I SA/Wa 1318/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Skiba, Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lenart, sędzia WSA Monika Sawa (spr.), po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J.R. i B.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2020 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz J.R. i B.R. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "Kolegium" lub "organ") decyzją z [...] marca 2021 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku B. R. i J.R. (dalej jako "skarżący") o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z [...] marca 2020 r. nr [...] o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu [...] z [...] stycznia 1990 r. nr [...] orzekającej o odmowie sprzedaży lokalu mieszkalnego nr [...] w budynku położonym w [...] przy ul. [...] wraz z ustanowieniem użytkowania wieczystego [...] części gruntu o pow. [...] m2, na której posadowiony jest budynek. Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym: Prezydium Rady Narodowej w [...] orzeczeniem administracyjnym z [...] sierpnia 1956 r. nr [...] odmówiło K. P. i Z. K. prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], nr hip. [...] i jednocześnie stwierdziło, że wszystkie budynki - fragmenty znajdujące się na powyższym gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa. Powyższe orzeczenie zostało utrzymane w mocy decyzją Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z [...] maja 1961 r. nr [...]. Kierownik Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu [...] z [...] stycznia 1990 r. nr [...] orzekł o sprzedaży H. W. lokalu mieszkalnego nr [...] w budynku położonym w [...] przy ul. [...] wraz z ustanowieniem prawa użytkowania wieczystego [...] części gruntu o ogólnej pow. [...] m2, na którym usytuowany jest budynek. W dniu [...] maja 1991 r. została zawarta umowa sprzedaży ww. lokalu i oddania części gruntu w użytkowanie wieczyste (Rep.nr [...]). Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z [...] lipca 1999 r. nr [...], na skutek wniosku następców prawnych dawnych właścicieli gruntu, stwierdził, że decyzja Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z [...] maja 1961 r. w części dotyczącej sprzedanego lokalu nr [...] znajdującego się w budynku położonym przy ul. [...] wraz z ułamkową częścią gruntu oddaną w użytkowanie wieczyste jako nabywcy została wydana z naruszeniem prawa, a w pozostałej części stwierdził jej nieważność. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] lutego 2001 r. nr [...] uchyliło orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] sierpnia 1956 r. w części, w której została stwierdzona nieważność decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z [...] maja 1961 r. i w tym zakresie przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W konsekwencji do rozpoznania przez Prezydenta [...] pozostał wniosek o ustanowienie użytkowania wieczystego do gruntu położonego w [...] przy ul. [...] nr hip. [...]. Skarżący (będący następcami prawnymi dawnych właścicieli gruntu) w dniu [...] kwietnia 2017 r. wystąpili do Kolegium o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Wydziału Geodezji i Gospodarki Gruntami Urzędu [...] z [...] stycznia 1990 r. nr [...] orzekającej o sprzedaży na rzecz H. W. lokalu mieszkalnego nr [...] położonego w [...] przy ul. [...] oraz o oddaniu w użytkowanie wieczyste [...] części gruntu związanej z lokalem. Zdaniem skarżących, kwestionowana decyzja wydana została z naruszeniem prawa, albowiem na skutek decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], budynek nigdy nie stanowił własności Skarbu Państwa, a tym samym własności [...]. Kolegium pismem z [...] czerwca 2017 r. zawiadomiło strony, w tym H.W., o wszczęciu postępowania oraz o możliwości zapoznania się za materiałem dowodowym oraz prawie do wypowiedzenia się w sprawie. Następnie Kolegium postanowieniem z [...] listopada 2018 r. nr [...] zawiesiło z urzędu postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] stycznia 1990 r. Kolegium decyzją z [...] marca 2020 r. podjęło z urzędu postepowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z [...] stycznia 1990 r. (pkt 1) i orzekło o umorzeniu postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] stycznia 1990 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że po stronie skarżących brak jest interesu prawnego do kwestionowania w trybie nadzorczym decyzji o sprzedaży lokalu mieszkalnego, której nie byli stroną. Kolegium decyzją z [...] marca 2021 r., po rozpoznaniu wniosku skarżących o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymało w mocy własną decyzję z [...] marca 2020 r., podzielając stanowisko, że w świetle materiału dowodowego, poprzednicy prawni skarżących, a także sami skarżący, nie byli stronami decyzji objętej żądaniem o stwierdzenie nieważności. Stronami tej decyzji byli jedynie nabywcy lokalu. Skarżący również obecnie nie mają tytułu prawnego do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...]. W sytuacji, gdy wnioskodawcom nie przysługuje do przedmiotowej nieruchomości jakikolwiek tytuł prawnorzeczowy, to nie legitymują się oni interesem prawnym, o którym mowa w art. 28 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (wówczas Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), powoływanej dalej jako "K.p.a." Nie występują zatem oczywiste przesłanki determinujące istnienie interesu prawnego. W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skardze na powyższą decyzję skarżący wnieśli o uchylenie decyzji obu instancji, zarzucając organowi naruszenie: 1. art. 105 § 1 K.p.a., poprzez jego zastosowanie i umorzenie postępowania administracyjnego na skutek wadliwego przyjęcia, że nie było podstaw do merytorycznego rozpoznania sprawy wobec przyjęcia, że skarżący nie mieli w postępowaniu przymiotu strony w rozumieniu art. 28 K.p.a. wobec braku interesu prawnego; 2. art. 28 K.p.a. poprzez błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że skarżący nie wykazali i nie mają interesu prawnego w merytorycznym rozpoznaniu sprawy; 3. art. 7, art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, w tym na ustaleniu, że dla skarżących irrelewantny jest wynik postępowania nadzorczego jako niemający znaczenia dla dochodzenia roszczeń dekretowych, 4. art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy decyzja będąca przedmiotem niniejszego postępowania została wydana jako następstwo decyzji administracyjnej, w odniesieniu do której stwierdzono nieważność. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych przyczyn niż w niej wskazane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że decyzja Kolegium z [...] marca 2021 r., jak również poprzedzająca ją decyzja z [...] marca 2020 r. wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Sąd ustalił bowiem, że kwestionowane decyzje skierowane zostały do osoby, która w dniu ich wydania nie żyła. Z nadesłanego do Sądu odpisu skróconego aktu zgonu wynika bowiem, że jeszcze przed wszczęciem niniejszego postępowania nadzorczego, a zatem i przed wydaniem decyzji obu instancji, zmarła uczestniczka postępowania (będąca właścicielką lokalu, którego dotyczy postępowanie) – H. W. (zmarła w dniu [...] grudnia 2015 r.). W doktrynie i orzecznictwie sądowym utrwalił się pogląd, zgodnie z którym prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Ażeby można było mówić o postępowaniu musi istnieć organ administracyjny mający zdolność prawną do jego prowadzenia oraz strona, o prawach której organ orzeka w danym postępowaniu. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność prawną. Zgodnie z art. 8 Kodeksu cywilnego każdy człowiek od chwili urodzenia ma zdolność prawną. Zdolność ta kończy się z chwilą śmierci. Oznacza to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć postępowania i wydać decyzji. Gdyby zaś doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych (por. wyrok NSA z 14 listopada 2001 r. sygn. akt I SA 2462/99, LEX nr 82653; wyrok WSA w Warszawie z 12 lipca 2005 r. sygn. akt I SA 2422/03, LEX nr 190564; wyrok NSA z 20 września 2002 r. sygn. akt I SA 428/01, OSP 2004, z. 3, poz. 33). Powyższe oznacza, że H. W. (zmarła w dniu [...] grudnia 2015 r.) nie mogła być stroną postępowania zakończonego decyzją Kolegium z [...] marca 2020 r., utrzymaną w mocy decyzją z [...] marca 2021 r. Z chwilą śmierci strony postępowania w jej prawa i obowiązki powinni wstąpić jej następcy prawni. Z akt sprawy nie wynika natomiast, aby w postępowaniu administracyjnym brała udziału spadkobierczyni zmarłej, którą na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...][...] Wydział Cywilny z [...] lipca 2018 r. sygn. akt [...] jest jej córka – J. B.. Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę powyższe ustalenia, których treść ma istotne znaczenie dla przedmiotowej sprawy i określi właściwie wszystkie strony postępowania. Zauważyć przy tym należy, że stroną postępowania administracyjnego jest stosownie do art. 28 K.p.a. każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Obowiązkiem organu jest zatem zagwarantowanie stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz zapewnienie jej przed wydaniem decyzji możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Naruszenie tej zasady jest kwalifikowaną wadą procesową. Tymczasem z akt sprawy wynika, że zarówno zawiadomienie o wszczęciu postępowania z [...] czerwca 2017 r., jak również wszystkie wydane przez organ postanowienia i decyzje przesyłane były do zmarłej H. W.. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329), orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym miało miejsce w związku zobowiązywaniem stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19. Zgodnie bowiem z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.) przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a brak jest możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Taka zaś sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, bowiem rozpoznanie sprawy stało się konieczne z uwagi na datę wpływu skargi do sądu i dotychczasowy okres oczekiwania stron na zakończenie postępowania sądowego. Brak było jednocześnie, przy takiej liczbie stron postępowania, możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.