I SA/Wa 1280/15
WyrokWSA w Warszawie2015-11-20
Skład orzekający: Iwona Kosińska, Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, Marta Kołtun-Kulik
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy decyzja administracyjna wydana wobec osoby zmarłej, która nie miała już przymiotu strony, jest obarczona wadą nieważności?Ratio decidendi
Decyzja administracyjna wydana wobec osoby zmarłej, która w chwili jej wydania nie posiadała już podmiotowości prawnej i przymiotu strony, jest obarczona wadą nieważności z powodu rażącego naruszenia prawa. Postępowanie administracyjne powinno być prowadzone z udziałem następców prawnych zmarłego, a wydanie decyzji wobec osoby nieżyjącej stanowi kwalifikowaną wadę postępowania, uzasadniającą stwierdzenie nieważności decyzji przez sąd administracyjny.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi G. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) w W. utrzymującą w mocy wcześniejszą decyzję SKO odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1949 r. dotyczącego prawa własności czasowej gruntu. Wnioskodawca kwestionował datę objęcia gruntu w posiadanie przez gminę i zgodność przepisów rozporządzenia z dekretem. Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji SKO, ponieważ zostały one wydane wobec osoby zmarłej (A. J.), która w chwili ich wydania nie posiadała już przymiotu strony.Rozstrzygnięcie
1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2014 r.; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz G. B. kwotę 457 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2015 r. sprawy ze skargi G. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz G. B. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Decyzją z dnia [...] maja 2015r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W.,
po rozpatrzeniu wniosku G. B., o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego Nr [...]
z dnia [...]listopada 2014 r. w sprawie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...]grudnia 1949 r., znak: [...], utrzymało wskazaną decyzję w mocy.
Orzeczenie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu wniosku G. B.
o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z dnia [...]grudnia 1949 r. znak: [...] Prezydium Rady Narodowej w W. o odmowie przyznania na rzecz J. S.. T. i E. B. prawa własności czasowej gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], odmówiło stwierdzenia nieważności w/w orzeczenia.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium stwierdzono, że nieruchomość położona
w W. przy ul. [...] nr hip. [...], podlegała przepisom dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.
Na jego podstawie nieruchomość przy ul. [...], przeszła na własność gminy W. (później Skarbu Państwa).
Zgodnie z treścią zaświadczenia Sądu Grodzkiego w W. z dnia [...] września 1949 r., Nr [...]. tytuł własności nieruchomości położonej w W.
przy ul. [...], był uregulowany wpisem jawnym na rzecz J. S. na mocy aktu z dnia 26 marca 1935 r., a w dniu [...]kwietnia 1949 r. wpłynął wniosek o przepisanie tytułu własności niepodzielnej połowy tej nieruchomości należącej do J. S. na imię – TT. B. i E. L. w równych między nimi częściach - na mocy aktu z [...]kwietnia 1949 r.
W dniu [...] października 1949 r. (data prezentaty) został złożony przez J. S., E. B. i T. B. wniosek o przywrócenie terminu
do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości położonej przy ul. [...] nr hip. [...].
Orzeczeniem administracyjnym z dnia [...]grudnia 1949 r. I.. dz. [...]Zarząd Miejski w W. odmówił przywrócenia terminu. W orzeczeniu tym wskazano, iż sporna nieruchomość została objęta z dniem 19 kwietnia 1948 r.,
zatem termin na złożenie wniosku upływał [...] października 1948 r.
Orzeczeniem administracyjnym z dnia [...]grudnia 1949 r. znak: [...]Prezydium Rady Narodowej w W. orzekło o odmowie przyznania
na rzecz J. S., T. i E. B. ustanowienia prawa własności czasowej gruntu nieruchomości [...]położonej przy ul. [...].
Wnioskiem z dnia [...] lutego 2013 r. G. B. zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z dnia [...] grudnia 1949 r. znak: [...] Prezydium Rady Narodowej w W.
Wnioskodawca wskazał, iż objęcie w posiadanie nastąpiło z dniem [...] kwietnia 1948 r. W ocenie G. B. organ nieprawidłowo określił datę objęcia gruntu
w posiadanie błędnie przyjmując, że skuteczne i zgodne z prawem było obejmowanie przez gminę gruntów w posiadanie jedynie poprzez wydane na podstawie rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 r. ogłoszenie w dzienniku urzędowym.
Przepisy rozporządzenia w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez Gminę m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 6, poz. 43) były niezgodne z obowiązującym wówczas aktem prawnym hierarchicznie wyższego rzędu, tj. Dekretem z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe, który wszedł w życie 1 stycznia 1947 r. (Dz. U. z 1946 r.
Nr 57, poz. 319 ze zm.).
Zgodnie z art. 307 dekretu Prawo rzeczowe przeniesienie posiadania następowało przez rzeczywiste wydanie rzeczy. Dla zaistnienia posiadania niezbędne jest kumulatywne zaistnienie corpus (władztwo faktyczne) i animus (wola posiadania rzeczy w swoim imieniu). Brak choćby jednego z ww. elementów powoduje, iż objęcie
w posiadanie nie następuje. Nie może być skuteczne, niezgodne z wykładnią systemową dekretu Prawo rzeczowe, objęcie gruntu w posiadania poprzez jakiekolwiek obwieszczenie lub zarządzenie. W przeciwnym razie w ocenie wnioskodawcy doszłoby do naruszenia zasad Konstytucji - zarówno obecnej, jak i obowiązujących w latach 1945-1997. Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów, Rady Ministrów, Ministrów
nie mogą stać w sprzeczności z aktami ustawodawczymi, z powyższego wynika,
że niezgodne z prawem obejmowanie gruntu w posiadanie nie rodzi skutków prawnych wynikających z treści dekretu, tj. nie powoduje rozpoczęcia biegu terminu do złożenia wniosku o ustanowienie własności czasowej do gruntu.
Zawiadomieniami z dnia 5 czerwca 2013 r., z dnia 16 kwietnia 2014 r., z dnia 18 lipca 2014 r. Kolegium poinformowało strony i ich przedstawicieli o postępowaniu
w niniejszej sprawie.
Zgodnie z postanowieniem z dnia [...]czerwca 2014 r. sygn. akt [...]Sądu Rejonowego w P., kuratorem masy spadkowej po J. S. jest sekretarz sądowy A. P.
Zgodnie z postanowieniem z dnia [...] października 1983 r. sygn. akt [...] Sądu Rejonowego dla [...], spadek po T. B. zmarłym [...] stycznia
1953 r. nabyli: żona S. B., syn K. B. oraz syn E. B.. każdy
z nich po [...]cz. Natomiast spadek po S. B. zmarłej dnia [...]stycznia
1969 r. nabyli: syn K. B. oraz syn E. B., każdy z nich po [...].
Zgodnie z postanowieniem z dnia [...]lutego 1992r. sygn. akt [...]Sądu Rejonowego dla W., spadek po E. B. (synu T.
i S.) zmarłym dnia [...] lipca 1990 r. nabyli: syn G. B. i wnuczka M. B., po [...]każde z nich.
Zgodnie z postanowieniem z dnia [...] lipca 1996 r. sygn. akt [...] Sądu Rejonowego dla W., spadek po K. B. zmarłym [...]maja 1995 r. nabyła wnuczka A .B. w całości.
Obecnie dawna nieruchomość przy ul. [...]wchodzi
w skład działki nr [...] w obrębie [...]i stanowi własność W., grunt oddany jest w użytkowanie wieczyste. Nieruchomość ma urządzoną księgę wieczystą nr [...].
Następnie organ omówił przepisy właściwe postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej, wskazując, że decyzja taka jest oceniana według przepisów prawa materialnego oraz stanu faktycznego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanej decyzji.
Kolegium stwierdziło, że przesłanki określone w punktach 1, 3, 4, 5, 6 i 7 art.156 k.p.a. nie nastąpiły i należy rozważyć, czy orzeczenie to zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.
Organ wskazał, że kwestionowane orzeczenie zostało wydane na podstawie dekretu
z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W.
Zgodnie z art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie - użytkownicy gruntu mogą w ciągu 6 miesięcy
od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Gmina uwzględni wniosek, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić
z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania, a jeżeli chodzi o osoby prawne
- ponadto, gdy użytkowanie gruntu zgodnie z jego przeznaczeniem w myśl planu zabudowania nie pozostaje w sprzeczności z zadaniami ustawowymi lub statutowymi tej osoby prawnej (art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r.).
Za bezsporne w sprawie Kolegium uznało, że Gmina dokonała objęcia przedmiotowego gruntu z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym nr [...]Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego W. dokonanego w myśl rozporządzenia Ministra Odbudowy z [...] stycznia 1948 r., wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę
m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 6, poz. 43), tj. z dniem 19 kwietnial948 r., zatem termin
na złożenie wniosku upływał 19 października 1948 r.
Jedynym warunkiem powodującym prawidłowość objęcia gruntu w posiadanie
przez gminę był fakt zamieszczenia ogłoszenia o tym objęciu w organie urzędowym Zarządu Miejskiego - co w niniejszej sprawie nastąpiło.
W dniu 27 października 1949 r. (data prezentaty) został złożony wniosek
o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości położonej przy ul. [...].
Do wniosku o przywrócenie terminu został załączony opatrzony datą [...] października 1949 r. wniosek dekretowy.
Biorąc powyższe pod uwagę, Kolegium uznało, że nie został dochowany termin określony w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. oraz termin ten
nie został przywrócony, co potwierdza Orzeczeniem administracyjnym z dnia [...]grudnia 1949 r. [...] Zarząd Miejski w W.. Termin, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu jest terminem prawa materialnego, terminem zawitym. Termin o takim charakterze jest, w razie jego uchybienia, terminem nie przywracalnym, instytucja przywrócenia terminu bowiem ma zastosowanie tylko do terminów procesowych, zatem brak jest podstaw dla uznania, iż kwestionowane orzeczenie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.
Jako chybiony, organ uznał pogląd wnioskodawcy dotyczący prawidłowego objęcia
w posiadanie spornej nieruchomości oraz przyjęcia, że termin sześciomiesięczny
do złożenia wniosku dekretowego w ogóle nie rozpoczął swojego biegu. Rozporządzenie Ministra Odbudowy wydane w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej z dnia 27 stycznia 1948 r. w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 6, poz. 43) weszło w życie z dniem ogłoszenia, ti. w dniu 10 lutego 1948 r.
Rozporządzenie to w § 1 stanowi, iż obejmowanie w posiadanie przez gminę gruntów na obszarze gminy, nieobjętych dotychczas w posiadanie na podstawie rozporządzenia z dnia 7 kwietnia 1946 r. następuje w drodze ogłoszeń Zarządu Miejskiego m. st. Warszawy, podanych do publicznej wiadomości przez zamieszczenie w organie urzędowym Zarządu Miejskiego i w jednym z poczytnych pism codziennych wydawanych w Warszawie oraz przez rozplakatowanie.
W § 2 pkt 2 rozporządzenie to upraszczało także - w stosunku do uprzednio obowiązującego rozporządzenia - sposób określenia nieruchomości obejmowanej
w posiadanie przez gminę. Według tej regulacji wystarczyło oznaczenie obszaru
na którym grunty zostają objęte w posiadanie, a zatem przesłanka ta w niniejszej sprawie została spełniona.
Stosownie do § 3 ww. rozporządzenia - jedynym warunkiem objęcia gruntów
w posiadanie było zamieszczenie ogłoszenia o tym objęciu w organie urzędowym Zarządu Miejskiego (zob. uchwała NSA z dnia 5 czerwca 2000 r., OPK 32/99 publ. ONSA 2000/4/142).
Jeżeli Dziennik Urzędowy Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego nr [...]ukazał się
w dniu [...]kwietnia 1948 r. to z tym dniem nastąpiło prawidłowe objęcie przedmiotowej nieruchomości w posiadanie przez gminę a termin sześciomiesięczny, określony
w art. 7 ust. 1 dekretu upłynął w dniu 19 października 1948 r. Jednocześnie należy zauważyć, że organy administracji nie są legitymowane do oceny czy przepis rozporządzenia, stanowiący podstawę prawną rozstrzygnięcia administracyjnego jest zgodny z Konstytucją lub ustawą. Brak jest zatem podstaw do zajęcia przez Kolegium stanowiska odnoszącego się do wysuwanej przez wnioskodawcę tezy naruszenia zasad Konstytucji - zarówno obecnej, jak i obowiązujących w latach 1945-1997 poprzez wydanie niezgodnego z wykładnią systemową dekretu Prawo rzeczowe, rozporządzenia regulującego objęcie gruntu w posiadania poprzez obwieszczenie
lub zarządzenie.
G. B. złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]listopada 2014 r., podnosząc,
że organ nieprawidłowo określił datę objęcia gruntu w posiadanie przez gminę
i nieprawidłowo ustalił ją na dzień ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym.
Wskazał, że rozporządzenie Ministra Odbudowy wydane w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej z dnia 27 stycznia 1948 r. w sprawie obejmowania
w posiadanie gruntów przez gminę m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 6, poz. 43) było niezgodne z aktem wyższego rządu, to jest dekretem z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe.
Organ pominął ponadto dwa pozostałe warunki objęcia gruntu w posiadanie, to jest podanie w/w faktu do wiadomości w poczytnym piśmie codziennym wydawanym
w W. oraz podanie wiadomości na plakatach.
Zdaniem wnioskodawcy wobec złożonego skutecznie wniosku w trybie art. 7 dekretu odmowa przyznania prawa użytkowania wieczystego w formie decyzji mogła zapaść jedynie w przypadku sprzeczności w korzystaniu z nieruchomości z przeznaczeniem gruntu określonym w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w wyniku ponownego rozpoznania sprawy utrzymało zakwestionowaną decyzję w mocy.
Organ II instancji wskazał, że przepis art. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r.
o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy stanowił, że w celu umożliwienia racjonalnego przeprowadzenia odbudowy stolicy i dalszej jej rozbudowy zgodnie z potrzebami Narodu, w szczególności zaś szybkiego dysponowania terenami
i właściwego ich wykorzystania, wszelkie grunty na obszarze W. przechodzą z dniem wejścia w życie niniejszego dekretu na własność gminy [...]
Zgodnie z art. 7 ust. 1 dekretu dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące mogą
w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek
o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną.
Treść art. 7 dekretu wskazuje zatem, że przewidziane w tym przepisie prawa dotychczasowego właściciela gruntu, w tym przyznanie na gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa użytkowania wieczystego, mogłoby być
przez właściwy organ rozpoznawane tylko i wyłącznie gdy właściciel zgłosił odpowiedni wniosek i to w terminie określonym w tym przepisie.
Kolegium podkreśliło, że wniosek taki może być zgłoszony w ciągu sześciu miesięcy
od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę.
Wskazało, że w pierwszym okresie działania dekretu tryb objęcia w posiadanie gruntu uregulowany był w rozporządzeniu Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r., wydanym w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę W.
Rozporządzenie z 1946 r. zostało zastąpione rozporządzeniem Ministra Odbudowy wydanym w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej z dnia 27 stycznia
1948 r. w sprawie obejmowania gruntów przez gminę m.st. Warszawy.
W myśl § 1 rozporządzenia, obejmowanie w posiadanie przez gminę gruntów
na obszarze W., nie objętych dotychczas na podstawie rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. (Dz. U. R. P. Nr 16, poz. 112), następuje w drodze ogłoszeń Zarządu Miejskiego podanych do publicznej wiadomości przez zamieszczenie w organie urzędowym Zarządu Miejskiego i w jednym z poczytnych pism codziennych wydawanych w Warszawie oraz przez rozplakatowanie.
Zdaniem Kolegium w rozpoznawanej sprawie doszło do skutecznego objęcia przedmiotowego gruntu w posiadanie z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym
nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego W. dokonanego w myśl rozporządzenia Ministra Odbudowy z 27 stycznia 1948 r., wydanego w porozumieniu
z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę W. (Dz. U. Nr 6, poz. 43), tj. z dniem 19 kwietnia l948 r., zatem termin na złożenie wniosku upływał 19 października 1948 r.
Jedynym warunkiem powodującym prawidłowość objęcia gruntu w posiadanie
przez gminę był fakt zamieszczenia ogłoszenia o tym objęciu w organie urzędowym Zarządu Miejskiego - co w niniejszej sprawie nastąpiło.
Wniosek dekretowy został złożony dnia [...] października 1949 r., łącznie z wnioskiem
o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości położonej przy ul. [...].
Jak wskazano powyżej, § 3 rozporządzenia z dnia 27 stycznia 1948 r., stanowił,
że obejmowanie gruntów w posiadanie przez gminę następuje w drodze ogłoszeń Zarządu Miejskiego Warszawy, podanych do publicznej wiadomości przez ich zamieszczenie w organie urzędowym Zarządu. Skutek prawny, polegający na tym,
że grunty na określonym obszarze miasta [...] zostały objęte w posiadanie
przez gminę w rozumieniu art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r.
o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50. poz. 279), następował zatem z dniem wydania numeru organu urzędowego Zarządu Miejskiego, w którym głoszenie takie zostało zamieszczone.
Z przytoczonych regulacji Kolegium wywiodło, że dla oceny czy byli właściciele nieruchomości warszawskiej zachowali uprawnienia dekretowe istotne znaczenie ma
to czy określone podmioty złożyły wniosek o przyznanie im prawa wieczystej dzierżawy (własności czasowej, użytkowania wieczystego).
Przepisy dekretu nie przyznawały, bowiem dotychczasowym właścicielom uprawnień do gruntu z mocy prawa, ani nie przewidywały możliwości realizacji takich uprawnień
z urzędu.
Zgodnie z treścią uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca
2000 r., sygn. OPK 32/99, prawne znaczenie dla objęcia gruntu w posiadanie gminy ma wyłącznie ogłoszenie dokonane w organie urzędowym Zarządu Miejskiego, co wprost wynika z treści § 3 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948r.
w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę m.st. Warszawy (Dz. U.
Nr 6, poz. 43), ponieważ stanowi on, że grunty uważa się za objęte w posiadanie
z dniem wydania numeru organu urzędowego Zarządu Miejskiego. Natomiast wskazane rozporządzenie nie łączyło żadnych skutków prawnych z ogłoszeniem
w poczytnym piśmie codziennym oraz rozplakatowaniem. Nawet przy braku ogłoszenia w poczytnym piśmie codzienny, czy rozplakatowaniem nie występuje sankcja w postaci braku objęcia gruntów w posiadanie przez gminę. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że analiza tych unormowań musi być dokonywana w zestawieniu z przepisami dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), a w szczególności art. 4 i 7 ust. 1. Przepis art.7 ust. 1 dekretu czynności "objęcia w posiadanie gruntu" przez gminę nadał takie znaczenie prawne, iż od dnia objęcia w posiadanie gruntu należy liczyć początek terminu na zgłoszenie wniosku o przyznanie własności czasowej. Skoro tak, to prawne pojęcie "objęcia w posiadanie gruntów" należy łączyć z określoną datą, którą powinno określić rozporządzenie wydane na podstawie art. 4 dekretu. Według tego przepisu rozporządzenie ustala termin i tryb obejmowania w posiadanie przez gminę m. st. Warszawy gruntów określonych w art. 1 dekretu. Wychodząc z takiego założenia
i poszukując daty, od której rozpoczyna bieg termin na zgłoszenie wniosku
o przyznanie własności czasowej, nie można nie dostrzec, że w § 1 rozporządzenia posłużono się określeniem "obejmowanie" gruntów w posiadanie, co wskazuje
na zespół czynności w czasie niedokonanym, a więc tryb obejmowania w posiadanie. Wr określonym trybie Zarząd Miejski miał obowiązek podania do publicznej wiadomości o przystąpieniu do obejmowania gruntów w posiadanie, dokonując ogłoszeń o tym
w organie urzędowym Zarządu Miejskiego, w poczytnym piśmie codziennym
oraz przez rozplakatowanie. Skutek prawny objęcia gruntu w posiadanie przez gminę jednak nie wiąże się ze wszystkimi czynnościami, o których mowa w § 1 rozporządzenia, występującymi łącznie. Skutek taki bowiem został określony w § 3 rozporządzenia, który wprost stanowi, że grunty uważa się za objęte w posiadanie
"z dniem wydania numeru organu urzędowego Zarządu Miejskiego". Oznacza to,
że prawne znaczenie dla objęcia gruntu w posiadanie ma wyłącznie ogłoszenie dokonane w tym organie. Tym samym z dokonaniem ogłoszeń w poczytnym piśmie codziennym oraz rozplakatowaniem rozporządzenie nie łączy w istocie żadnych skutków prawnych. Niezależnie zatem od tego, czy dokonano, czy też nie dokonano takich ogłoszeń (w poczytnym piśmie i przez rozplakatowanie), decydujące znaczenie ma ogłoszenie w organie urzędowym Zarządu Miejskiego, jak stanowi § 3 rozporządzenia.
Organ wskazał, że kategoryczne i jednoznaczne sformułowanie § 3 rozporządzenia
nie daje podstaw do wnioskowania, iż nie nastąpiło prawnie skuteczne objęcie gruntu
w posiadanie przez gminę z dniem wydania numeru organu urzędowego Zarządu Miejskiego, w którym zamieszczono ogłoszenie, tylko z tej przyczyny, że brak jest dowodu, iż ogłoszenie było zamieszczone także w jednym z poczytnych pism codziennych wydawanych w W. oraz przez rozplakatowanie, albo, że ogłoszeń w tej formie nie dokonano.
Odnośnie twierdzenia zawartego we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy,
że rozporządzenie Ministra Odbudowy wydane w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej z dnia 27 stycznia 1948 r. w sprawie obejmowania
w posiadanie gruntów przez gminę m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 6, poz. 43) było niezgodne z aktem wyższego rządu, to jest dekretem z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe Kolegium wskazało, że organy administracji nie są legitymowane
do oceny czy przepis rozporządzenia, stanowiący podstawę prawną rozstrzygnięcia administracyjnego jest zgodny z Konstytucją lub ustawą. Brak jest zatem podstaw
do zajęcia przez Kolegium stanowiska odnoszącego się do wysuwanej
przez wnioskodawcę tezy naruszenia zasad Konstytucji - zarówno obecnej,
jak i obowiązujących w latach 1945-1997 poprzez wydanie niezgodnego z wykładnią systemową dekretu Prawo rzeczowe, rozporządzenia regulującego objęcie gruntu
w posiadania poprzez obwieszczenie lub zarządzenie.
Wskazaną decyzję zaskarżył do tutejszego Sądu G. B., zarzucił organowi naruszenie:
1. art. 7 ust. 1 Dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy z dnia 26 października 1945 roku (..Dekret") poprzez błędną wykładnię polegającą na nieprawidłowym określeniu daty objęcia gruntu w posiadanie przez gminę
i ustalenie jej na dzień ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym oraz związane
z tym nieprawidłowe określenie daty rozpoczęcia biegu i upływu terminu do złożenia przez poprzednika prawnego wnioskodawcy tzw. wniosku dekretowego wynikające
z błędnego przyjęcia, iż skuteczne i zgodne z prawem było obejmowanie
przez gminę gruntów w posiadanie jedynie poprzez wydane na podstawie Rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 r. ogłoszenie
w Dzienniku Urzędowym;
2. art. 7 ust. 2 Dekretu poprzez odmowę przyznania prawa własności czasowej, mimo, że korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić
z przeznaczeniem gruntu według obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego;
3. naruszenia art. 64 ust. 2 Konstytucji poprzez nie podjęcie jakichkolwiek działań wbrew zasadzie równej dla wszystkich ochrony prawnej własności i praw majątkowych zmierzających do zagwarantowania ochrony własności prywatnej
na podstawie niekonstytucyjnych przepisów wydawanych w trybie dekretowym
oraz w oparciu o swobodną interpretację organów administracyjnych;
4. art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy oraz w konsekwencji niezebrania oraz nierozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy, co miało wpływ na wynik sprawy;
W związku z powyższym wniósł o uwzględnienie wniesionej skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości z uwagi na naruszenie prawa dające podstawę
do wznowienia postępowania administracyjnego oraz naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz o zasądzenie na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu zostały rozwinięte zarzuty skargi oraz powtórzone argumenty wskazane we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.
Organ wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej
pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej ppsa) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Skarga podlega uwzględnieniu, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wymienione.
Podkreślić należy, że koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, tj. organ, przed którym toczy się postępowanie oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu.
Osoba fizyczna nabywa zdolność prawną, rozumianą jako zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków - stosownie do treści art. 8 k.c., z chwilą urodzenia, traci ją natomiast poprzez wygaśnięcie w dacie swojej śmierci. Okoliczność ta przesądza,
że osoba zmarła nie może być uczestnikiem żadnego postępowania, które powinno być po jej śmierci kontynuowane z udziałem jej następców prawnych. Wydanie wobec niej decyzji powoduje, że jest ona obarczona wadą nieważności.
Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, wyrażona w art. 10 k.p.a., zgodnie
z którą organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić
im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z powołanej zasady wynika między innymi obowiązek organu ustalenia z urzędu stron danego postępowania, powiadomienia stron o wszczęciu postępowania,
a także doręczenia wszystkim podmiotom będącym stronami wydanych w sprawie pisemnych rozstrzygnięć (art. 109 § 1 k.p.a.). Z doręczeniem orzeczenia administracyjnego wiążą się bowiem przewidziane w Kpa skutki prawne. Nałożony
na organ obowiązek prawidłowego ustalenia, na każdym etapie postępowania administracyjnego, kręgu stron postępowania administracyjnego ma, w świetle art. 156 § 1 k.p.a., szczególne znaczenie z tego powodu, że jego naruszenie stanowi przesłankę, która uzasadnia stwierdzenie nieważności przez sąd administracyjny zaskarżonego rozstrzygnięcia dotkniętego taką kwalifikowaną wadą postępowania administracyjnego.
Jak wynika z akt sprawy, zarówno w dacie wydania kontrolowanej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]maja 2015r., jak i w dacie wydania wcześniejszej decyzji tego organu z dnia [...]listopada 2014r., nie żył uczestnik postępowania A. J.. Odpis skrócony aktu zgonu potwierdza, że w/w zmarł w dniu [...]maja 2013r.
Wobec powyższego organy administracji wydane w sprawie rozstrzygnięcia skierowały do osoby nieżyjącej, która w chwili wydawania decyzji nie miała już przymiotu strony skoro nie miała podmiotowości prawnej.
Powyższe działanie stanowiło rażące naruszenie prawa - w tym cytowanych wyżej przepisów ogólnych prawa cywilnego oraz art. 28 k.p.a.,- będące podstawą
do stwierdzenia nieważności wydanych w sprawie rozstrzygnięć, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało, czy nie miało wpływu na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 27 marca 2009 r. sygn. akt II OSK 151/09).
Jak podkreśla się w orzecznictwie i doktrynie prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie rozstrzygnięcia ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Charakter strony przysługujący osobie fizycznej wygasa bowiem z jej śmiercią. Oznacza to,
że w stosunku do osób zmarłych nie można wszczynać postępowań i wydawać decyzji lub postanowień. Skoro postępowanie wykazało, że doszło do wydania rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że było ono obarczone wadą nieważności
i powinno być usunięte z obrotu prawnego, aby nie wywoływało skutków prawnych
(por. wyroki NSA: z dnia 27 kwietnia 1983 r. sygn. akt II SA 261/83, LEX 10693; z dnia
14 listopada 2001 r. sygn. akt I SA 2462/99, LEX 82653; Małgorzata Stahl - glosa
do wyroku NSA, sygn. 261/83 - OSPiKA 1984 r., z. 5, poz. 108). Organ powinien bowiem w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania mieć aktualną wiedzę na temat kręgu podmiotów mających interes prawny w postępowaniu.
Ponownie rozpoznając sprawę, organy administracji w sposób prawidłowy ustalą krąg stron postępowania i przeprowadzą je z poszanowaniem obowiązujących przepisów prawa materialnego oraz procesowego.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art.145 §1 pkt.2 oraz art. 200 p.p.s.a. orzekł jak na wstępie.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło