I SA/Wa 1336/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym z wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. S. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania i wypłaty zasiłku stałego postanawia: 1. umorzyć postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2. odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata. Pismem z dnia 8 lipca 2015 r. M. S. złożył skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przyznania i wypłaty zasiłku stałego od 2003 r. Następnie wnioskiem z dnia 22 grudnia 2015 r., złożonym na urzędowym formularzu, M. S. wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że pozostaje bez środków do życia, nie przysługuje mu ani emerytura ani renta, jak też zasiłek z pomocy społecznej. Zadeklarował, że jest bezrobotny i nie posiada oszczędności. Zamieszkuje samotnie w mieszkaniu o powierzchni [...] m². Nie osiąga żadnych dochodów. Jednocześnie wyjaśnił, że ze względu na brak środków, nie leczy się. W związku z powyższym postanowieniem z dnia 5 stycznia 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata oraz umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. W dniu 11 lutego 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął sprzeciw skarżącego M. S. od ww. postanowienia z dnia 5 stycznia 2016 r. wobec czego straciło ono moc, a sprawa z wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący stwierdził, że postanowienie referendarza pozbawiło go prawa do obrony, w sytuacji gdy pozostaje bez środków do życia. Podniósł, że nie pobiera renty, twierdząc, że wielokrotnie informował Sąd o niniejszej okoliczności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) powoływana dalej jako: "P.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.). W myśl natomiast art. 249a P.p.s.a., jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. W rozpoznawanej sprawie wnioskodawca zwolniony jest z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych z mocy ustawy. Zwolnienie to wynika z przepisu art. 239 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., zgodnie z którym, strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Rozpoznawanie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych stało się więc zbędne i postępowanie w tym zakresie podlega umorzeniu, stosownie do treści art. 249a P.p.s.a. Odnosząc się natomiast do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika podnieść należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. W orzecznictwie podkreśla się, że przyznanie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta przeznaczona jest przede wszystkim dla osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Taka zaś sytuacja w ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie występuje, gdyż skarżący wnioskując o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata nie wykazał, że znajduje się w sytuacji kwalifikującej go do skorzystania z tej instytucji. Strona w złożonym oświadczeniu, co prawda, wskazała, iż jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku oraz, że nie pobiera renty ani emerytury, jednak co innego wynika ze znajdującego się w aktach administracyjnych pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] z dnia 5 lutego 2003 r. – M. S. ma ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy na trwałe od dnia 1 października 1998 r. zgodnie z postanowieniem Sądu z dnia 15 grudnia 2000 r. Stwierdzić również należy, że z uwagi na okoliczność, że skarżący występował z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w wielu prowadzonych w Wydziale I sprawach, Sądowi z urzędu znana jest okoliczność, iż w swoich oświadczeniach wskazuje, że jest pozbawiony jakichkolwiek dochodów i nie posiada jakiegokolwiek majątku, oraz, że skarżący notorycznie pomija fakt, iż ma przyznane prawo do świadczenia rentowego i odmawia jego pobierania. W związku z tym badając sytuację materialną skarżącego Sąd uwzględnił, że w postanowieniu z dnia 25 listopada 2014 r. sygn. I SA/Wa 3127/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, opierając się na oświadczeniu skarżącego oraz piśmie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 czerwca 2014 r., stanowiącym informację o przysługującym stronie świadczeniu i jego zawieszeniu, przyjął, że skarżący, co wynika z jego oświadczenia, jest świadomy, że została przyznana mu renta z tytułu niezdolności do pracy, jednak uważa, iż jest ona narzucona wbrew prawu i z tego powodu jej nie pobiera. Powyższe potwierdził także ZUS informując, że zawieszono przedmiotowe świadczenie z powodu niemożności jego doręczenia z przyczyn niezależnych od organu (art. 134 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U z 2013 r., poz. 1440 ze zm.), albowiem M. S. odmawia jego przyjęcia. Kwota zgromadzonego świadczenia za okres od 1 października 1998 r. do dnia 30 czerwca 2014 r. wynosiła [...] zł. Natomiast zgodnie z przepisem art. 135 ust. 2 ww. ustawy w przypadkach określonych w art. 134 ust. 1 pkt 5 wypłatę świadczenia wznawia się od miesiąca, w którym ją wstrzymano, jednak za okres nie dłuższy niż 3 lata poprzedzające bezpośrednio miesiąc, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty. W tej sytuacji Sąd uznał, że skarżący jest osobą, która posiada środki do życia i może zabezpieczyć kwotę niezbędną do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Aktualność powyższego ustalenia na gruncie niniejszej sprawy nie budzi zastrzeżeń, mając na uwadze, że stanowiło ono podstawę faktyczną w sprawach zakończonych postanowieniami Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2015 r. sygn. I OZ 1643/15, I OZ 1638/15 oraz z dnia 17 listopada 2015 r. sygn. I OZ 1503/15, w których skarżący nie podważył faktu, iż przyznanego mu świadczenia z przyczyn od siebie zależnych nie pobiera i nie zamierza pobierać. Uwzględnienie powyższego prowadzi do wniosku, że wskazana przez wnioskodawcę w oświadczeniu informacja o nieposiadaniu środków na utrzymanie nie znajduje uzasadnienia. Sąd odstąpił od wzywania skarżącego do wypowiedzenia się w kwestii dotyczącej przyznanego mu świadczenia, gdyż wyjaśnienie tej okoliczności miało miejsce w oparciu o zalecenia Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 18 września 2014 r. sygn. I OZ 760/14 – ma ono charakter względnie stały, zatem uznane zostało za zgodne z wymogiem podjęcia rozstrzygnięcia dotyczącego wniosku o przyznanie prawa pomocy w oparciu o ustalenia niebudzące wątpliwości. W niniejszej sprawie należało również podzielić stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w postanowieniu z 20 stycznia 2015 r. sygn. I OZ 12/15 przyjął, że dobrowolne niepobieranie przez skarżącego, tak jak i przez każdy inny podmiot, świadczenia rentowego jest świadomym wyborem, który bezpośrednio rzutuje jednak na sytuację finansową osoby zwracającej się o przyznanie prawa pomocy. Uniemożliwia bowiem przyjęcie, że strona zwracająca się o przyznanie prawa pomocy znajduje się w sytuacji ekonomicznej, która jest równoważna warunkom przyznania tego prawa wskazanym w art. 246 § 1 p.p.s.a. Przyznanie prawa pomocy nie może wystąpić w sytuacji, gdy sam wnioskujący o to prawo własnym działaniem doprowadza się do stanu zubożenia, który miałby uzasadniać przyznanie tego prawa (por. postanowienie NSA z 1 lipca 2015 r. sygn. I OZ 727/15). Stwierdzić należy, że zgromadzone środki świadczeń rentowych na koncie skarżącego traktować należy jako środki o charakterze oszczędnościowym, których wypłata uzależniona jest od woli samego skarżącego. Zatem M. S. nie można zaliczyć go do kręgu osób ubogich, będących w trudnej sytuacji materialnej. Z informacji zawartych w ww. sprawach wynika, że jest on w stanie ponieść koszty udziału w postępowaniu sądowym. Tym samym w niniejszej sprawie nie zachodziły podstawy do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 249a, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.