I SA/Wa 1389/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie: WSA Dariusz Chaciński (spr.) WSA Dorota Apostolidis po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi T.S. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania oddala skargę. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji postanowieniem z [...] maja 2018 r. utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z [...] lutego 2018 r. odmawiające wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją Wojewody [...] z [...] września 2010 r., którą potwierdzono M.W., A.P., P.S. i M.S. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M.W. i A.W. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu postanowienia Minister wskazał na następujące okoliczności sprawy. Wojewoda [...] decyzją z [...] września 2010 r. potwierdził M.W., A.P., P.S. i M.S. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M.W. i A.W. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej we [...] przy ul. [...] i [...]. Wnioskiem z 20 października 2017 r., doprecyzowanym w piśmie z 2 stycznia 2018 r., T.S. wystąpił do Wojewody [...] o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody [...] z [...] września 2010 r. Jako podstawę wznowienia postępowania wnioskodawca wskazał art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. w związku z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 października 2017 r., I OPS 3/17, gdzie jego zdaniem po raz pierwszy zostało przesądzone, że złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty przez jedną z osób uprawnionych skutkuje wszczęciem postępowania również w stosunku do pozostałych uprawnionych w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r., poz. 2097; dalej: ustawa z 8 lipca 2005 r. ). Wojewoda [...] pismem z 23 stycznia 2018 r. wezwał T.S. do wskazania, kiedy i w jakich okolicznościach dowiedział się o decyzji Wojewody [...] z [...] września 2010 r. W odpowiedzi T.S. poinformował, że o przedmiotowej decyzji dowiedział się od M.W. 1 lipca 2011 r. Wojewoda [...] postanowieniem z [...] lutego 2018 r. odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją Wojewody [...] z [...] września 2010 r. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że T.S. złożył wniosek o wznowienie postępowania po terminie określonym w art. 148 k.p.a., tj. po upływie miesiąca od dnia, w którym dowiedział się o decyzji. T.S. złożył zażalenie na postanowienie Wojewody [...]. W ocenie skarżącego organ I instancji błędnie przyjął, że w niniejszej sprawie nie został zachowany termin do złożenie wniosku o wznowienie postępowania, bowiem termin ten biegnie od dnia podjęcia przez NSA uchwały z 9 października 2017 r., I OPS 3/17, nie zaś od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. Utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, że w myśl art. 148 § 1 k.p.a. podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Paragraf 2 przewiduje, że termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji. Wznowienie postępowania administracyjnego jest trybem nadzwyczajnym, umożliwiającym wzruszenie decyzji ostatecznej, a więc takiej decyzji, która na mocy art. 16 § 1 k.p.a. jest objęta zasadą trwałości decyzji ostatecznych. Z tego względu wznowienie postępowania obwarowane jest szczególnymi wymogami formalnymi. Dlatego przed wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania organ administracji bada wyłącznie, czy wniosek o wznowienie postępowania oparty jest na enumeratywnie wymienionych w art. 145 § 1 i art. 145a k.p.a. przesłankach wznowienia, a także czy podanie o wznowienie postępowania zostało wniesione z zachowaniem terminów przewidzianych w art. 148 k.p.a. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 maja 2017 r., II OSK 2449/15, wskazano, że "zawarty w art. 148 § 2 k.p.a. zwrot "strona dowiedziała się o decyzji" należy rozumieć w ten sposób, że strona uzyskała informacje pozwalające zidentyfikować decyzję, której jej nie doręczono, w stopniu pozwalającym na sformułowanie żądania wznowienia postępowania. Chodzi o takie dane, jak nazwa organu, który decyzję wydał oraz sposób rozstrzygnięcia sprawy. Nie jest natomiast konieczne dokładne poznanie pełnej treści decyzji. Ciężar dowodu dochowania terminu, o którym mowa w art. 148 § 1 k.p.a., spoczywa na stronie, która domaga się wznowienia postępowania w sprawie. Strona musi więc udowodnić, kiedy (w jakiej dacie) dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania, w sposób pozwalający organowi zweryfikować i ustalić, że jej podanie o wznowienie wpłynęło przed upływem jednomiesięcznego terminu od dnia, w którym dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia." W piśmie z 12 lutego 2018 r. (data wpływu) wnioskodawca oświadczył, że o decyzji Wojewody [...] z [...] września 2010 r. dowiedział się od M.W. 1 lipca 2011 r. Powyższe oznacza, że wniosek o wznowienie postępowania został złożony przez T.S. po terminie określonym w art. 148 § 1 i 2 k.p.a., tj. po upływie jednego miesiąca od dnia, w którym dowiedział się o decyzji. Wskazana przez skarżącego uchwała NSA z 9 października 2017 r., I OPS 3/17 nie jest przesłanką uprawniającą do wznowienia postępowania. Ponadto przedmiotowa uchwała nie odniosła się do kwestii terminów wznowienia postępowań administracyjnych. Skargę na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] maja 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł T.S. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. w zw. z art. 148 § 2 k.p.a., poprzez ich łączne zastosowanie i stwierdzenie, że miesięczny termin do złożenia przez skarżącego podania o wznowienie postępowania rozpoczął bieg 1 lipca 2011 r., kiedy to skarżący dowiedział się od M.W. o decyzji w przedmiocie przyznania rekompensaty z tytułu pozostawionego przez A.W. poza granicami Rzeczypospolitej mienia [...], gdy w przedmiotowej sytuacji faktycznej i prawnej zastosowanie znajduje § 1 art. 148 k.p.a., zaś bieg terminu miesięcznego winien być liczony od podjęcia przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały z 9 października 2017 r., I OPS 3/17, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skargi podniesiono między innymi, że Naczelny Sąd Administracyjny wyraźnie wskazał, że gwarancją realizacji prawa strony, wynikającego z art. 61 § 4 k.p.a. w zw. z art. art. 5 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z 8 lipca 2005 r., jest sankcja wzruszenia decyzji w trybie wznowienia postępowania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Tym samym przesądzone zostało, że w tej szczególnej sytuacji, zastosowanie, w zakresie obliczania terminu do złożenia podania o wznowienie postępowania, znajdzie art. 148 § 1 k.p.a., zgodnie z którym podanie wnosi się w terminie miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Tą okolicznością jest rozstrzygnięcie przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 9 października 2017 r., I OPS 3/17, rozbieżności orzeczniczych, które w sposób jednoznaczny przesądziły o istnieniu po stronie skarżącego prawa do rekompensaty. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W ocenie sądu skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zaskarżone postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] maja 2018 r. utrzymało w mocy postanowienie Wojewody [...] z [...] lutego 2018 r. odmawiające wznowienia postępowania administracyjnego, z uwagi na uchybienie terminu do złożenia wniosku o wznowienie (art. 149 § 3 w zw. z art. 148 § 2 k.p.a.). Wznowienie postępowania jest instytucją prawną, stwarzającą możliwość ponownego rozpoznania sprawy administracyjnej, zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ją wydano, dotknięte było jedną z wad wymienionych w art. 145 § 1 k.p.a. lub w art. 145a § 1 i art. 145b § 1 k.p.a. Zgodnie z art. 147 k.p.a., wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony, z tym że wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. oraz w art. 145a i 145b k.p.a., następuje tylko na żądanie strony. W niniejszej sprawie mamy do czynienia z żądaniem wznowienia postępowania opartym na przesłance z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., czyli na braku udziału strony w postępowaniu bez jej winy. Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego ograniczają w czasie uprawnienie do złożenia podania o wznowienie postępowania. W świetle art. 148 k.p.a., podanie o wznowienie postępowania może być wniesione w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania, a w razie gdy żąda (jak w niniejszej sprawie) wznowienia na podstawie określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. – od dnia, w którym dowiedziała się o decyzji (art. 148 § 2 k.p.a.). W związku z tym ograniczeniem czasowym, organ administracji publicznej obowiązany jest z urzędu badać zachowanie jednomiesięcznego terminu. Wszczęcie postępowania w sprawie wznowienia postępowania na wniosek, pomimo uchybienia terminu, stanowiłoby rażące naruszenie prawa, godzące w wyrażoną w art. 16 § 1 k.p.a. zasadę trwałości decyzji ostatecznych. Stwierdzenie przez organ administracji publicznej, w fazie wstępnej postępowania, uchybienia terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania, uniemożliwia merytoryczne rozpoznanie sprawy, gdyż skutkować musi odmową jego wznowienia z przyczyn formalnych (por. np. wyroki NSA z 1 marca 2018 r., II GSK 2495/16; z 9 maja 2018 r., II OSK 2628/17 oraz z 25 października 2018 r., I OSK 2813/16). Przez "dowiedzenie się przez stronę o decyzji" uznać należy dzień, w którym strona powzięła wiadomość o jej istnieniu, przy czym elementami istotnymi tej wiedzy – niezależnie od źródła, z którego ona pochodzi – jest fakt wydania decyzji i przedmiot zawartego w niej rozstrzygnięcia. Jest to zatem dzień, w którym strona uzyskała informacje pozwalające zidentyfikować decyzję, której jej nie doręczono, w stopniu pozwalającym na sformułowanie żądania wznowienia postępowania. Chodzi o takie dane, jak nazwa organu, który decyzję wydał oraz sposób rozstrzygnięcia sprawy. Nie jest natomiast konieczne dokładne poznanie pełnej treści decyzji. Wystarczy, jeżeli strona posiadła informację, czego dana decyzja dotyczy (zob. wyrok NSA z 27 sierpnia 2018 r., II OSK 2226/18, LEX nr 2536881). W niniejszej sprawie bezsporne jest, że w powyższym znaczeniu skarżący dowiedział się o decyzji Wojewody [...] z [...] września 2010 r. w dniu 1 lipca 2011 r., co sam przyznał. Przepis art. 148 § 2 k.p.a. nie dopuszcza żadnej innej możliwości rozpoczęcia biegu jednomiesięcznego terminu do wniesienia żądania o wznowienie postępowania, opartego na przesłance z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., jak dzień dowiedzenia się przez stronę o decyzji, której jej nie doręczono. Przedstawiona w skardze próba wywiedzenia rozpoczęcia biegu jednomiesięcznego terminu do wniesienia podania o wznowienie postępowania od chwili podjęcia przez NSA uchwały z 9 października 2017 r., I OPS 3/17, nie znajduje żadnego uzasadnienia. Skarżący próbuje argumentować, że data podjęcia wskazanej uchwały była okolicznością stanowiącą podstawę do wznowienia postępowania, w rozumieniu art. 148 § 1 k.p.a. Ten ostatni przepis nie ma zastosowania do żądania opartego na art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., z uwagi na szczególną normę zawartą w § 2 art. 148 k.p.a. Uchwała NSA z 9 października 2017 r., I OPS 3/17, sama w sobie nie jest też okolicznością stanowiącą podstawę do wznowienia postępowania, gdyż wyjaśnia jedynie wątpliwości powstałe w orzecznictwie (zob. art. 267 p.p.s.a.) na tle art. 5 ustawy z 8 lipca 2005 r. Fakt podjęcia uchwały nie wyczerpuje żadnych znamion, stanowiących podstawę do wznowienia postępowania, w rozumieniu art. 145 § 1 k.p.a. Wprawdzie w uzasadnieniu uchwały z 9 października 2017 r., I OPS 3/17, zawarto stwierdzenie, że "Gwarancją realizacji tego prawa strony, wynikającego z art. 61 § 4 K.p.a. [do powiadomienia przez organ wszystkich stron o wszczęciu postępowania], jest sankcja wzruszenia decyzji w trybie wznowienia postępowania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a.", to jednak do wznowienia postępowania nie może dojść z naruszeniem terminów do wniesienia podania, określonych w art. 148 k.p.a., co wyjaśniono już wyżej (między innymi z uwagi na zasadę trwałości decyzji ostatecznych). Wbrew temu, co podniesiono w skardze, NSA prawa procesowego z art. 61 § 4 k.p.a. gwarantowanego sankcją z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., nie powiązał bezwarunkowo z art. 5 ust. 1 i 2 w zw. z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. Mając to na uwadze, sąd podzielił stanowisko organów nadzoru, że skarżący uchybił terminowi z art. 148 § 2 k.p.a., co musiało skutkować odmową wznowienia postępowania (art. 149 § 3 k.p.a.). W tej sytuacji na podstawie art. 151 p.p.s.a. sąd oddalił skargę.