa Usług Geodezyjnych i Kartograficznych, zawierające informację, iż działka nr [...] stanowi własność Skarbu Państwa. Wprawdzie z prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla Miasta W., sygn. akt I [...] z dnia 30 października 1979 r. wynika, iż A. P., S. G., K. W. i J. P. nabyli przez zasiedzenie z dniem 1 lipca 1961 r. własność nieruchomości położonej w W. () i oznaczonej jako działki nr [...] (część działki nr [...], objętej decyzją uwłaszczeniową), niemniej okoliczność ta nie była znana organowi orzekającemu w przedmiocie uwłaszczenia. Powyższe może stanowić przesłankę do wznowienia postępowania na podstawie art.145 §1 pkt 5 k.p.a. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie złożyli: D. D., K. W., K. B., W. W. i T. W., reprezentowani przez adwokata – radcę prawnego J. S. Skarga zarzuca zaskarżonej decyzji naruszenie: - art.365 §1 k.p.c. poprzez nieuwzględnienie faktu istnienia prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla Miasta W. z dnia [...] października 1979 r., sygn. akt I Ns [...], - art. 6 i 7 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie praw skarżących do części gruntu będącego przedmiotem uwłaszczenia oraz zaniechanie zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego mającego w przedmiotowej sprawie istotne znaczenie, - art. 147 k.p.a. w związku z art.145 §1 pkt 5 k.p.a. poprzez niewznowienie przez Ministra Budownictwa postępowania z urzędu pomimo ustalenia istnienia ku temu przesłanki w postaci wyjawienia istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych, bądź nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nie znanych organowi orzekającemu w postępowaniu uwłaszczeniowym. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sąd rozpoznał skargę na decyzję Ministra Budownictwa na tej podstawie, iż sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolowanie działalności administracji publicznej pod kątem jej zgodności z prawem (art.1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz.U. z dnia 20 września 2002 r., Nr 153, poz.1269). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3§2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. Nr 153, poz.1270 – zwanej dalej "p.p.s.a."). Skargę należało uwzględnić, albowiem zaskarżoną decyzję, podobnie jak i decyzję utrzymaną nią w mocy wydano z naruszeniem przepisów prawa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu błędnie przyjęły organy, iż decyzja uwłaszczeniowa Wojewody [...] z dnia [...] października 1994 r. nie jest dotknięta rażącym naruszeniem prawa. O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy decyzja została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym, wbrew wszystkim przesłankom przepisu nadano prawa albo ich odmówiono, albo też wbrew tym przesłankom obarczono stronę obowiązkiem albo uchylono obowiązek. Cechą rażącego prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą (wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2000 r., III SA 1935/99, publ. LEX nr 47008). O rażącym naruszeniu prawa decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki które wywołuje decyzja. Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - skutki gospodarcze lub społeczne naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa (wyrok NSA z dnia 9 lutego 2005 r., sygn. akt OSK 1134/04, publ. LEX nr 165717). Uwłaszczenia P. [...] dokonano na podstawie art.2 ust.1 – 3 ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, zgodnie z którym (art.2 ust.1 zdanie pierwsze i drugie) grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Nie narusza to praw osób trzecich. Z cytowanej regulacji wynika w sposób oczywisty, iż państwową osobę prawną uwłaszczyć można było tylko gruntem stanowiącym w dniu 5 grudnia 1990 r. własność Skarbu Państwa (ewentualnie gminy albo związku międzygminnego), a uwłaszczenie to nie mogło naruszać praw osób trzecich. Uwłaszczenie państwowej osoby prawnej gruntem stanowiącym własność osób innych niż Skarb Państwa lub gmina (związek międzygminny) narusza przepisy o uwłaszczeniu w sposób rażący. Z materiału dowodowego sprawy wynika, iż w dniu 5 grudnia 1990 r. część nieruchomości będącej przedmiotem uwłaszczenia nie stanowiła własności Skarbu Państwa a własność osób fizycznych. Powyższe jest oczywiste w świetle prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla Miasta W., sygn. akt I [...] z dnia [...] października 1979 r., stwierdzającego, iż A. P., S. G., K. W. i J. P. nabyli przez zasiedzenie z dniem 1 lipca 1961 r. własność nieruchomości położonej w W. i oznaczonej jako działki nr [...] (część działki nr [...], objętej decyzją uwłaszczeniową). Okoliczność ta stanowi w ocenie Sądu wystarczającą przesłankę do uznania, iż decyzję z dnia [...] października 1994 r. wydano z rażącym naruszeniem art.2 ust.1 ustawy o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (zarówno z uwagi na objęcie nią gruntu nie stanowiącego własności Skarbu Państwa czy też gminy, ewentualnie związku międzygminnego, jak też z uwagi na naruszenie praw osób trzecich). Odmawiając stwierdzenia nieważności takiej decyzji, Minister Budownictwa naruszył art.156 § 1 pkt 2 k.p.a., obligujący organ administracji do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Wskazać jednocześnie należy na niezapewnienie przez Ministra Budownictwa udziału w postępowaniu administracyjnym spadkobiercom S. G. Z uzyskanego przez Sąd skróconego odpisu aktu zgonu S. G. z dnia 5 czerwca 2007 r., wystawionego przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego Miasta W. wynika, iż S. G. zmarła w dniu 28 grudnia 2003 r., tj. w trakcie toczącego się postępowania administracyjnego. Oznacza to, iż postępowanie administracyjne toczyło się bez wyjaśnienia przez prowadzący je organ kwestii następstwa prawnego po zmarłej stronie postępowania. Stanowi to naruszenie art.7 w związku z art.28 k.p.a. Z racji powyższych uchybień zaskarżoną decyzję, podobnie jak i decyzję utrzymaną nią w mocy należało wyeliminować z obrotu prawnego. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ nadzorczy zapewni udział w postępowaniu wszystkim jego stronom, a przy orzekaniu uwzględni ocenę Sądu, iż decyzję z dnia [...] października 1994 r. wydano z rażącym naruszeniem art. 2 ust.1 ustawy uwłaszczeniowej. Z powyższych przyczyn Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.145§1 ust.1 lit.c, art.152 oraz art.200 p.p.s.a.