I SA/Wa 1360/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Sędziowie WSA Anna Falkiewicz – Kluj WSA Iwona Kosińska Protokolant referent stażysta Agnieszka Stefańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi Województwa [...] na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość oddala skargę. Decyzją z [...] kwietnia 2019 r. nr [...] Minister Inwestycji i Rozwoju (obecnie Minister Rozwoju, Pracy i Technologii, dalej jako organ) utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] listopada 2018 r. znak [...], którą wojewoda orzekł o ustaleniu odszkodowania w wysokości [...] ([...]) za prawo własności nieruchomości położonej w [...], w obrębie [...], w powiecie [...], województwie [...], oznaczonej jako działka ew. nr [...] o pow. [...], która stała się własnością samorządu województwa [...] z przeznaczeniem pod inwestycję drogową "Rozbudowa drogi wojewódzkiej nr [...], relacji [...], na odcinku: od ulicy [...] do ulicy [...] na terenie miasta [...], powiatu [...], województwa [...] – kategoria obiektów budowlanych XXV, XXV", na rzecz byłego właściciela tej nieruchomości Gminy Miasta [...] (pkt 1 decyzji), o powiększeniu ustalonego w pkt 1 odszkodowania o kwotę równą 5% wartości nieruchomości, tj. [...] ([...]) na rzecz Gminy Miasta [...] (pkt 2 decyzji) oraz zobowiązał Zarząd Województwa [...], reprezentowany przez Dyrektora [...] Zarządu Dróg Wojewódzkich w [...] do wypłaty ustalonego w pkt 1 i 2 odszkodowania w terminie 14 dni od dnia w którym decyzja ta stanie się ostateczna na rzecz Gminy Miasta [...]. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że postępowanie w niniejszej sprawie toczyło się na podstawie ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowywania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1363, dalej jako ustawa) oraz ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 65, dalej jako ugn). Zgodnie z art. 12 ust. 4 pkt 2 ustawy nieruchomości wskazane w decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stają się z mocy prawa własnością odpowiednich jednostek samorządu terytorialnego w odniesieniu do dróg wojewódzkich, powiatowych i gminnych z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowych stała się ostateczna, za odszkodowaniem ustalonym przez wojewodę w odrębnej decyzji, o której mowa w art. 18. W myśl art. 12 ust. 4c specustawy drogowej jeżeli na nieruchomości lub prawie użytkowania wieczystego tej nieruchomości zostały ustanowione ograniczone prawa rzeczowe z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna, prawa te wygasają. Stosownie do art. 18 ust. 1 ww. ustawy wysokość odszkodowania, o którym mowa w art. 12 ust. 4a, ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizacje inwestycji drogowej przez organ I instancji oraz według jej wartości w dniu wydania decyzji ustalającej wysokość odszkodowania. W myśl art. 18 ust. 1e ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych w przypadku, w którym dotychczasowy właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości objętej decyzją o wydaniu odpowiednio wyda tę nieruchomość lub wyda nieruchomość i opróżni lokal oraz inne pomieszczenia niezwłocznie, lecz nie później niż w terminie 30 dni od dnia: 1) doręczenia zawiadomienia o wydaniu decyzji, o której mowa w art. 17, 2) doręczenia postanowienia o nadaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności albo 3) w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna - wysokość odszkodowania powiększa się o kwotę równą 5% wartości nieruchomości lub wartości prawa użytkowania wieczystego. W myśl art. 134 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 r. poz. 2204, ze zm.) - dalej ugn, podstawę ustalenia wysokości odszkodowania stanowi, z zastrzeżeniem art. 135, wartość rynkowa nieruchomości. Zgodnie zaś z art. 135 ugn jeżeli ze względu na rodzaj nieruchomości nie można określić jej wartości rynkowej, gdyż tego rodzaju nieruchomości nie występują w obrocie, określa się jej wartość odtworzeniową (ust. 1). Przy określeniu wartości odtworzeńiowej nieruchomości oddzielnie określa się wartość gruntu i oddzielnie wartość jego części składowych (ust. 2). Przy określaniu wartości budynków lub ich części, budowli, urządzeń infrastruktury technicznej i innych urządzeń szacuje się koszt ich odtworzenia, z uwzględnieniem stopnia zużycia (ust. 4). Zgodnie z art. 134 ust. 3 i 4 ugn wartość nieruchomości dla celów odszkodowania określa się według aktualnego sposobu jej użytkowania, jeżeli przeznaczenie nieruchomości, zgodne z celem wywłaszczenia, nie powoduje zwiększenia jej wartości. Jeżeli przeznaczenie nieruchomości, zgodne z celem wywłaszczenia, powoduje zwiększenie jej wartości, wartość nieruchomości dla celów odszkodowania określa się według alternatywnego sposobu użytkowania wynikającego z tego przeznaczenia. Stosownie zaś do art. 154 ugn, wyboru właściwego podejścia oraz metody i techniki szacowania nieruchomości dokonuje rzeczoznawca majątkowy, uwzględniając w szczególności cel wyceny, rodzaj i położenie nieruchomości, przeznaczenie w planie miejscowym, stan nieruchomości oraz dostępne dane o cenach, dochodach i cechach nieruchomości podobnych (ust. 1). W przypadku braku planu miejscowego przeznaczenie nieruchomości ustala się na podstawie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy lub decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu (ust. 2). W przypadku braku studium lub decyzji, o których mowa w ust. 2, uwzględnia się faktyczny sposób użytkowania nieruchomości (ust. 3). Podstawę do ustalenia wysokości odszkodowania w niniejszej sprawie stanowi operat szacunkowy z [...] kwietnia 2018 r. sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego [...]. W ocenie organu operat ten sporządzony został zgodnie z § 36 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz.U. 2004 r. nr 207, poz. 2109 ze zm.) w związku z art. 134 ust. 3 ugn, nie zawiera żadnych nieprawidłowości które uniemożliwiałyby dalsze jego wykorzystanie i tym samym może stanowić podstawę do ustalenia wysokości odszkodowania. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu Minister podniósł, że rzeczoznawca prawidłowo oszacował wartość naniesień budowlanych w postaci ogrodzenia, tablic reklamowych oraz zadrzewienia. W ocenie organu przez stan nieruchomości należy rozumieć nie tylko rodzaj prawa przysługującego do nieruchomości i jego obciążenia, ale również stan faktyczny w jakim znajduje się nieruchomość, zaś okoliczności te powinny być ujmowane szeroko, ze względu na konieczność ujawnienia wszystkiego co pozwoli na ustalenie słusznego odszkodowania. Organ wskazał, że w rozumieniu przepisów ustawy w odszkodowaniu za przejętą nieruchomość zawiera się element utraty gruntu oraz jego części składowych. Zgodnie z art. 46 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1740, dalej jako kc) nieruchomościami są części powierzchni ziemskiej stanowiące odrębny przedmiot własności (grunty), jak również budynki trwale z gruntem związane lub części takich budynków, jeżeli na mocy przepisów szczególnych stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności. Części powierzchni ziemskiej (grunty) stanowiące odrębny przedmiot własności są z natury swej nieruchomościami (gruntowymi), a budynki, ich części i inne urządzenia trwale z gruntem połączone są częścią składową nieruchomości (gruntowej), zgodnie z zasadą superficies solo cedit. Ponadto w myśl art. 191 Kodeksu cywilnego własność nieruchomości rozciąga się na rzecz ruchomą, która została połączona z nieruchomością w taki sposób, że stała się jej częścią składową. Mając to na uwadze, organ wskazał, że rzeczoznawca majątkowy prawidłowo uznał, że znajdujące się na przedmiotowym gruncie tablice reklamowe o konstrukcji stalowej są jego częściami składowymi i prawidłowo organ I instancji orzekł o przyznaniu odszkodowania za te składniki. Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodło Województwo [...] (dalej jako skarżący). Zaskarżonej decyzji zarzucono: 1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, tj. art. 7 i 77 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 256, dalej jako kpa), polegające na niedokładnym i dowolnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy co do istotnego błędu w ustaleniach odnoszących się do stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ I i II instancji; 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: a. art. 18 ust. 1 ustawy poprzez nieprawidłowe ustalenie wartości nieruchomości na dzień wydania decyzji poprzez uwzględnienie wartości konstrukcji reklamowej, pomimo że nie była częścią składową gruntu; b. art. 47 § 3 kc na skutek błędnej wykładni i uznaniu, że tablica reklamowa stanowiąca stalową konstrukcję jest częścią składową nieruchomości, chociaż prawidłowa wykładnia tego przepisu wskazuje, że jest to w istocie rzecz ruchoma w sposób przemijający połączona z gruntem; c. art. 135 ust. 2 i 4 w zw. z art. 155 ust. 1 ugn w zw. z art. 47 kc oraz art. 31 ust. 1 Konstytucji RP na skutek błędnej wykładni i uznania, że określenie przez rzeczoznawcę majątkowego wartości nakładów co do których rzeczoznawca majątkowy wskazał na stałe związanie z gruntem uzasadnia przyjęcie przez organ, że rzecz stanowi część składową nieruchomości bez względu na określony sposób związania z gruntem rzeczy. Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w części, względnie o stwierdzenie jej nieważności oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do tego, czy tablica reklamowa może być uznana za część składową gruntu. W rozumieniu art. 47 i 48 kc częścią składową rzeczy jest wszystko, co należąc do niej jako do całości, nie może być odłączone bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości albo przedmiotu odłączonego. Połączenie części składowej z rzeczą musi mieć charakter trwały, fizyczny, funkcjonalny i zarazem ekonomiczny. O występowaniu części składowej decydują przesłanki natury obiektywnej, w tym znaczeniu, że połączenie z rzeczą musi mieć charakter materialny. Wymienione w art. 48 kc części składowe gruntu zostały wskazane jedynie jako przykłady, za czym przemawia posłużenie się przez ustawodawcę zwrotem "w szczególności". O trwałym związaniu budynku i innego urządzenia z gruntem decyduje struktura techniczna budynku i jego przeznaczenie. Budynki stają się częścią składową gruntu od chwili trwałego połączenia z gruntem, poprzez fundamenty budynku. Przez "inne urządzenia", o których mowa w art. 48 kc należy rozumieć budowle trwale związane z gruntem np. każdy obiekt budowlany niebędący budynkiem lub obiektem małej architektury, jak: obiekty liniowe, lotniska, mosty, wiadukty, estakady, tunele, przepusty, sieci techniczne, wolnostojące maszty antenowe, wolnostojące trwale związane z gruntem tablice reklamowe i urządzenia reklamowe, budowle ziemne, obronne (fortyfikacje), ochronne, hydrotechniczne, zbiorniki, wolnostojące, instalacje przemysłowe lub urządzenia techniczne, oczyszczalnie ścieków, składowiska odpadów, stacje uzdatniania wody, konstrukcje oporowe, nadziemne i podziemne przejścia dla pieszych, sieci uzbrojenia terenu, budowle sportowe, cmentarze pomniki, a także części budowlane urządzeń technicznych oraz fundamenty pod maszyny i urządzenia jako odrębne pod względem technicznym części przedmiotów składających się na całość użytkową (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 kwietnia 2020 r. sygn. akt I OSK 557/19). W utrwalonym orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że poprzez "trwałe związanie z gruntem" należy rozumieć mocne połączenie w takim stopniu, że odłączenie spowodowałoby zasadniczą zmianę w sensie technicznym uniemożliwiającą np. ponowne posadowienie danego obiektu w innym miejscu bez konieczności ponownego przygotowania podłoża oraz posadowienie obiektu na tyle trwale, by zapewnić mu stabilność i możliwość przeciwdziałania czynnikom zewnętrznym, mogącym go zniszczyć lub spowodować przesunięcie, czy przemieszczenie na inne miejsce, o tym zaś czy dane urządzenie jest trwale związane z gruntem, czy też nie, nie decyduje w danej sprawie jedynie technologia wykonania fundamentu i możliwości techniczne przeniesienia elementu w inne miejsce, lecz całość ustaleń organu dotyczących tego, czy wielkość tego urządzenia, jego konstrukcja, przeznaczenie i względy bezpieczeństwa wymagają takiego trwałego związania. Sama tylko techniczna możliwość przeniesienia obiektu na inne miejsce nie ma istotnego znaczenia (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 września 2009 r. sygn. akt II OSK 1361/08, z 29 lipca 2010 r. sygn. akt II OSK 1233/09 i z 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt II FSK 939/12). W ocenie Sądu kwestia trwałości związania z gruntem danego urządzenia reklamowego w każdym przypadku wymaga indywidualnej oceny w oparciu o przedstawione kryteria. Mając powyższe na uwadze Sąd wskazuje, że zgodnie ze sporządzonym w niniejszej sprawie operatem szacunkowym na przedmiotowej nieruchomości znajdują się cztery tablice reklamowe o konstrukcji stalowej z profili zamkniętych, o powierzchni od 8,85 m2 do 15 m2 i wysokości od 1,75 m do 2,35 m, osadzone stale w gruncie za pomocą stóp betonowych na słupach nośnych z profili stalowych. W takim stanie rzeczy nie budzi wątpliwości Sądu, że takiego rodzaju tablice reklamowe są stale związane z gruntem w sposób który uniemożliwia ich łatwe przeniesienie w inne miejsce. Nie zasługuje na podzielenie argument skarżącego, że techniczna możliwość odłączenia rzeczy od gruntu przesądza o tym, że nie jest to połączenie trwałe, albowiem w myśl utrwalonego orzecznictwa w tym zakresie wyznacznikiem trwałego związania z gruntem nie może być techniczna możliwość demontażu urządzenia i przeniesienia go w inne miejsce. Z tego samego względu nie ma również znaczenia okoliczność, że tablice reklamowe obecnie zostały zdemontowane, tym bardziej, że zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy wysokość odszkodowania ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ I instancji oraz według jej wartości z dnia, w którym następuje ustalenie wysokości odszkodowania. Sąd podziela stanowisko organów obu instancji, że operat szacunkowy w niniejszej sprawie sporządzony został prawidłowo i może stanowić podstawę do ustalenia wysokości odszkodowania. Organy prawidłowo zastosowały obowiązujące przepisy a wydane decyzje nie naruszają prawa. Dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) sąd orzekł jak w sentencji wyroku.