I SA/Wa 1334/13

8Sygn. akt I SA/Wa 1334/13 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 26 lutego 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Sędziowie: WSA Dorota Apostolidis WSA Emilia Lewandowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2014 r. sprawy ze skargi B. P. i R. P. na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy podjęcia zawieszonego postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa solidarnie na rzecz skarżących B. P. i R. P. kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Minister Skarbu Państwa postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...], po rozpatrzeniu zażalenia B. P. i R. P. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] o odmowie podjęcia postępowania, zawieszonego z urzędu w dniu [...] listopada 2011 r. w sprawie o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej – utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. Postanowienie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym. Pismem z dnia 18 grudnia 1990 r. I. N. wystąpiła do Urzędu Rejonowego w W. z wnioskiem o przyznanie ekwiwalentu za dom z ogrodem i stodołę w W. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2008 r. Prezydent W. przekazał ww. wniosek Wojewodzie [...] zgodnie z właściwością. Wnioskiem z dnia 31 grudnia 2008 r. K. N., jako pełnomocnik J. N., B. P. i R. P. wystąpił do Wojewody [...] z wnioskiem o wypłatę rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Właścicielami nieruchomości byli w dniu 1 września 1939 r. W. i J. małżonkowie L. Z wyroku Sądu Rejonowego [...] wynika, że W. i J. małżonkowie L. byli właścicielami nieruchomości położonej w mieście W., składającej się z [...]. Z postanowienia Sądu Rejonowego [...] wynika, że spadek po W. L. nabyli na podstawie ustawy: żona J. L. oraz dzieci[...] , po 1/4 części każde z nich. Postanowieniem Sądu [...] stwierdzono, że spadek po J. L. nabyły jej dzieci:[...], po 1/3 części każde z nich. W piśmie Urzędu [...] Biura Administracji i Spraw Obywatelskich z dnia 21 września 2011 r. wskazano, że według zbioru meldunkowego I. N. zmarła w dniu [...] stycznia 2008 r. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2011 r., nr [...] Wojewoda [...] zawiesił z urzędu prowadzone postępowanie. W uzasadnieniu wskazał, że w związku ze śmiercią I. N. nie jest możliwe wezwanie jej spadkobierców. Na postanowienie to strony nie złożyły zażalenia. Pismem z dnia [...] listopada 2012 r. pełnomocnik stron wniósł o podjęcie zawieszonego postępowania. W uzasadnieniu wskazał, że w przedmiotowym postępowaniu występują trzy sprawy administracyjne, a zawieszenie postępowania z urzędu powinno odnosić się wyłącznie do sprawy prowadzonej z wniosku J. N. Wnioski pozostałych stron powinny zostać wyłączone do odrębnych postępowań. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] Wojewoda [...] odmówił podjęcia postępowania, zawieszonego z urzędu w dniu [...] listopada 2011 r. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że w sprawie prowadzone jest jedno postępowanie, a zgodnie z art. 97 § 1 k.p.a. postępowanie zawiesza się w całości, gdyż ustawodawca nie przewidział możliwości jego zawieszenia i późniejszego podjęcia w części. Pismem z dnia 4 lutego 2013 radca prawny K. N., pełnomocnik stron postępowania – B. P. i R. P., wniósł do Ministra Skarbu Państwa zażalenie na w/w postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2013 r., Minister Skarbu Państwa postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] po rozpatrzeniu zażalenia B. P. i R. P. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] o odmowie podjęcia postępowania, zawieszonego z urzędu w dniu [...] listopada 2011 r., w sprawie z wniosków [...] o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. i J. małżonków L. nieruchomości w mieście W., poza obecnymi granicami RP – utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. W uzasadnieniu Minister Skarbu Państwa wskazał, że wyliczone w art. 97 k.p.a. sytuacje stanowią przesłanki obligatoryjnego zawieszenia postępowania administracyjnego. W przypadkach tych zatem postanowienie o zawieszeniu nie jest podejmowane w drodze uznania administracyjnego, lecz organ w razie spełnienia jednej ze wskazanych przesłanek, zobowiązany jest toczące się przed nim postępowania zawiesić. Jednocześnie niedopuszczalnym jest zawieszenie na podstawie art. 97 k.p.a. prowadzonego postępowania w przypadku, gdy żadna z wymienionych w przepisie tym przesłanek nie zaistniała. W odniesieniu do § 1 pkt 1 przywołanego artykułu, który to przepis wskazał organ I instancji zawieszając postępowanie w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty, podkreślenia wymaga zdaniem Ministra, iż regulacja skutku procesowego śmierci strony w toku postępowania administracyjnego (art. 97 § 1 pkt 1) ma w k.p.a. charakter złożony. O zaistnieniu podstawy zawieszenia postępowania decyduje łączne wystąpienie czterech następujących przesłanek: 1) nastąpiła śmierć strony lub jednej ze stron w toku postępowania; 2) nie jest możliwe wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu. Do momentu zatem wydania przez sąd deklaratywnego orzeczenia (postanowienia) o stwierdzeniu nabycia spadku zachodzi dla organu administracji publicznej niemożliwość wezwania spadkobierców strony do udziału w postępowaniu. Spadkobiercy zmarłej strony (a zarazem wnioskodawczyni) nie są w przedmiotowej sprawie ustaleni; 3) nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 30 § 5 k.p.a.; 4) postępowanie, ze względu na śmierć strony lub jednej ze stron, nie podlega obligatoryjnemu umorzeniu, jako bezprzedmiotowe (art. 105 § 1 k.p.a.). Zgodnie z art. 101 § 3 k.p.a. na postanowienie w sprawie zawieszenia postępowania albo odmowy podjęcia zawieszonego postępowania służy stronie zażalenie. Organ właściwy do rozpatrzenia zażalenia ma wyłącznie kompetencje do dokonania kontroli zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia w sprawie odmowy podjęcia zawieszonego postępowania, a zatem czy w świetle przepisów są podstawy prawne do podjęcia zawieszonego postępowania. Nie ma natomiast kompetencji do badania zasadności postanowienia w przedmiocie zawieszenia postępowania. W ocenie Ministra słusznie wskazał organ wojewódzki w zaskarżonej decyzji, że przepis art. 97 § 2 k.p.a. nie przewiduje podjęcia zawieszonego postępowania w części. Postępowanie zostało zawieszone na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 k.p.a., ze względu na brak możliwości wezwania spadkobierców I. N., o śmierci której organ dowiedział się z pisma Urzędu W. z dnia 21 września 2011 r. Podjęcie postępowania zgodnie z art. 97 § 2 k.p.a. może nastąpić, gdy ustąpiły przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania, organ administracji publicznej podejmie postępowanie z urzędu lub na żądanie strony. Należy stwierdzić, że przyczyna dla której zostało zawieszone postępowanie w przedmiotowej sprawie nie ustąpiła. Do akt sprawy nie zostało przedłożono prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku ani notarialny akt poświadczenia dziedziczenia po zmarłej I. N. Zdaniem organu odwoławczego przedmiotowe postępowanie o potwierdzenie prawa do rekompensaty może być podjęte wyłącznie wtedy, gdy do akt sprawy zostaną złożone dokumenty potwierdzające dziedziczenie po I. N., a tym samym ustąpi przyczyna, dla której postępowanie to zostało zawieszone. Zdaniem Ministra zarzut niewydzielenia do odrębnych postępowań spraw z wniosku B. P. i R. P. mógł być podniesiony w zażaleniu złożonym na postanowienie o zawieszeniu z urzędu postępowania. Jak wynika z akt sprawy, postanowienie to nie było kwestionowane przez strony w drodze zażalenia. Skargę na w/w postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli B. P. i R. P. wnosząc o jego uchylenie oraz o uchylenie poprzedzającego go postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2013r. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono: 1. naruszenie art. 97 § 2 Kpa przez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepis ten nie pozwala na wznowienie zawieszonego postępowania wtedy, gdy żądająca wznowienia strona powołuje się jedynie na bezpodstawność zawieszenia; 2.naruszenie art. 12 § 1 Kpa wynikające z błędnej wykładni art. 97 § 2 Kpa wskazanej w punkcie 1; 3.naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa (art. 144 Kpa) - w związku z art. 5 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej -przez utrzymanie w mocy postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2013 r., który to organ rozpatrujący wniosek o wznowienie postępowania bezzasadnie przyjął, że negatywne przesłanki do rozpatrzenia sprawy jednej ze stron mają wpływ na inne strony postępowania, dokonał zatem naruszenia przepisów prawa materialnego stosując błędną ich wykładnię polegającą na tym, że nie dostrzegł, iż zgodnie z art. 5 ust. 1 i ust 2 ww. ustawy rozpatrzenie wniosku osoby ubiegającej się o potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje niezależnie od rozpatrzenia wniosku innej osoby o potwierdzenie tego prawa. W uzasadnieniu skargi skarżący wskazali, że w niniejszej sprawie zostały złożone dwa wnioski dotyczące rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza obecnymi granicami RP: wniosek I. N. z dnia [...] grudnia 1990 r. oraz wspólny wniosek B. P. i R. P. z dnia [...] grudnia 2008 r. Wszystkie te sprawy zostały połączone do jednego postępowania na zasadzie art. 62 K.p.a. z uwagi na tożsamość: stanu faktycznego i podstawy prawnej oraz właściwość jednego organu - dla wszystkich trzech spraw. W dniu 21 listopada 2011 r. organ prowadzący postępowanie - Wojewoda [...] - po stwierdzeniu, że istnieje przeszkoda do prowadzenia postępowania z wniosku I. N. zawiesił również postępowanie prowadzone na wniosek B. P. i R. P. W ocenie skarżących zawieszenie postępowania prowadzonego na ich wniosek było sprzeczne z dyspozycją art. 97 § 1 Kpa, w stosunku do nich nie zachodzi bowiem żadna z określonych w tym przepisie przesłanek. Należy przede wszystkim zauważyć, że zgodnie z art. 5 ustawy z dnia 8 lipca o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek ubiegającej się o to osoby. Wniosek taki mógł zostać złożony w ustawowym terminie przez właściciela (współwłaściciela) pozostawionej nieruchomości albo przez jego spadkobiercę (art. 5 ust. 2). Oznacza to, że każda z tych osób mogła samodzielnie decydować o tym, czy złożyć stosowny wniosek niezależnie od decyzji innych osób. W konsekwencji, w razie występowania wielości spadkobierców, każdy z nich może działać samodzielnie. Następnie powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący wskazali, że regulacja zawarta w art. 5 ustawy ma na celu ułatwienie uzyskania rekompensaty przez każdego ze spadkobierców (...). Z przepisów ustawy wynika, że każdy spadkobierca, po spełnieniu koniecznych wymogów, może uzyskać potwierdzenie prawa do rekompensaty w zależności od przysługującego mu udziału spadkowego, a niezależnie od tego co postanowią pozostali spadkobiercy. Z podobnymi okolicznościami zdaniem skarżących mamy do czynienia w niniejszej sprawie, gdzie negatywne przesłanki dotyczą tylko jednego wniosku, pozostałe zaś wnioski mogą zostać merytorycznie rozpatrzone. Odmowa zatem podjęcia zawieszonego postępowania prowadzonego na wspólny wniosek B. P. i R. P. narusza art. 97 § 2 Kpa. Ponadto wskazano, że Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał wielokrotnie w swoim orzecznictwie, że skoro organ administracji ma obowiązek podjąć zawieszone postępowanie, gdy ustąpiły przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania, to tym bardziej ma taki obowiązek, gdy w rzeczywistości nie było powodów do zawieszenia. Minister Skarbu Państwa w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Biorąc pod uwagę powyższe kryteria kontroli, uznać należy , że skarga jest zasadna. Przedmiotem kontroli przez Sąd w niniejszej sprawie są postanowienia Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] kwietnia 2013 r. i Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. , odmawiające podjęcia zawieszonego postępowania z uwagi na to, że nie ustąpiły przyczyny uzasadniające jego zawieszenie. W ocenie Sądu w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy brak jest przeszkód do zbadania zasadności samych przyczyn zawieszenia postępowania. Z przepisu art. 97 § 2 k.p.a. wynika, że gdy ustąpiły przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania, organ administracji publicznej podejmie postępowanie z urzędu lub na żądanie strony. Gramatyczna wykładnia tego przepisu mogłaby rzeczywiście uzasadniać tezę, że dla podjęcia zawieszonego postępowania zawsze jest konieczne ustąpienie przyczyny jego zawieszenia. Jednakże taka wykładnia prowadzi do skutków, których nie można zaakceptować, chociażby z uwagi na zasadę szybkości postępowania (art. 12 k.p.a.) oraz zasadę prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a). W związku z tym mając na uwadze zasady wykładni systemowej, że skoro organ administracji ma obowiązek podjąć zawieszone postępowanie, gdy ustąpiły przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania, to tym bardziej ma taki obowiązek, gdy w rzeczywistości nie było powodów do zawieszenia i błędnie je zawieszono w stosunku do wszystkich wnioskodawców. Istotą zawieszenia postępowania jest zaistnienie przeszkody uniemożliwiającej jego kontynuowanie i gdy przeszkoda przestaje istnieć, to organ ma obowiązek podjąć postępowanie. Również taki obowiązek będzie spoczywał na organie administracji w przypadku nieprawidłowego zawieszenia postępowania m.in. tak jak w sprawie niniejszej, kiedy niezasadnie stwierdzi zaistnienie przeszkody powodującej zawieszenie postępowania w stosunku do wszystkich wnioskodawców. W przeciwnym przypadku mogłoby dochodzić do niepożądanych sytuacji, gdy nie byłoby możliwości podjęcia postępowania, ponieważ organ odmawiałby jego podjęcia, motywując to brakiem ustania przyczyny zawieszenia (mimo jej niezasadności). Istotą postępowania w niniejszej sprawie jest kwestia oceny zasadności odmowy podjęcia postępowania przez Wojewodę [...] i Ministra Skarbu Państwa, dotyczącego wniosków I. N. oraz R. P., B. P. i J. N., o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. i J. małżonków L. nieruchomości w mieście W., poza obecnymi granicami RP - zawieszonego przez Wojewodę [...] postanowieniem z dnia [...] listopada 2011 r., na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 kpa z uwagi na śmierć jednej z wnioskodawczyń – I. N. Jak wynika z akt sprawy wnioski te zostały połączone w jedno postępowanie z tej przyczyny, że troje wnioskodawców złożyło wnioski domagając się prowadzenia postępowania. Spowodowało to wszczęcie postępowania w trybie art. 62 kpa z uwagi na tożsamość: stanu faktycznego, podstawy prawnej i właściwości organu – dla wszystkich trzech spraw. Jednakże z brzmienia tego przepisu wynika, że jego zastosowanie nie jest obligatoryjne. Z treści wniosku o podjęcie zawieszonego postępowania z dnia [...] listopada 2011r. wprost wynika , że jednocześnie został w nim sformułowany wniosek o wyłączenie sprawy zainicjowanej wnioskiem J. N. do odrębnego rozpoznania . Wniosek ten powinien być zdaniem Sądu rozpoznany. W zaistniałej sytuacji, zdaniem Sądu ekonomia procesowa i należycie pojęty interes stron uzasadnia przyjęcie poglądu , że sprawa w zakresie w jakim dotyczy spadkobierców I. N. powinna zostać wyłączona do odrębnego postępowania. Nie ma natomiast żadnych przeszkód do rozpatrzenia wniosków pochodzących od B. P. i R. P. oraz załatwienia tych spraw poprzez wydanie decyzji, bowiem w stosunku do tych wnioskodawców nie zachodzi żadna z przesłanek określonych w art. 97 § kpa. Zgodnie z art. 5 ust. 1 w/w ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) - potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3, składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty (ust 2 art. 5 ustawy). Mając powyższe na względzie należy wskazać, że w warunkach niniejszego postępowania występują trzy sprawy administracyjne, każda ze stron może bowiem z osobna, działając samodzielnie ubiegać się o rekompensatę składając stosowny wniosek niezależnie od wniosku innych stron (art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej). Sąd zauważa, że prawo współwłasności nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami RP i prawo do rekompensaty za odpowiednie udziały w tej nieruchomości należne wnioskodawcom , to niewątpliwie dwa różne prawa majątkowe. Roszczenie o ustalenie prawa do rekompensaty jest majątkowym prawem podzielnym, które przysługuje każdemu z uprawnionych w częściach odpowiadającej ich udziałom we współwłasności nieruchomości. Poza sporem jest , że doktryna prawa i orzecznictwo sądów stoją na stanowisku , że świadczenie pieniężne ma charakter podzielny z samej jego istoty (por. wyrok SN z dnia 14 marca 2002 r., IV CKN 821/00, LEX nr 54375; wyrok SN z dnia 16 października 1976 r., IV PR 275/76, NP 1978, nr 6, s. 974, OSNCP 1977, nr 7, poz. 117, OSPiKA 1978, z. 4, poz. 70; wyrok SN z dnia 10 lutego 2004 r., IV CK 12/2003, OSNC 2005, nr 3, poz. 44, Radca Prawny 2005, nr 2, s. 112, Rejent 2005, nr 3, s. 139; wyrok SN z dnia 21 maja 2004 r., V CK 505/03, LEX nr 194091) . Skoro nie ulega wątpliwości, że świadczenie pieniężne jest zawsze podzielne, to nie może budzić wątpliwości dopuszczalność jego dochodzenia samodzielnie i niezależnie przez każdego z uprawnionych. Zdaniem Sądu skarżący w skardze trafnie powołali się także na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego który w wyroku z dnia 12 października 2011 r. sygn. akt I OSK 1988/10 wskazał, że ratio legis regulacji zawartej w art. 5 ustawy ma na celu ułatwienie uzyskania rekompensaty przez każdego ze spadkobierców, bez potrzeby ustalania pozostałych i ich miejsca zamieszkania. Z przepisów ustawy wynika, że każdy spadkobierca, po spełnieniu koniecznych wymogów może uzyskać potwierdzenie prawa do rekompensaty w zależności od przysługującego mu udziału spadkowego, a niezależnie od tego co postanowią pozostali spadkobiercy. Z podobnymi okolicznościami w ocenie Sądu mamy do czynienia w niniejszej sprawie, gdzie negatywne przesłanki dotyczą tylko jednego wniosku, pozostałe zaś wnioski mogą zostać merytorycznie rozpatrzone. Odmowa zatem podjęcia zawieszonego postępowania prowadzonego na wspólny wniosek skarżących B. P. i R. P. narusza art. 97 § 2 Kpa. Przy ponownym rozpoznaniu wniosku organ winien wziąć pod uwagę przedstawione stanowisko Sądu. Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.