I SA/Wa 1390/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Aneta Żak po rozpoznaniu w dniu 22 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z.G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2017 r. znak [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 16 stycznia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w [...] z dnia [...] października 1974 r. o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa. W dniu 15 lutego 2018 r. Z.G. (dalej: skarżący lub wnioskodawca) wystąpił z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku podał, że prowadzi z żoną emeryckie gospodarstwo domowe utrzymywane z dochodów z emerytur w wysokości [...]. Wnioskodawca wskazał, że nie posiada majątku innego iż mieszkanie o pow. [...] i wartości ok. [...]. Wysokość miesięcznych zobowiązań gospodarstwa domowego skarżącego, wyliczona na podstawie opłat ponoszonych w skali roku, wynosi [...]. Skarżący wskazał, że środki z pozostałej kwoty – [...] - przeznacza na zakup ubrania, środków czystości oraz środków utrzymania mieszkania oraz wymianę sprzętu domowego (lodówka, pralka, żelazko, remont mieszkania, utrzymanie instalacji wodnej, elektrycznej i kanalizacyjnej). Mając powyższe na uwadze należało zważyć, co następuje: Rozpoznawany wniosek zawiera żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych, zatem dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369), dalej: p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle powyższego należy stwierdzić, że rozstrzygając o zasadności wniosku o prawo pomocy organ sądowy rozpoznający ten wniosek zobowiązany jest ocenić sytuację majątkową wnioskodawcy przez pryzmat wysokości potencjalnych kosztów konkretnego postępowania sądowego. Ocenić bowiem trzeba, w jaki sposób samodzielne poniesienie przez stronę kosztów postępowania wpłynie na stabilność sytuacji majątkowej wnioskodawcy w aspekcie zaistnienia ryzyka doprowadzenia do uszczerbku utrzymania koniecznego wnioskodawcy i członków jego gospodarstwa domowego. Obowiązek wykazania istnienia takiego ryzyka, mając na uwadze brzmienie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy do osoby występującej z wnioskiem o prawo pomocy. W świetle zasady wyrażonej w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą bowiem koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Rozpatrując wniosek Z.G. o prawo pomocy pod kątem obciążeń finansowych, jakie skarżący musi ponieść w postępowaniu, którego ten wniosek dotyczy, należy stwierdzić, że koszty opłat sądowych w tej sprawie na obecnym jej etapie sprowadzają się do opłaty kancelaryjnej w wysokości 100 zł, do której uiszczenia skarżący będzie zobowiązany jeśli ustalone zostanie, że domaga się on sporządzenia uzasadnienia wyroku z 16 stycznia 2018 r. Odnosząc wysokość tej opłaty do deklarowanej przez skarżącego sytuacji majątkowej referendarz sądowy uznał, że skarżący nie wykazał, iż samodzielne poniesienie wydatku na opłatę kancelaryjną w wysokości 100 zł spowoduje uszczerbek w jego utrzymaniu koniecznym. Dwuosobowe gospodarstwo domowe skarżącego utrzymywane jest ze stałych źródeł dochodu przynoszących skarżącemu oraz jego żonie środki na utrzymanie w wysokości [...] miesięcznie. Stałe zobowiązania finansowe skarżący oszacował na kwotę [...] miesięcznie, przy czym nie podał ich szczegółowego wykazu. Wskazał jedynie, że pozostała kwota [...], z której mógłby ewentualnie czerpać środki na uiszczenie opłat sądowych, przeznaczana jest na zakup ubrania, środków czystości, środków utrzymania mieszkania oraz wymianę sprzętu domowego (lodówka, pralka, żelazko, remont mieszkania, utrzymanie instalacji wodnej, elektrycznej i kanalizacyjnej). O ile tego rodzaju wydatków nie można, co do zasady, z góry wyłączyć z katalogu wydatków służących utrzymaniu koniecznemu, o tyle nie można uznać, by sama hipotetycznie wskazana we wniosku o prawo pomocy konieczność wymiany określonych sprzętów domowych uzasadniała przyjęcie, że poniesienie przez stronę samodzielnie wydatku na opłatę kancelaryjną w wysokości 100 zł spowoduje uszczerbek w utrzymaniu koniecznym. Zauważyć należy, że wydatki na wymianę sprzętu domowego czy utrzymanie instalacji mają charakter wydatków okresowych, a ponadto żadne z oświadczeń złożonych w rozpoznawanym wniosku o prawo pomocy nie wskazuje na to, że skarżący aktualnie wydatki tego rodzaju ponosi, co czyni niemożliwym wygospodarowanie z bieżących dochodów kwoty 100 zł na opłatę kancelaryjną. Skoro zaś wskazana przez stronę potrzeba uwzględniania w budżecie domowym skarżącego tego rodzaju dodatkowych wydatków nie została połączona z wykazaniem, że aktualny stan mieszkania oraz sprzętów domowych wymaga od skarżącego pilnego przeznaczenia obecnie pewnej puli wolnych środków na te wydatki, gdyż zaniechanie w tym zakresie mogłoby spowodować niekorzystne skutki dla życia i zdrowia domowników, to nie można uznać, iż skarżący wykazał, że jego bieżąca kondycja finansowa uniemożliwia mu aktualnie samodzielne wywiązanie się z obowiązku, o którym stanowi powołany powyżej art. 199 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, iż każdy ubiegający się o prawo pomocy z racji prowadzonej sprawy sądowej, przed zwróceniem się o pomoc powinien poszukać oszczędności w prowadzonym budżecie domowym, w pierwszej kolejności dostosowując swoje wydatki do posiadanych możliwości finansowych (por. postanowienie NSA z dnia 10 października 2008 r. II OZ 1033/08) i wskazuje się zarazem, że koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (postanowienie NSA z dnia 10 listopada 2017 r., II OZ 1364/17). Udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do przypadków, gdy strona pozbawiona jest środków do życia lub posiadane środki są tak niewielkie, że zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom najuboższym, dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Stąd też nie jest zasadne zwolnienie od kosztów sądowych osób, które tak jak skarżący, poosiadają stałe źródło dochodów i płynność finansową, a ponadto nie wykazały, że plany modernizacji mieszkania bądź wymiany sprzętu AGD uznane zostać muszą za realizowane w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a więc że traktować je należy w dacie rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy priorytetowo względem obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i w związku z tym nie można ich przełożyć na okres późniejszy. W ocenie referendarza sądowego, kwota ok. [...] umożliwia zarazem poczynienie oszczędności w wysokości 100 złotych na opłatę kancelaryjną nie uszczuplając przy tym środków finansowych przeznaczanych na zakup środków czystości i ubrania na tyle, aby uniemożliwić poniesienie związanych z ich zakupem wydatków. Na przyjętej ocenie co do możliwości samodzielnego ponoszenia przez stronę kosztów sądowych z bieżących dochodów zaważył ponadto fakt samodzielnego uiszczenia przez skarżącego w okresie nieodległym czasowo od daty złożenia wniosku o prawo pomocy wpisu od skargi w wysokości 200 zł (wpłata w listopadzie 2017 r.). Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.