I SA/Wa 1308/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogdan Wolski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2009 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu kosztów przyznanego świadczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...], w której orzeczono o zwrocie kosztów świadczenia przyznanego B. M. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Decyzją ostateczną Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2008 r. została przyznana B. M. pomoc rzeczowa w formie posiłku w okresie od 1 lutego 2008 r. do 31 grudnia 2008 r., przy czym odstąpiono od żądania zwrotu kosztów przyznanego świadczenia. Decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. Prezydent W. zmienił decyzję z dnia [...] lutego 2008 r. i ustalił, że B. M. przysługuje świadczenie w formie posiłku w okresie od 1 lutego 2008 r. do 31 grudnia 2008 r. z obowiązkiem zwrotu kosztów tego świadczenia w pełnej wysokości. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. Prezydent W. zobowiązał B. M. do zwrotu kwoty [...] zł. Kwota ta została rozłożona na [...] raty płatne miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji podano, że B. M. nie poinformowała niezwłocznie organu pierwszej instancji o fakcie sprzedaży swego mieszkania, co zmieniło znacznie jej sytuację materialną. Wobec powyższego B. M. winna ponosić pełne koszty przyznanej pomocy w formie obiadów. Jednocześnie, zgodnie z wolą B. M., należną do zwrotu kwotę rozłożono na [...] raty. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła B. M. podnosząc, że z uwagi na stan zdrowia i sytuację materialną nie jest w stanie zwrócić żądanej kwoty. B. M. wystąpiła o umorzenie należnej kwoty. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 98 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Stosownie do art. 109 tej ustawy osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie, o każdej zmianie ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, z którą wiąże się podstawa do przyznania świadczeń. W niniejszej sprawie B. M., pomimo ciążącego na niej obowiązku, nie poinformowała niezwłocznie organu pierwszej instancji o sprzedaży mieszkania i uzyskaniu z tego tytułu dochodu. Przychylając się do prośby wnioskodawczyni organ pierwszej instancji rozłożył należną do zwrotu kwotę na [...] raty, albowiem sytuacja materialna B. M. nie uzasadnia jej umorzenia. Skargę na powyższą decyzję wniosła B. M. podnosząc, że z uwagi na zadłużenie była zmuszona dokonać sprzedaży mieszkania i wyjaśniła, iż wynajmuje jeden pokój, za który płaci [...] zł miesięcznie. Obecnie czeka na mieszkanie, bo stać ją tylko na kawalarkę do remontu. Skarżąca wniosła o umorzenie należnej kwoty. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi wskazując, że B. M., mimo ciążącego na niej obowiązku, nie poinformowała niezwłocznie organu pierwszej instancji o sprzedaży mieszkania i uzyskaniu z tego tytułu dochodu. Przychylając się do prośby wnioskodawczyni organ pierwszej instancji rozłożył należną kwotę na [...] raty, albowiem sytuacja materialna wnioskodawczyni nie uzasadnia umorzenia należności. Akt notarialny został zawarty we wrześniu, jednak w lipcu skarżąca otrzymała znaczną kwotę, to jest [...] zł, co niewątpliwie wpłynęło na jej sytuację materialną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Ocena zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wskazuje, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ten akt decyzja Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2009 r., nie są zgodne z prawem w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. W sprawie administracyjnej zakończonej zaskarżoną decyzją organy obu instancji uznały, iż B. M. powinna być zobowiązana do zwrotu kosztów świadczenia przyznanego decyzją Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2008 r., gdyż wcześniej, to jest decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. Prezydent W. zmienił decyzję z dnia [...] lutego 2008 r. i ustalił, że B. M. przysługuje świadczenie z obowiązkiem zwrotu kosztów tego świadczenia w pełnej wysokości. Od decyzji tej B. M. nie wniosła odwołania. W decyzji z dnia [...] kwietnia 2009 r. organ zobowiązał B. M. do zwrotu kwoty [...] zł, przy czym rozłożył tę należność na [...] raty płatne miesięcznie. Z powyższego wynika, że organy obu instancji uznały, że B. M. powinna zwrócić koszty przyznanego świadczenia wykorzystanego od sierpnia do grudnia 2008 r., gdyż było to świadczenie nienależnie pobrane, o którym mowa art. 6 pkt 16 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r., Nr 115, poz. 728 ze zm.; dalej: "ustawa"). Zgodnie z tym przepisem świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Wobec tego orzeczono o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia i jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało między innymi art. 98 ustawy. Stosownie do tego przepisu świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. W zdaniu drugim tego artykułu zawarto odesłanie do art. 104 ust. 4 ustawy, który stanowi, że w przypadkach szczególnych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej może odstąpić od żądania takiego zwrotu. Nadmierne obciążenie wynikać będzie zwykle z trudnej sytuacji materialnej zobowiązanego. Stanowisko co do ewentualnego wniosku zainteresowanego lub pracownika socjalnego, wynikające z dyskrecjonalnej władzy organu, powinno zostać zawarte w decyzji, a jej wydanie powinno być poprzedzone wnikliwą oceną sytuacji osoby zobowiązanej. Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego organ odwoławczy jest obowiązany do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w jej całokształcie, a wobec tego na tym organie spoczywa także obowiązek usunięcia naruszenia prawa materialnego i procesowego, którego dopuścił się organ pierwszej instancji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 maja 2005 r., OSK 1548/04, niepubl.; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 czerwca 2008 r., VII SA/Wa 396/08, niepubl.). Odnosząc przedstawione stanowisko do sprawy administracyjnej zakończonej zaskarżoną decyzją Sąd stwierdza, że z akt sprawy administracyjnej wynika, że B. M. wystąpiła w dniu 27 lutego 2009 r. o umorzenie należności z tytułu nienależnie pobranego świadczenia, uzasadniając ten wniosek złym stanem zdrowia oraz koniecznością przeznaczenia kwoty uzyskanej ze sprzedaży mieszkania na spłatę zadłużenia. Wynika z tego, iż zainteresowana złożyła wniosek, o którym mowa w art. 104 ust. 4 ustawy i organy obu instancji były obowiązane do ustosunkowania się do wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnego świadczenia, a w przypadku jego nieuwzględnienia - przedstawienia podstaw rozstrzygnięcia sprawy w tym zakresie w uzasadnieniu decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze - rozpoznając odwołanie zawarte w piśmie z 9 kwietnia 2009 r., w którym skarżąca ponownie wystąpiła o umorzenie należności – nie dostrzegło uchybienia organu pierwszej instancji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazało, że organ pierwszej instancji rozłożył należną kwotę na raty, gdyż sytuacja materialna wnioskodawczyni nie uzasadnia jej umorzenia. Analiza uzasadnienia decyzji organu pierwszej instancji wskazuje, że organ ten nie rozpoznał wniosku skarżącej o odstąpienie od zwrotu należności z tytułu uzyskania nienależnego świadczenia. Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu decyzji wyjaśnił jedynie podstawy faktyczne i prawne żądania zwrotu należności, wskazując jednocześnie na uwzględnienie wniosku o rozłożenie świadczenia na raty. Niewłaściwe było zatem ograniczenie się przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze jedynie do kontroli, w dodatku ograniczonej , decyzji organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy powinien bowiem między innymi ustosunkować się do wniosku skarżącej o umorzenie należności, tym bardziej, iż wniosek ten został powtórzony w odwołaniu skarżącej, a organ pierwszej instancji nie zajął w tym zakresie jakiegokolwiek stanowiska. Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie organy pomocy społecznej naruszyły przepis art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 104 ust. 4 w zw. z art. 98 ustawy w sposób uzasadniający uchylenie wydanych decyzji. W toku dalszego postępowania administracyjnego organ uwzględnieni przedstawione powyżej stanowisko, a zatem ustosunkuje się także do wniosku zainteresowanej o odstąpienie od żądania zwrotu świadczenia. Organ powinien ustalić aktualną sytuację majątkową B. M., a także wziąć pod uwagę potrzebę przeznaczenia środków pieniężnych pozostałych ze sprzedaży mieszkania, po uregulowaniu zadłużenia, na nabycie kolejnego mieszkania pozostającego w zakresie możliwości finansowych zainteresowanej. Ostatecznie celowe będzie rozważenie czy żądanie zwrotu nienależnego świadczenia, z uwagi na ustaloną sytuację majątkową B. M. i aktualnie uzyskiwane dochody oraz konieczność ponoszenia kosztów leczenia, stanowiłoby dla zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, o czym mowa w art. 104 ust. 4 ustawy. W tym stanie sprawy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 152 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.