I SA/Wa 1280/15

WyrokWSA w Warszawie2015-11-20

Skład orzekający: Iwona Kosińska, Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, Marta Kołtun-Kulik

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy decyzja administracyjna wydana wobec osoby zmarłej, która nie miała już przymiotu strony, jest obarczona wadą nieważności?
Ratio decidendi
Decyzja administracyjna wydana wobec osoby zmarłej, która w chwili jej wydania nie posiadała już podmiotowości prawnej i przymiotu strony, jest obarczona wadą nieważności z powodu rażącego naruszenia prawa. Postępowanie administracyjne powinno być prowadzone z udziałem następców prawnych zmarłego, a wydanie decyzji wobec osoby nieżyjącej stanowi kwalifikowaną wadę postępowania, uzasadniającą stwierdzenie nieważności decyzji przez sąd administracyjny.
Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła skargi G. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) w W. utrzymującą w mocy wcześniejszą decyzję SKO odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1949 r. dotyczącego prawa własności czasowej gruntu. Wnioskodawca kwestionował datę objęcia gruntu w posiadanie przez gminę i zgodność przepisów rozporządzenia z dekretem. Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji SKO, ponieważ zostały one wydane wobec osoby zmarłej (A. J.), która w chwili ich wydania nie posiadała już przymiotu strony.
Rozstrzygnięcie
1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2014 r.; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz G. B. kwotę 457 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2015 r. sprawy ze skargi G. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz G. B. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] maja 2015r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., po rozpatrzeniu wniosku G. B., o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego Nr [...] z dnia [...]listopada 2014 r. w sprawie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...]grudnia 1949 r., znak: [...], utrzymało wskazaną decyzję w mocy. Orzeczenie zapadło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu wniosku G. B. o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z dnia [...]grudnia 1949 r. znak: [...] Prezydium Rady Narodowej w W. o odmowie przyznania na rzecz J. S.. T. i E. B. prawa własności czasowej gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], odmówiło stwierdzenia nieważności w/w orzeczenia. W uzasadnieniu decyzji Kolegium stwierdzono, że nieruchomość położona w W. przy ul. [...] nr hip. [...], podlegała przepisom dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy. Na jego podstawie nieruchomość przy ul. [...], przeszła na własność gminy W. (później Skarbu Państwa). Zgodnie z treścią zaświadczenia Sądu Grodzkiego w W. z dnia [...] września 1949 r., Nr [...]. tytuł własności nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], był uregulowany wpisem jawnym na rzecz J. S. na mocy aktu z dnia 26 marca 1935 r., a w dniu [...]kwietnia 1949 r. wpłynął wniosek o przepisanie tytułu własności niepodzielnej połowy tej nieruchomości należącej do J. S. na imię – TT. B. i E. L. w równych między nimi częściach - na mocy aktu z [...]kwietnia 1949 r. W dniu [...] października 1949 r. (data prezentaty) został złożony przez J. S., E. B. i T. B. wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości położonej przy ul. [...] nr hip. [...]. Orzeczeniem administracyjnym z dnia [...]grudnia 1949 r. I.. dz. [...]Zarząd Miejski w W. odmówił przywrócenia terminu. W orzeczeniu tym wskazano, iż sporna nieruchomość została objęta z dniem 19 kwietnia 1948 r., zatem termin na złożenie wniosku upływał [...] października 1948 r. Orzeczeniem administracyjnym z dnia [...]grudnia 1949 r. znak: [...]Prezydium Rady Narodowej w W. orzekło o odmowie przyznania na rzecz J. S., T. i E. B. ustanowienia prawa własności czasowej gruntu nieruchomości [...]położonej przy ul. [...]. Wnioskiem z dnia [...] lutego 2013 r. G. B. zwrócił się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z dnia [...] grudnia 1949 r. znak: [...] Prezydium Rady Narodowej w W. Wnioskodawca wskazał, iż objęcie w posiadanie nastąpiło z dniem [...] kwietnia 1948 r. W ocenie G. B. organ nieprawidłowo określił datę objęcia gruntu w posiadanie błędnie przyjmując, że skuteczne i zgodne z prawem było obejmowanie przez gminę gruntów w posiadanie jedynie poprzez wydane na podstawie rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 r. ogłoszenie w dzienniku urzędowym. Przepisy rozporządzenia w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez Gminę m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 6, poz. 43) były niezgodne z obowiązującym wówczas aktem prawnym hierarchicznie wyższego rzędu, tj. Dekretem z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe, który wszedł w życie 1 stycznia 1947 r. (Dz. U. z 1946 r. Nr 57, poz. 319 ze zm.). Zgodnie z art. 307 dekretu Prawo rzeczowe przeniesienie posiadania następowało przez rzeczywiste wydanie rzeczy. Dla zaistnienia posiadania niezbędne jest kumulatywne zaistnienie corpus (władztwo faktyczne) i animus (wola posiadania rzeczy w swoim imieniu). Brak choćby jednego z ww. elementów powoduje, iż objęcie w posiadanie nie następuje. Nie może być skuteczne, niezgodne z wykładnią systemową dekretu Prawo rzeczowe, objęcie gruntu w posiadania poprzez jakiekolwiek obwieszczenie lub zarządzenie. W przeciwnym razie w ocenie wnioskodawcy doszłoby do naruszenia zasad Konstytucji - zarówno obecnej, jak i obowiązujących w latach 1945-1997. Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów, Rady Ministrów, Ministrów nie mogą stać w sprzeczności z aktami ustawodawczymi, z powyższego wynika, że niezgodne z prawem obejmowanie gruntu w posiadanie nie rodzi skutków prawnych wynikających z treści dekretu, tj. nie powoduje rozpoczęcia biegu terminu do złożenia wniosku o ustanowienie własności czasowej do gruntu. Zawiadomieniami z dnia 5 czerwca 2013 r., z dnia 16 kwietnia 2014 r., z dnia 18 lipca 2014 r. Kolegium poinformowało strony i ich przedstawicieli o postępowaniu w niniejszej sprawie. Zgodnie z postanowieniem z dnia [...]czerwca 2014 r. sygn. akt [...]Sądu Rejonowego w P., kuratorem masy spadkowej po J. S. jest sekretarz sądowy A. P. Zgodnie z postanowieniem z dnia [...] października 1983 r. sygn. akt [...] Sądu Rejonowego dla [...], spadek po T. B. zmarłym [...] stycznia 1953 r. nabyli: żona S. B., syn K. B. oraz syn E. B.. każdy z nich po [...]cz. Natomiast spadek po S. B. zmarłej dnia [...]stycznia 1969 r. nabyli: syn K. B. oraz syn E. B., każdy z nich po [...]. Zgodnie z postanowieniem z dnia [...]lutego 1992r. sygn. akt [...]Sądu Rejonowego dla W., spadek po E. B. (synu T. i S.) zmarłym dnia [...] lipca 1990 r. nabyli: syn G. B. i wnuczka M. B., po [...]każde z nich. Zgodnie z postanowieniem z dnia [...] lipca 1996 r. sygn. akt [...] Sądu Rejonowego dla W., spadek po K. B. zmarłym [...]maja 1995 r. nabyła wnuczka A .B. w całości. Obecnie dawna nieruchomość przy ul. [...]wchodzi w skład działki nr [...] w obrębie [...]i stanowi własność W., grunt oddany jest w użytkowanie wieczyste. Nieruchomość ma urządzoną księgę wieczystą nr [...]. Następnie organ omówił przepisy właściwe postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej, wskazując, że decyzja taka jest oceniana według przepisów prawa materialnego oraz stanu faktycznego obowiązującego w dacie wydania kwestionowanej decyzji. Kolegium stwierdziło, że przesłanki określone w punktach 1, 3, 4, 5, 6 i 7 art.156 k.p.a. nie nastąpiły i należy rozważyć, czy orzeczenie to zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa. Organ wskazał, że kwestionowane orzeczenie zostało wydane na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze W. Zgodnie z art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie - użytkownicy gruntu mogą w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Gmina uwzględni wniosek, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania, a jeżeli chodzi o osoby prawne - ponadto, gdy użytkowanie gruntu zgodnie z jego przeznaczeniem w myśl planu zabudowania nie pozostaje w sprzeczności z zadaniami ustawowymi lub statutowymi tej osoby prawnej (art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r.). Za bezsporne w sprawie Kolegium uznało, że Gmina dokonała objęcia przedmiotowego gruntu z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym nr [...]Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego W. dokonanego w myśl rozporządzenia Ministra Odbudowy z [...] stycznia 1948 r., wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 6, poz. 43), tj. z dniem 19 kwietnial948 r., zatem termin na złożenie wniosku upływał 19 października 1948 r. Jedynym warunkiem powodującym prawidłowość objęcia gruntu w posiadanie przez gminę był fakt zamieszczenia ogłoszenia o tym objęciu w organie urzędowym Zarządu Miejskiego - co w niniejszej sprawie nastąpiło. W dniu 27 października 1949 r. (data prezentaty) został złożony wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości położonej przy ul. [...]. Do wniosku o przywrócenie terminu został załączony opatrzony datą [...] października 1949 r. wniosek dekretowy. Biorąc powyższe pod uwagę, Kolegium uznało, że nie został dochowany termin określony w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. oraz termin ten nie został przywrócony, co potwierdza Orzeczeniem administracyjnym z dnia [...]grudnia 1949 r. [...] Zarząd Miejski w W.. Termin, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu jest terminem prawa materialnego, terminem zawitym. Termin o takim charakterze jest, w razie jego uchybienia, terminem nie przywracalnym, instytucja przywrócenia terminu bowiem ma zastosowanie tylko do terminów procesowych, zatem brak jest podstaw dla uznania, iż kwestionowane orzeczenie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa. Jako chybiony, organ uznał pogląd wnioskodawcy dotyczący prawidłowego objęcia w posiadanie spornej nieruchomości oraz przyjęcia, że termin sześciomiesięczny do złożenia wniosku dekretowego w ogóle nie rozpoczął swojego biegu. Rozporządzenie Ministra Odbudowy wydane w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej z dnia 27 stycznia 1948 r. w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 6, poz. 43) weszło w życie z dniem ogłoszenia, ti. w dniu 10 lutego 1948 r. Rozporządzenie to w § 1 stanowi, iż obejmowanie w posiadanie przez gminę gruntów na obszarze gminy, nieobjętych dotychczas w posiadanie na podstawie rozporządzenia z dnia 7 kwietnia 1946 r. następuje w drodze ogłoszeń Zarządu Miejskiego m. st. Warszawy, podanych do publicznej wiadomości przez zamieszczenie w organie urzędowym Zarządu Miejskiego i w jednym z poczytnych pism codziennych wydawanych w Warszawie oraz przez rozplakatowanie. W § 2 pkt 2 rozporządzenie to upraszczało także - w stosunku do uprzednio obowiązującego rozporządzenia - sposób określenia nieruchomości obejmowanej w posiadanie przez gminę. Według tej regulacji wystarczyło oznaczenie obszaru na którym grunty zostają objęte w posiadanie, a zatem przesłanka ta w niniejszej sprawie została spełniona. Stosownie do § 3 ww. rozporządzenia - jedynym warunkiem objęcia gruntów w posiadanie było zamieszczenie ogłoszenia o tym objęciu w organie urzędowym Zarządu Miejskiego (zob. uchwała NSA z dnia 5 czerwca 2000 r., OPK 32/99 publ. ONSA 2000/4/142). Jeżeli Dziennik Urzędowy Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego nr [...]ukazał się w dniu [...]kwietnia 1948 r. to z tym dniem nastąpiło prawidłowe objęcie przedmiotowej nieruchomości w posiadanie przez gminę a termin sześciomiesięczny, określony w art. 7 ust. 1 dekretu upłynął w dniu 19 października 1948 r. Jednocześnie należy zauważyć, że organy administracji nie są legitymowane do oceny czy przepis rozporządzenia, stanowiący podstawę prawną rozstrzygnięcia administracyjnego jest zgodny z Konstytucją lub ustawą. Brak jest zatem podstaw do zajęcia przez Kolegium stanowiska odnoszącego się do wysuwanej przez wnioskodawcę tezy naruszenia zasad Konstytucji - zarówno obecnej, jak i obowiązujących w latach 1945-1997 poprzez wydanie niezgodnego z wykładnią systemową dekretu Prawo rzeczowe, rozporządzenia regulującego objęcie gruntu w posiadania poprzez obwieszczenie lub zarządzenie. G. B. złożył wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]listopada 2014 r., podnosząc, że organ nieprawidłowo określił datę objęcia gruntu w posiadanie przez gminę i nieprawidłowo ustalił ją na dzień ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym. Wskazał, że rozporządzenie Ministra Odbudowy wydane w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej z dnia 27 stycznia 1948 r. w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 6, poz. 43) było niezgodne z aktem wyższego rządu, to jest dekretem z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe. Organ pominął ponadto dwa pozostałe warunki objęcia gruntu w posiadanie, to jest podanie w/w faktu do wiadomości w poczytnym piśmie codziennym wydawanym w W. oraz podanie wiadomości na plakatach. Zdaniem wnioskodawcy wobec złożonego skutecznie wniosku w trybie art. 7 dekretu odmowa przyznania prawa użytkowania wieczystego w formie decyzji mogła zapaść jedynie w przypadku sprzeczności w korzystaniu z nieruchomości z przeznaczeniem gruntu określonym w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w wyniku ponownego rozpoznania sprawy utrzymało zakwestionowaną decyzję w mocy. Organ II instancji wskazał, że przepis art. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy stanowił, że w celu umożliwienia racjonalnego przeprowadzenia odbudowy stolicy i dalszej jej rozbudowy zgodnie z potrzebami Narodu, w szczególności zaś szybkiego dysponowania terenami i właściwego ich wykorzystania, wszelkie grunty na obszarze W. przechodzą z dniem wejścia w życie niniejszego dekretu na własność gminy [...] Zgodnie z art. 7 ust. 1 dekretu dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące mogą w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Treść art. 7 dekretu wskazuje zatem, że przewidziane w tym przepisie prawa dotychczasowego właściciela gruntu, w tym przyznanie na gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa użytkowania wieczystego, mogłoby być przez właściwy organ rozpoznawane tylko i wyłącznie gdy właściciel zgłosił odpowiedni wniosek i to w terminie określonym w tym przepisie. Kolegium podkreśliło, że wniosek taki może być zgłoszony w ciągu sześciu miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę. Wskazało, że w pierwszym okresie działania dekretu tryb objęcia w posiadanie gruntu uregulowany był w rozporządzeniu Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r., wydanym w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania gruntów w posiadanie przez gminę W. Rozporządzenie z 1946 r. zostało zastąpione rozporządzeniem Ministra Odbudowy wydanym w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej z dnia 27 stycznia 1948 r. w sprawie obejmowania gruntów przez gminę m.st. Warszawy. W myśl § 1 rozporządzenia, obejmowanie w posiadanie przez gminę gruntów na obszarze W., nie objętych dotychczas na podstawie rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 7 kwietnia 1946 r. (Dz. U. R. P. Nr 16, poz. 112), następuje w drodze ogłoszeń Zarządu Miejskiego podanych do publicznej wiadomości przez zamieszczenie w organie urzędowym Zarządu Miejskiego i w jednym z poczytnych pism codziennych wydawanych w Warszawie oraz przez rozplakatowanie. Zdaniem Kolegium w rozpoznawanej sprawie doszło do skutecznego objęcia przedmiotowego gruntu w posiadanie z dniem ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym nr [...] Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego W. dokonanego w myśl rozporządzenia Ministra Odbudowy z 27 stycznia 1948 r., wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę W. (Dz. U. Nr 6, poz. 43), tj. z dniem 19 kwietnia l948 r., zatem termin na złożenie wniosku upływał 19 października 1948 r. Jedynym warunkiem powodującym prawidłowość objęcia gruntu w posiadanie przez gminę był fakt zamieszczenia ogłoszenia o tym objęciu w organie urzędowym Zarządu Miejskiego - co w niniejszej sprawie nastąpiło. Wniosek dekretowy został złożony dnia [...] października 1949 r., łącznie z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości położonej przy ul. [...]. Jak wskazano powyżej, § 3 rozporządzenia z dnia 27 stycznia 1948 r., stanowił, że obejmowanie gruntów w posiadanie przez gminę następuje w drodze ogłoszeń Zarządu Miejskiego Warszawy, podanych do publicznej wiadomości przez ich zamieszczenie w organie urzędowym Zarządu. Skutek prawny, polegający na tym, że grunty na określonym obszarze miasta [...] zostały objęte w posiadanie przez gminę w rozumieniu art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50. poz. 279), następował zatem z dniem wydania numeru organu urzędowego Zarządu Miejskiego, w którym głoszenie takie zostało zamieszczone. Z przytoczonych regulacji Kolegium wywiodło, że dla oceny czy byli właściciele nieruchomości warszawskiej zachowali uprawnienia dekretowe istotne znaczenie ma to czy określone podmioty złożyły wniosek o przyznanie im prawa wieczystej dzierżawy (własności czasowej, użytkowania wieczystego). Przepisy dekretu nie przyznawały, bowiem dotychczasowym właścicielom uprawnień do gruntu z mocy prawa, ani nie przewidywały możliwości realizacji takich uprawnień z urzędu. Zgodnie z treścią uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2000 r., sygn. OPK 32/99, prawne znaczenie dla objęcia gruntu w posiadanie gminy ma wyłącznie ogłoszenie dokonane w organie urzędowym Zarządu Miejskiego, co wprost wynika z treści § 3 rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948r. w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 6, poz. 43), ponieważ stanowi on, że grunty uważa się za objęte w posiadanie z dniem wydania numeru organu urzędowego Zarządu Miejskiego. Natomiast wskazane rozporządzenie nie łączyło żadnych skutków prawnych z ogłoszeniem w poczytnym piśmie codziennym oraz rozplakatowaniem. Nawet przy braku ogłoszenia w poczytnym piśmie codzienny, czy rozplakatowaniem nie występuje sankcja w postaci braku objęcia gruntów w posiadanie przez gminę. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że analiza tych unormowań musi być dokonywana w zestawieniu z przepisami dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), a w szczególności art. 4 i 7 ust. 1. Przepis art.7 ust. 1 dekretu czynności "objęcia w posiadanie gruntu" przez gminę nadał takie znaczenie prawne, iż od dnia objęcia w posiadanie gruntu należy liczyć początek terminu na zgłoszenie wniosku o przyznanie własności czasowej. Skoro tak, to prawne pojęcie "objęcia w posiadanie gruntów" należy łączyć z określoną datą, którą powinno określić rozporządzenie wydane na podstawie art. 4 dekretu. Według tego przepisu rozporządzenie ustala termin i tryb obejmowania w posiadanie przez gminę m. st. Warszawy gruntów określonych w art. 1 dekretu. Wychodząc z takiego założenia i poszukując daty, od której rozpoczyna bieg termin na zgłoszenie wniosku o przyznanie własności czasowej, nie można nie dostrzec, że w § 1 rozporządzenia posłużono się określeniem "obejmowanie" gruntów w posiadanie, co wskazuje na zespół czynności w czasie niedokonanym, a więc tryb obejmowania w posiadanie. Wr określonym trybie Zarząd Miejski miał obowiązek podania do publicznej wiadomości o przystąpieniu do obejmowania gruntów w posiadanie, dokonując ogłoszeń o tym w organie urzędowym Zarządu Miejskiego, w poczytnym piśmie codziennym oraz przez rozplakatowanie. Skutek prawny objęcia gruntu w posiadanie przez gminę jednak nie wiąże się ze wszystkimi czynnościami, o których mowa w § 1 rozporządzenia, występującymi łącznie. Skutek taki bowiem został określony w § 3 rozporządzenia, który wprost stanowi, że grunty uważa się za objęte w posiadanie "z dniem wydania numeru organu urzędowego Zarządu Miejskiego". Oznacza to, że prawne znaczenie dla objęcia gruntu w posiadanie ma wyłącznie ogłoszenie dokonane w tym organie. Tym samym z dokonaniem ogłoszeń w poczytnym piśmie codziennym oraz rozplakatowaniem rozporządzenie nie łączy w istocie żadnych skutków prawnych. Niezależnie zatem od tego, czy dokonano, czy też nie dokonano takich ogłoszeń (w poczytnym piśmie i przez rozplakatowanie), decydujące znaczenie ma ogłoszenie w organie urzędowym Zarządu Miejskiego, jak stanowi § 3 rozporządzenia. Organ wskazał, że kategoryczne i jednoznaczne sformułowanie § 3 rozporządzenia nie daje podstaw do wnioskowania, iż nie nastąpiło prawnie skuteczne objęcie gruntu w posiadanie przez gminę z dniem wydania numeru organu urzędowego Zarządu Miejskiego, w którym zamieszczono ogłoszenie, tylko z tej przyczyny, że brak jest dowodu, iż ogłoszenie było zamieszczone także w jednym z poczytnych pism codziennych wydawanych w W. oraz przez rozplakatowanie, albo, że ogłoszeń w tej formie nie dokonano. Odnośnie twierdzenia zawartego we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, że rozporządzenie Ministra Odbudowy wydane w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej z dnia 27 stycznia 1948 r. w sprawie obejmowania w posiadanie gruntów przez gminę m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 6, poz. 43) było niezgodne z aktem wyższego rządu, to jest dekretem z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe Kolegium wskazało, że organy administracji nie są legitymowane do oceny czy przepis rozporządzenia, stanowiący podstawę prawną rozstrzygnięcia administracyjnego jest zgodny z Konstytucją lub ustawą. Brak jest zatem podstaw do zajęcia przez Kolegium stanowiska odnoszącego się do wysuwanej przez wnioskodawcę tezy naruszenia zasad Konstytucji - zarówno obecnej, jak i obowiązujących w latach 1945-1997 poprzez wydanie niezgodnego z wykładnią systemową dekretu Prawo rzeczowe, rozporządzenia regulującego objęcie gruntu w posiadania poprzez obwieszczenie lub zarządzenie. Wskazaną decyzję zaskarżył do tutejszego Sądu G. B., zarzucił organowi naruszenie: 1. art. 7 ust. 1 Dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy z dnia 26 października 1945 roku (..Dekret") poprzez błędną wykładnię polegającą na nieprawidłowym określeniu daty objęcia gruntu w posiadanie przez gminę i ustalenie jej na dzień ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym oraz związane z tym nieprawidłowe określenie daty rozpoczęcia biegu i upływu terminu do złożenia przez poprzednika prawnego wnioskodawcy tzw. wniosku dekretowego wynikające z błędnego przyjęcia, iż skuteczne i zgodne z prawem było obejmowanie przez gminę gruntów w posiadanie jedynie poprzez wydane na podstawie Rozporządzenia Ministra Odbudowy z dnia 27 stycznia 1948 r. ogłoszenie w Dzienniku Urzędowym; 2. art. 7 ust. 2 Dekretu poprzez odmowę przyznania prawa własności czasowej, mimo, że korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego; 3. naruszenia art. 64 ust. 2 Konstytucji poprzez nie podjęcie jakichkolwiek działań wbrew zasadzie równej dla wszystkich ochrony prawnej własności i praw majątkowych zmierzających do zagwarantowania ochrony własności prywatnej na podstawie niekonstytucyjnych przepisów wydawanych w trybie dekretowym oraz w oparciu o swobodną interpretację organów administracyjnych; 4. art. 7 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy oraz w konsekwencji niezebrania oraz nierozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy, co miało wpływ na wynik sprawy; W związku z powyższym wniósł o uwzględnienie wniesionej skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości z uwagi na naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy oraz o zasądzenie na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu zostały rozwinięte zarzuty skargi oraz powtórzone argumenty wskazane we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej ppsa) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga podlega uwzględnieniu, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej wymienione. Podkreślić należy, że koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty, tj. organ, przed którym toczy się postępowanie oraz strona, o której prawach organ administracyjny orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna nabywa zdolność prawną, rozumianą jako zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków - stosownie do treści art. 8 k.c., z chwilą urodzenia, traci ją natomiast poprzez wygaśnięcie w dacie swojej śmierci. Okoliczność ta przesądza, że osoba zmarła nie może być uczestnikiem żadnego postępowania, które powinno być po jej śmierci kontynuowane z udziałem jej następców prawnych. Wydanie wobec niej decyzji powoduje, że jest ona obarczona wadą nieważności. Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, wyrażona w art. 10 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z powołanej zasady wynika między innymi obowiązek organu ustalenia z urzędu stron danego postępowania, powiadomienia stron o wszczęciu postępowania, a także doręczenia wszystkim podmiotom będącym stronami wydanych w sprawie pisemnych rozstrzygnięć (art. 109 § 1 k.p.a.). Z doręczeniem orzeczenia administracyjnego wiążą się bowiem przewidziane w Kpa skutki prawne. Nałożony na organ obowiązek prawidłowego ustalenia, na każdym etapie postępowania administracyjnego, kręgu stron postępowania administracyjnego ma, w świetle art. 156 § 1 k.p.a., szczególne znaczenie z tego powodu, że jego naruszenie stanowi przesłankę, która uzasadnia stwierdzenie nieważności przez sąd administracyjny zaskarżonego rozstrzygnięcia dotkniętego taką kwalifikowaną wadą postępowania administracyjnego. Jak wynika z akt sprawy, zarówno w dacie wydania kontrolowanej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]maja 2015r., jak i w dacie wydania wcześniejszej decyzji tego organu z dnia [...]listopada 2014r., nie żył uczestnik postępowania A. J.. Odpis skrócony aktu zgonu potwierdza, że w/w zmarł w dniu [...]maja 2013r. Wobec powyższego organy administracji wydane w sprawie rozstrzygnięcia skierowały do osoby nieżyjącej, która w chwili wydawania decyzji nie miała już przymiotu strony skoro nie miała podmiotowości prawnej. Powyższe działanie stanowiło rażące naruszenie prawa - w tym cytowanych wyżej przepisów ogólnych prawa cywilnego oraz art. 28 k.p.a.,- będące podstawą do stwierdzenia nieważności wydanych w sprawie rozstrzygnięć, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało, czy nie miało wpływu na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 27 marca 2009 r. sygn. akt II OSK 151/09). Jak podkreśla się w orzecznictwie i doktrynie prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie rozstrzygnięcia ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Charakter strony przysługujący osobie fizycznej wygasa bowiem z jej śmiercią. Oznacza to, że w stosunku do osób zmarłych nie można wszczynać postępowań i wydawać decyzji lub postanowień. Skoro postępowanie wykazało, że doszło do wydania rozstrzygnięcia w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że było ono obarczone wadą nieważności i powinno być usunięte z obrotu prawnego, aby nie wywoływało skutków prawnych (por. wyroki NSA: z dnia 27 kwietnia 1983 r. sygn. akt II SA 261/83, LEX 10693; z dnia 14 listopada 2001 r. sygn. akt I SA 2462/99, LEX 82653; Małgorzata Stahl - glosa do wyroku NSA, sygn. 261/83 - OSPiKA 1984 r., z. 5, poz. 108). Organ powinien bowiem w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania mieć aktualną wiedzę na temat kręgu podmiotów mających interes prawny w postępowaniu. Ponownie rozpoznając sprawę, organy administracji w sposób prawidłowy ustalą krąg stron postępowania i przeprowadzą je z poszanowaniem obowiązujących przepisów prawa materialnego oraz procesowego. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art.145 §1 pkt.2 oraz art. 200 p.p.s.a. orzekł jak na wstępie.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło