I SA/Wa 130/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie: WSA Jolanta Dargas WSA Maria Tarnowska (spr.) Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi Z. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r., nr [...] po rozpoznaniu odwołania Z. B. od decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności pieniężnej z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ przedstawił następujący stan faktyczny i prawny sprawy. Prezydent Miasta P. decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. odmówił Z. B. umorzenia należności pieniężnej w łącznej wysokości [...], na którą składa się kwota główna w wysokości [...] zł oraz odsetki w wysokości [...] zł nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Organ podkreślił, iż sprawa ustalenia oraz zwrotu nienależnie pobranych przez stronę świadczeń była przedmiotem odrębnego postępowania - także przed Kolegium, które potwierdziło zasadność zwrotu przez Z. B. nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego wraz z odsetkami. Organ wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (DZ.U. z 2006 r., Nr 139, Poz. 992 ze zm.) organ właściwy może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Powyższy przepis pozwala na zastosowanie ulgi w postaci umorzenia, ale tylko w sytuacjach szczególnych i wyjątkowych. Przesłanką jest trudna sytuacja rodzinna spowodowana np. ciężką długotrwałą chorobą, ubóstwem, a w konsekwencji brakiem środków dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Organ po analizie sytuacji rodzinnej i materialnej Z. B. nie znalazł szczególnie uzasadnionych przesłanek, które uzasadniałyby umorzenie nienależnie pobranego świadczenia. Organ przyznał, iż Pan Z. B. jest wprawdzie osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, choruje przewlekle, jednak adresatami zasiłku pielęgnacyjnego są właśnie osoby chore, niepełnosprawne. Strona ponadto posiada stałe źródło dochodu w postaci świadczeń z ZUS wysokości [....] zł. i nie występuje ryzyko utraty tego dochodu. Jest także właścicielem mieszkania własnościowego - posiada więc zabezpieczenie majątkowe. Od powyższej decyzji odwołał się Z. B. podkreślając, iż nie pobierał w jednym czasie świadczeń z dwóch źródeł. Za zaistniały błąd powinien jego zdaniem odpowiadać pracownik ZUS, gdyż znał dobrze jego sytuację: I grupa opiekuńcza - inwalida wojenny. O wszystkim także powiadomiony był MOPS. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] listopada 2011 r. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, iż Prezydent Miasta P. w prawidłowy sposób przeprowadził postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji, a kwestionowanej decyzji nie można zarzucić naruszenia prawa. Kolegium uznało, że w niniejszej sprawie nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie kwoty świadczeń nienależnie pobranych. Zdaniem organu odwoławczego organ pierwszej instancji zasadnie uznał, iż sytuacja odwołującego nie jest sytuacją "szczególną" w myśl art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a zwrot nienależnie pobranych świadczeń nie spowoduje znacznego pogorszenia się jego sytuacji materialnej. Organ ten dokładnie ustalił, a następnie przeanalizował aktualną sytuację rodzinną, dochodową i zdrowotną Z. B., a przed wydaniem rozstrzygnięcia uwzględnił nie tylko wysokość miesięcznych dochodów, ale również wiek i stan zdrowia odwołującego. Jak wynika z ustaleń organu Z. B. ma [...] lata i jest wprawdzie osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, systematycznie leczy się w wielu specjalistycznych poradniach, jednak koszty leczenia nie są poważnym obciążeniem dla jego domowego budżetu: podał bowiem, że miesięcznie przeznacza na leki ok. 200 zł. stałym wydatkiem są miesięczne opłaty mieszkaniowe w kocie 316,91 zł. wydatki na żywność, środki czystości i odzież, których łączna przeciętna suma w miesiącu nie została wprawdzie określona przez organ pierwszej instancji, ale biorąc pod uwagę stały comiesięczny dochód odwołującego się w kwocie [....] zł. - przekraczający ponad pięciokrotnie kwotę kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej wynoszącego 477zł. i określonego w ustawie o pomocy społecznej - daje to podstawę do stwierdzenia, iż w tym przypadku dokonanie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia nie spowoduje znacznego pogorszenia się sytuacji materialnej skarżącego i będzie on w stanie samodzielnie zaspokoić swoje niezbędne potrzeby życiowe - zwłaszcza w sytuacji gdy wystąpi on do Prezydenta Miasta P. z wnioskiem o rozłożenie należności na raty lub też o odroczenie terminu płatności przedmiotowej należności. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył Z. B., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wskazał, iż nie pobierał dodatku opiekuńczego z dwóch źródeł w jednym czasie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] listopada 2011 r. odmawiającą umorzenia należności powstałych z tytułu nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja narusza prawo. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji był art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (DZ.U. z 2006 r., Nr 139, Poz 992 ze zm.), zgodnie z którym organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególne uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Sąd podziela stanowisko organu, że przepis ten uprawnia właściwe organy administracji do umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń, w przypadku stwierdzenia "szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny" Pojęcie to nie zostało jednak ustawowo zdefiniowane, a zatem ustawodawca pozostawił organowi ocenę, czy sytuację materialno-rodzinną strony należy uznać za szczególnie uzasadniony przypadek dający podstawę do zastosowania instytucji umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. Instytucja umorzenia ma charakter wyjątkowy, a organ obowiązany jest do wyważenia interesu społecznego (publicznego) z indywidualnym interesem strony. Słusznie organ stwierdził, że użyty w art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych zwrot "może" oznacza, że decyzja podejmowana w tym zakresie jest decyzją uznaniową. Uznanie administracyjne, pomimo iż pozostawia organowi administracji swobodę w podejmowaniu decyzji, nie oznacza jednak pełnej dowolności, a każde rozstrzygnięcie oparte na uznaniu powinno być wyjątkowo wnikliwie i szczegółowo uzasadnione oraz poparte wyczerpującym zbadaniem okoliczności sprawy zgodnie z zasadami określonymi w art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Jak podkreślił WSA w Poznaniu: "Zapłata należnej kwoty może spowodować niekorzystne skutki dotyczące sytuacji rodziny. Stąd wydanie rozstrzygnięcia w sprawie umorzenia należności powinno być poprzedzone starannie przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, w trakcie którego dokonana zostanie analiza aktualnej sytuacji materialnej, życiowej i rodzinnej osoby zobowiązanej do zwrotu świadczenia, a w szczególności ustalenie, czy w sprawie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie powstałej należności. Artykuł powyższy uprawnia bowiem właściwe organy administracji do umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń, w przypadku stwierdzenia,że zapłata należnej kwoty może spowodować niekorzystne skutki dotyczące sytuacji rodziny" (wyrok z dnia 22 marca 2011 r.; sygn. akt II SA/Po 920/10). Niniejszy skład orzekający pogląd ten podziela w zupełności. Słusznie Samorządowe kolegium Odwoławcze w P. uznało, że w trakcie prowadzonego postępowania organ zobligowany jest ustalić dokładnie sytuację materialną, rodzinną i zdrowotną strony oraz określić, w jaki sposób zwrot nienależnie pobranych świadczeń będzie mieć wpływ na sytuację życiową zobowiązanego, a w szczególności czy pozbawienie zobowiązanego tej kwoty nie spowoduje znacznego pogorszenia się jego sytuacji materialnej, czy osoba zobowiązana będzie w stanie samodzielnie zaspokoić niezbędne potrzeby swoje oraz swojej rodziny, oraz, czy w sprawie nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny dające przesłanki do umorzenia. Wskazać należy, że zgodnie z art. 7 kpa oraz art. 77 § 1 kpa organy administracji publicznej są zobowiązane do podejmowania wszelkich niezbędnych kroków w celu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego pozwalającego na ustalenie stanu faktycznego sprawy zgodnego z rzeczywistością. W szczególności, organ administracji publicznej prowadzący postępowanie administracyjne jest zobowiązany dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnego przypadku na podstawie analizy całego materiału dowodowego, a swoje stanowisko winien uzasadnić w sposób przewidziany w przepisach kpa. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy zauważyć należy, iż z akt sprawy nie wynika jaka jest w rzeczywistości sytuacja majątkowa skarżącego. Wprawdzie organ wskazuje jakie są miesięczne dochody w gospodarstwie domowym Z. B., jednakże dane te nie są podparte żadnymi dowodowymi - w aktach sprawy brak jest dokumentów wskazujących na wysokość pobieranego przez skarżącego świadczenia emerytalnego bądź rentowego. Oznacza to, w ocenie Sądu, że organ nie wyjaśnił należycie istotnych w sprawie okoliczności, czym naruszył zarówno art. 7 kpa jak również art. 77 § 1 kpa, a naruszenia te mogły mieć wpływ na wynika sprawy. Uznać zatem należy, że postępowanie administracyjne nie zostało przeprowadzone wnikliwie, a mająca zasadnicze znaczenie w sprawie okoliczność – wysokość miesięcznego dochodu skarżącego Z. B. – nie została należycie udokumentowana. W tej sytuacji przedwczesne było badanie zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z przepisami prawa materialnego. Ponownie rozpoznając sprawę, organ będzie miał na uwadze powyższe. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), orzekł jak w sentencji.