I SA/Wa 1365/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Iwona Maciejuk Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Skiba Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2014 r. sprawy ze skargi U. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpoznaniu odwołania U. O.-W., decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] marca 2013 r. w sprawie odmowy udzielenia pomocy finansowej na dofinansowanie rachunku za energię elektryczną w wysokości [...] zł. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy. Wnioskiem z dnia 28 lutego 2013 r. U. O.–W. wystąpiła do Prezydenta [...] o przyznanie pomocy finansowej na opłacenie rachunku za energię elektryczną w wysokości [...] zł. Prezydent [...] decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2013 r. odmówił udzielenia U. O. – W. pomocy finansowej na dofinansowanie rachunku za energię elektryczną w wysokości [...] zł. Od powyższej decyzji U. O. – W. wniosła odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] marca 2013 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że dochód miesięczny U. O. - W. w miesiącu poprzedzającym datę złożenia wniosku o dofinansowanie wynosił [...] zł (emerytura ZUS w wys. [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy w wys. [...] zł) i przekroczył kryterium dochodowe ustalone w ustawie o pomocy społecznej na kwotę 542 zł dla osoby samotnie gospodarującej. Organ podał, że zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182) – zwanej dalej "ustawą", w szczególnie uzasadnionych przypadkach może być przyznany zasiłek celowy bezzwrotny w wysokości nie przekraczającej kryterium dochodowego. Organ uznał jednak, że w tym przypadku taki szczególny przypadek nie zachodzi. W roku 2012 r. organ dysponował kwotą 1.077.933 zł na ten cel. W 2013 r. w budżecie przewidziano tylko kwotę 602.230 zł. Stąd, przede wszystkim musi mieć na względzie potrzeby osób spełniających kryterium dochodowe. Organ ustalił, że U. O. – W. znajduje się w trudnej sytuacji życiowej. Organ uwzględniając to, przyznał jej pomoc finansową w 2013 r. od stycznia do marca w formie zasiłków celowych na łączną kwotę [...] zł. W sytuacji, gdy kwota będąca w dyspozycji organu na ten cel jest o połowę mniejsza, niż w 2012 r. nie można zarzucić organowi przekroczenia granic uznania. U. O.– W. posiada stały dochód, otrzymuje dodatek mieszkaniowy, obecnie w wysokości [...] zł. Jest także pod stałą opieką Ośrodka. W 2012 r. otrzymała pomoc finansową w wysokości [...] zł. Kolegium zaznaczyło, że organ rozpoznający sprawę musi mieć na względzie możliwości finansowe gminy w zakresie zaspokajania obligatoryjnych świadczeń z pomocy społecznej, do których uprawnia kryterium dochodowe. W pierwszej kolejności organ zaspokaja potrzeby, których nie zabezpieczenie zagrażałoby egzystencji wnioskodawcy. Organ pomocy społecznej wkracza, gdy dochodzi do sytuacji krytycznej, gdy wnioskodawca nie jest w stanie zabezpieczyć sobie podstawowej egzystencji wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. W niniejszej sprawie organ zastosował wymienione kryteria, a zatem uznał, że brak było podstaw do uwzględnienia odwołania. Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] U. O. – W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi skarżąca U. O. – W. wskazała, że organ błędnie obliczył jej dochód biorąc pod uwagę aktualny odcinek emerytury i nieaktualną w marcu 2013 r. dopłatę do czynszu. Wówczas dochód skarżącej wynosił [...] zł, a nie [...] zł. Dochód [...] zł był aktualny w styczniu 2013 r. Skarżąca podała, że decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] organ przyznał zasiłek celowy specjalny na dofinansowanie energii w wysokości [...] zł. Nie rozumie dlaczego w marcu jej żądanie jest bezzasadne, a w styczniu było zasadne. Wówczas, jak i przy wydawaniu decyzji w niniejszej sprawie uczestniczył ten sam pracownik socjalny, dochód przekraczał kryterium dochodowe, kryterium dochodowe było to samo, ten sam budżet OPS - 602.230 zł, obowiązywały te same przepisy. Skarżąca podała, że jej rachunki za energię są chyba najniższe spośród przedstawionych. Oświadczyła, że ze sprzętów pobierających prąd pracuje tylko lodówka i że oświetla łazienkę tylko do prania ręcznego. Zimą i jesienią oświetla mieszkanie tylko jedną żarówką. Skarżąca zauważyła, że wobec niemożności uiszczenia opłaty za energię figuruje w Krajowym Rejestrze Długów. Lada dzień będzie miała odcięty dopływ prądu do lokalu. Skarżąca uważa, że wystąpiła do OPS po niezbędną pomoc, a nie źródło utrzymania. Skarżąca zaznaczyła, że od lat żyje poniżej godności człowieka. Mieszkanie nieodnowione od 1990 r. Skarżąca wskazała, że do 2005 r. pracowała. Żaden pracodawca jej nie zwolnił. Od 2005 r. permanentnie wnosi o pomoc w opłatach na zakup leków, środków czystościowych i dożywianie. Patologia tkwi w wysokości jej emerytury. Od 2005 r. z trudem wykonuje podstawowe prace domowe. Skarżąca wskazała, że ma nadciśnienie tętnicze i uszkodzoną lewą komorę serca. Podała, że wraz z przejściem na emeryturę nie stała się zdrowsza, młodsza i bogata. Skarżąca wskazała, że co miesiąc zaciąga kredyt na jedzenie w kwocie [...] zł, który później zwraca. Na życie pozostaje jej [...] zł. Na samo wyżywienie potrzebuje [...] zł, nie licząc innych potrzeb. Jeżeli chodzi o jej sytuację rodzinną skarżąca podała, że jej matka ma 81 lat i utrzymuje się z renty rodzinnej po ojcu. Rodzeństwo oscyluje na pograniczu nędzy. Dzieci z trudem zarabiają na tzw. socjal i nie są w stanie pomóc matce materialnie. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi podtrzymując prezentowane dotychczas stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawi zważył, co następuje. Skarga jest nieuzasadniona. Rację ma Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] twierdząc, że U. O. – W. nie spełnia przesłanek do przyznania jej zasiłku celowego w oparciu o przepis art. 39 ust. 1 i 2 ustawy. Jak wynika z akt sprawy skarżąca złożyła w dniu 28 lutego 2013 r. wniosek o pomoc finansową na opłacenie rachunku za energię elektryczną. Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku (styczeń 2013 r.). Z akt sprawy wynika, że dochód skarżącej w styczniu 2013 r. wyniósł łącznie [...] zł, z czego [...] zł stanowiła wypłacona emerytura (załączony do wniosku odcinek emerytury, pismo ZUS z dnia [...] lutego 2013 r.), a [...] zł dodatek mieszkaniowy (decyzja nr [...] z dnia [...] lipca 2012 r.). Dochód skarżącej przekraczał zatem kryterium dochodowe uprawniające do tego rodzaju świadczenia odnoszące się do osoby samotnie gospodarującej i wynoszące 542 zł (art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy w zw. § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - Dz. U. z 2012 r. poz. 823). Wbrew temu co twierdzi skarżąca dla oceny przesłanki odnoszącej się do kryterium dochodowego nie mógł mieć zatem znaczenia jej dochód z marca 2013 r. Sąd podziela też stanowisko organu odwoławczego, że zgłoszony w piśmie z dnia 28 lutego 2013 r. wniosek o pomoc finansową na opłacenie rachunku za energię elektryczną nie mógł być uwzględniony w ramach sprawy o przyznanie świadczenia na podstawie przepisu art. 41 pkt 1 ustawy. Zgodnie z tym ostatnim przepisem w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Jak podnosi się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym tego rodzaju świadczenie można otrzymać tylko w szczególnie uzasadnionym przypadku. Wyżej wymienione pojęcie stanowi zaś sytuację życiową osoby lub rodziny, wynikającą z faktu zaistnienia nadzwyczajnych, wyjątkowo negatywnych, niecodziennych, okazjonalnych, wpływających na sytuację życiową zdarzeń, którym strona nie była w stanie zapobiec. W orzecznictwie zwrócono uwagę, że zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych zasadniczo należy do zwykłych zadań pomocy społecznej, a nie zadań specjalnych (por. wyrok NSA z dnia 31 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1142/12, opubl. CBOSA). Zdaniem Sądu, SKO w [...] słusznie uznało, że wskazywany przez U. O. – W. we wniosku cel przyznania świadczenia pieniężnego nie mieści się w ramach przypadku "szczególnie uzasadnionego". Kwestia regulowania opłat związanych z używaniem lokalu mieszkalnego (opłacenie rachunku za energię elektryczną) dotyczy typowych wydatków obywateli, które się okresowo powtarzają. Także otrzymywanie przez skarżącą zbyt niskiej emerytury (przyznanej od sierpnia 2012 r. – pismo ZUS I Oddział w [...] z dnia [...] lutego 2013 r.) i trapiące ją dolegliwości zdrowotne (zaświadczenie lekarskie z dnia [...] grudnia 2011 r. i z dnia [...] lutego 2013 r., protokoły aktualizacji wywiadu, k-878, 886 akt administracyjnych) są zdarzeniami występującymi od dłuższego czasu w życiu skarżącej. W takim przypadku nie można mówić o wystąpieniu w dacie wydawania przez Prezydenta [...] decyzji z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] zdarzenia okazjonalnego, niecodziennego, nieoczekiwanego, czy też nadzwyczajnego, zwłaszcza, że skarżąca o zaspokojenie tego rodzaju potrzeb przez organ pomocy społecznej wnioskuje systematycznie od dłuższego czasu (np. wnioski z dnia: 24 listopada 2011 r., 8 lutego 2012 r., 28 lutego 2012 r., 29 marca 2012 r., 7 maja 2012 r., 21 czerwca 2012 r., 12 lipca 2012 r., 30 sierpnia 2012 r., 20 września 2012 r., 29 grudnia 2012 r., 8 stycznia 2013 r.). Sąd zwraca uwagę, że zupełnie wyjątkowy charakter zasiłku, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy jest uzasadniony tym, że - stosownie do art. 2, art. 3 ust. 3 i art. 4 ustawy – pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, która nie ma na celu dostarczenia obywatelom stałego źródła utrzymania, czy podwyższenia otrzymywanego niskiego dochodu. Istotą pomocy społecznej jest jedynie działalność wspierająca obywateli skierowana na umożliwienie przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są oni w stanie pokonać własnymi działaniami. W założeniu systemu pomocy społecznej świadczeniobiorca nie ma być biernym biorcą świadczenia, lecz partnerem jednostki pomocy społecznej, który wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości współdziałania w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji życiowej. Potrzeby osób ubiegających się o pomoc mogą być uwzględnione jedynie wówczas, gdy odpowiadają celom pomocy społecznej i mieszczą się w możliwościach organu pomocy społecznej. Z uzasadnienia decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] marca 2013 r., nr [...] wynika, że w 2013 r. uległ znacznemu zmniejszeniu budżet Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicy [...], który w 2012 r. na zasiłki celowe dysponował kwotą 1.077.933 zł, a w 2013 r. kwotą 603.230 zł., co tym bardziej uzasadnia potrzebę przyznawania świadczeń pieniężnych o charakterze specjalnym najbardziej potrzebującym, znajdującym się w nagłych sytuacjach kryzysowych (np. rodzinom niepełnym, wielodzietnym, osobom niepełnosprawnym, których dochód nieznacznie przekracza kryterium dochodowe). Sąd, ani też orzekające w sprawie organy nie kwestionowały tego, że U. O. – W. znajduje się w trudnej sytuacji osobistej (finansowej i zdrowotnej). Jeżeli skarżąca, która posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności (aktualizacja wywiadu, k-1013) uważa, że jej stan zdrowia pogarsza się winna czynić starania o uzyskanie orzeczenia lekarskiego pozwalającego jej nabyć prawo do świadczenia o charakterze opiekuńczo-pielęgnacyjnym, aby podwyższyć uzyskiwany dochód z emerytury i w ten sposób pokryć zwiększone wydatki na leki. Skarżąca ma stały dochód z emerytury, nie ma osób trzecich na utrzymaniu, a w jej otoczeniu rodzinnym znajduje się dwoje dorosłych dzieci pracujących za granicą, matka i czwórka rodzeństwa mieszkająca w Łodzi (aktualizacja wywiadu, k-1004). Skarżąca podnosi, że posiada wiele umiejętności (odwołanie od decyzji nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r.). Z akt sprawy wynika też, że może liczyć na pomoc z opieki społecznej w formie rzeczowej – posiłków w [...] (aktualizacja wywiadu, k-1004). Powyższe oznacza, że skarżąca ma pewne możliwości podjęcia własnych działań celem poprawy swej sytuacji materialnej. Zdaniem Sądu, to że skarżąca otrzymywała na początku 2013 r. pomoc finansową w postaci zasiłków celowych specjalnych, w tym na opłacenie rachunku za energię elektryczną (decyzja nr [...] z dnia [...] stycznia 2013 r.) nie mogło być podstawą do oceny zgodności z prawem decyzji SKO w [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] marca 2013 r., nr [...]. Sąd administracyjny oceniał legalność zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji kończącej sprawę administracyjną zainicjowaną wnioskiem U. O. – W. z dnia 28 lutego 2013 r. Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd uznał, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] i Prezydent [...] nie naruszyli art. 41 pkt 1 ustawy, a także nie przekroczyli granic uznania administracyjnego odmawiając przyznania U. O. – W. zasiłku celowego specjalnego na opłacenie rachunku za energie elektryczną. Z tego względu Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.