I SA/Wa 139/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie WSA Dorota Apostolidis (spr.) WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant referent stażysta Joanna Berbecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2015 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej jako "k.p.a."), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. w dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na pokrycie kosztów transportu umożliwiającego dotarcie do placówek służby zdrowia w [...] i [...] r. Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym: Pismem z dnia [...] r. P. P. wystąpiła o przyznanie pomocy materialnej na [...], [...] i [...] kwartał [...] r. obejmującej m.in. zasiłek celowy na pokrycie kosztów transportu umożliwiającego dotarcie do placówek służby zdrowia w [...] i [...] r. w pełnej wysokości po [...] zł. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent W. odmówił przyznania zasiłku celowego na pokrycie kosztów transportu umożliwiającego dotarcie do placówek służby zdrowia w [...] i [...] r. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskodawczyni jest osobą prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jednocześnie wnioskodawczyni nie pracuje zawodowo, ani dorywczo, jak również nie prowadzi własnej działalności gospodarczej. Ponadto wnioskodawczyni nie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Organ podniósł, że wnioskodawczyni zajmuje trzy pokojowe mieszkanie wraz z matką i nie wnosi opłat za czynsz, natomiast faktury za energię elektryczną regulowane są przez ośrodek pomocy społecznej w pełnej wysokości. Prezydent W. wskazał, że Miejski Zespół Orzekania o Niepełnosprawności orzeczeniem z dnia [...] r. ustalił umiarkowany stopień niepełnosprawności wnioskodawczyni do dnia [...] r. Powyższe orzeczenie zostało zaskarżone i do dnia wydania decyzji nie zapadło rozstrzygnięcie w ww. sprawie. Wskazując na treść art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej Prezydent wskazał, że wobec konieczności pokrycia kosztów transportu na rehabilitację została przyznana pomoc finansowa w postaci zasiłku celowego na zakup kwartalnego biletu komunikacji miejskiej w pełnej wysokości [...] zł w miesiącu czerwcu. Jednocześnie rozpatrzenie wniosku o przyznanie zasiłku celowego w postaci pokrycia kosztów dojazdu na rehabilitację w postaci zakupu kwartalnego biletu na kolejny okres, z uwagi na toczące się postępowanie dotyczące orzeczenia o stopniu niepełnosprawności byłoby przedwczesne, albowiem uprawomocnienie się tego orzeczenia stanowić będzie o uprawnieniu wnioskodawczyni do zakupu tego biletu po niższej cenie, tj. przy zastosowaniu ulgi dla osoby niepełnosprawnej. Organ wskazał, że odmowa przyznania pomocy wynikająca z niniejszej decyzji nie uniemożliwia wnioskodawczyni wystąpienie o przyznanie pomocy finansowej na ten sam cel po uzyskaniu orzeczenia o niepełnosprawności. Odwołanie od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] r. złożyła P. P.. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. w dnia [...] r. W uzasadnieniu organ wskazał, że w myśl art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej organ może przyznać zasiłek celowy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Tak skonstruowany przepis przesądza, że udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego następuje w sferze uznania administracyjnego. Kryteria podlegające ocenie zawarte są w art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej. Kolegium wskazało, że wnioskodawczyni prezentuje postawę roszczeniową domagając się stałej comiesięcznej pomocy w wysokości wielokrotnie przekraczającej kryterium dochodowe. Tymczasem zasiłek celowy ma charakter doraźny, a nie stały. Kolegium wskazało, że wnioskodawczyni objęta jest stałą pomocą organu, zaś w miesiącu [...] r. przyznano jej zasiłek celowy w wysokości [...] zł na opłacenie energii elektrycznej zasiłek okresowy w wysokości [...] zł, zasiłek na zakup żywności w kwocie [...] zł, zasiłek celowy na zakup odzieży w wysokości [...] zł, a także dofinansowanie zakupu żywności w [...] i [...] r. po [...] zł miesięcznie, zaś w okresie od września do [...] po [...] zł miesięcznie. Kolegium podniosło, że wnioskodawczyni, mimo ciążącego na jej ojcu obowiązku alimentacyjnego, rezygnuje świadomie z tej formy pomocy finansowej. Ostatecznie organ zauważył, że ww. kwoty są kwotami znaczącymi jak na możliwości pomocy społecznej. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...]r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła P. P.. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie podkreślenia wymaga, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 39 ust 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej stronie może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może zatem, w myśl ww. przepisu, zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, także kosztów pogrzebu, przy czym użycie sformułowania "w szczególności" świadczy o tym, że jest to katalog przykładowy. Tym samym z brzmienia powołanych unormowań i użytego w nich zwrotu "może", wynika, że decyzja wydana w tym trybie przez organ administracji, ma charakter uznaniowy, co oznacza, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym powoduje, że nawet fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Oczywistym jest przy tym, że owo uznanie administracyjne doznaje ograniczeń. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika bowiem, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 1 i 4 cytowanej ustawy). Jednocześnie z treści art. 2 ust. 1 i 2 i art. 3 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wynika, że polityka społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości poprzez zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Reasumując powyższe należy wskazać, iż pomoc społeczna realizowana jest w stosunku do osób, które nie potrafią same w sposób obiektywny przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej w jakiej się znalazły. Jednocześnie udzielenie tej pomocy zmierzać ma do usamodzielnienia się tychże osób. Przyznanie zasiłku celowego, jako pomocy udzielanej na konkretny cel, podlega uznaniu administracyjnemu, które obejmuje również prawo organu da oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w odniesieniu do konkretnej osoby, jak i w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Należy również podkreślić, że świadczenia z pomocy społecznej mają jedynie charakter pomocniczy, tzn. są przyznawane w zakresie w jakim osoby ubiegające się o ich przyznanie same we własnym zakresie nie są w stanie ich zapewnić. Jeżeli zatem osobie wnioskującej przysługuje świadczenie w postaci obowiązku alimentacyjnego, to w pierwszej kolejności środki utrzymania powinny pochodzić właśnie z tego źródła. W myśl bowiem art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 583) wynika, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Tym samym rezygnacja z ustanowienia alimentów nie może oznaczać, że ciężar utrzymania ma pokrywać państwo w ramach środków przeznaczonych na pomoc społeczną. Ponadto udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Tym samym organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt l OSK 1464/06, Lex nr 299415; z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt l OSK 624/07, Lex nr 500091; z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1498/10). W niniejszej sprawie skarżąca pismem z dnia [...] r. wniosła o przyznanie jej zasiłku celowego na pokrycie kosztów transportu umożliwiającego dotarcie do placówek służby zdrowia w miesiącu [...] i [...] r. Nie jest kwestionowanym, że skarżąca jest osobą prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie uzyskuje dochodu. Skarżąca mieszka w trzypokojowym mieszkaniu wraz z matką, która prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] r., a także oświadczeń samej skarżącej wynika, że skarżąca nie otrzymuje pomocy finansowej od rodziców, przy czym swojego ojca nie zna i świadomie rezygnuje z możliwości uzyskania od niego alimentów. Należy zauważyć, że zgodnie z Uchwałą Nr [...] Rady Miasta W. z dnia [...] r. zmieniająca uchwałę w sprawie ustalenia ulg za usługi przewozowe środkami lokalnego transportu zbiorowego w W. ustalono nowe brzmienie § 2 załącznika do uchwały nr [...] Rady Miasta W. z dnia [...] r. w sprawie ustalenia ulg za usługi przewozowe środkami lokalnego transportu zbiorowego w W. (Dz. Urz. Woj. Maz. poz. 6320 i 8341 oraz z 2014 r. poz. 502). Zgodnie z nowym brzmieniem tego przepisu do przejazdów ze zniżką 50% środkami lokalnego transportu zbiorowego w W. uprawnione są osoby niepełnosprawne w stopniu umiarkowanym po ukończeniu 26 roku życia – na podstawie orzeczenia potwierdzającego niepełnosprawność wydanego przez zespół orzekający o stopniu niepełnoprawności, na podstawie przepisów prawa polskiego lub ważnej legitymacji wydanej przez właściwy organ, dokumentującej stopień niepełnosprawności zgodnie ze wzorem określonym przez ministra właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego wraz z dowodem osobistym lub innym dokumentem umożliwiającym potwierdzenie tożsamości osoby uprawnionej. Powyższy przepis prawa miejscowego ustanawia zatem niższą kwotę odpłatności za przejazd środkami komunikacji miejskiej dla osób wobec, których orzeczono o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, które ukończyły 26 rok życia. W niniejszej sprawie w stosunku do skarżącej Miejski zespół ds. orzekania o niepełnosprawności kolejnym orzeczeniem tj. z dnia [...] r. postanowił zaliczyć skarżącą do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności do [...] r., przy czym skarżąca odwołała się od powyższego orzeczenia. Tymczasem prawomocne orzeczenie o stopniu niepełnosprawności determinować będzie wysokość środków niezbędnych na pokrycie przejazdów skarżącej do placówek służby zdrowia. Wnioskowanie zatem przez skarżącą już w [...] r. o przyznanie środków na ten cel w [...] i [...] r. w wysokości [...] zł należy uznać za bezzasadne. Zważywszy, że organ ma ograniczone środki przyznanie skarżącej już w maju zasiłków celowych na ww. miesiące we wnioskowanych kwotach w przypadku podtrzymania orzeczenia przez Wojewódzki Zespół ds. orzekania o niepełnosprawności oznaczało by niegospodarność organu w zakresie dysponowania środkami publicznymi, jak również oznaczałoby pomniejszenie kwot, które mogłyby być przyznane innym osobom wymagającym pomocy społecznej. Jednocześnie rację ma organ, że kontrolowane orzeczenie nie pozbawia skarżącej możliwości ubiegania się ponownie o przyznanie zasiłków na ten cel w okresie późniejszym, pozwalającym na rzeczywistą ocenę sytuacji skarżącej, w tym uwzględnienia aktualnego stopnia niepełnosprawności skarżącej wynikającego z obowiązującego orzeczenia o niepełnosprawności. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.