I SA/Wa 1392/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie: Sędzia WSA Dorota Apostolidis Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi R. Z. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2011., nr [...] Minister Skarbu Państwa po rozpatrzeniu odwołania R. Z., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2010 r., nr [...] o odmowie potwierdzenia R. Z. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższe rozstrzygniecie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wojewoda [...] decyzją z [...] grudnia 2010 r., nr [...] odmówił potwierdzenia R. Z. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu organ - powołując się na treść art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu postawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U Nr 169, poz. 1418 ze zm.) oraz na treść art. 6 ust. 1- 3 – zaznaczył, że do wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty należy dołączyć dowody, które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Takimi dowodami mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia sporządzony przez pełnomocnika do spraw ewakuacji lub orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego. Ponadto może to być akt notarialny, orzeczenie sądu lub organu administracji, tabela likwidacyjna albo wypis z księgi wieczystej, jednakże własność musi być udokumentowana na datę opuszczenia RP. Wojewoda wskazał, że w przypadku braku takich dokumentów dowodami świadczącymi o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami RP w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia przed organem prowadzącym postępowanie, notariuszem lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka. Organ podał, że przedłożona Karta Ewakuacyjna nr [...] wystawiona m. in. na nazwiska E. Z. oraz R. Z. wydana przez Rejonowego Pełnomocnika Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego do Spraw Ewakuacji, stanowi dowód repatriacji E. Z. oraz R. Z. z byłych terenów RP, wskutek okoliczności opisanych w art. 1 ust. 1 ustawy. W oparciu ten dokument Wojewoda stwierdził, że wyżej wymienione osoby posiadały obywatelstwo polskie bowiem zgodnie z treścią układu z dnia 9 września 1944 r. zawartego pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego, a rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium USSR repatriacja dotyczyła osób, które do dnia 17 września 1939 r. posiadały obywatelstwo polskie. Wojewoda zaznaczył, że w związku z brakiem dowodów potwierdzających pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami RP, strona przedłożyła do akt sprawy oświadczenia świadków A. Ż. z dnia 17 kwietnia 2009 r. i z dnia 28 kwietnia 2010 r. oraz H. D. z dnia 22 kwietnia 2009 r. i z dnia 28 kwietnia 2010 z podpisem poświadczonym przez notariusza. Oświadczenia świadków zostały przez nich podpisane w obecności notariusza, ponadto z oświadczeń świadków z dnia 17 kwietnia 2009 r. oraz z dnia 22 kwietnia 2009 r. wynika, że A. Ż. oraz H. D. wypełniły tylko rubryki ze swoimi danymi osobowymi i podpisały się pod przygotowanym wcześniej oświadczeniem. Z treści tych oświadczeń wynika, że przed wybuchem wojny A. D. była właścicielką nieruchomości położonej w K. przy ul. [...], składającej się z działki o powierzchni [...] m2 na której znajdował się ogród i sad, zabudowanej dwoma domami krytymi blachą - jeden z domów był w stanie surowym oraz dwóch komórek. W jednym z domów zamieszkiwali E. Z. z synem R. Z. Z oświadczenia świadka A. Ż. sporządzonego w formie aktu notarialnego wynika, że R. Z. i E. Z. posiadali w chwili przyjazdu A. Ż. do K. to jest w 1943 r. opisaną wyżej nieruchomość położoną w K. przy ul. [...], jednak brak jest informacji o pozostawieniu nieruchomości z przyczyn o których mowa w art. 1 oraz jaka była powierzchnia nieruchomości oraz jakie składniki wchodziły w jej skład w chwili opuszczenia przez nich byłych terytoriów RP. Z kolei świadek H. D. w akcie notarialnym zeznała, że właścicielem nieruchomości położonej w K. przy ul. [...] była A. D. oraz, że w jednym z domów zamieszkiwali jej wnuk R. Z. oraz córka E. Z. Zdaniem Wojewody, powołane wyżej oświadczenia nie potwierdzają pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP, a zatem nie stanowią – w rozumieniu art. 2 oraz art. 6 ust. 1 pkt 1 powołanej wyżej ustawy wystarczającego dowodu na pozostawienie nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Od powyższej decyzji R. Z. złożył odwołanie podnosząc, że rozstrzygnięcie Wojewody [...] jest dla niego krzywdzące. Decyzją z dnia [...] maja 2011., nr [...] Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2010 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że z oświadczeń świadków nie wynika powierzchnia postawionych budynków. Powierzchnia ta nie jest również uprawdopodobniona innymi dokumentami zebranymi w sprawie. Zdaniem Ministra, przy braku dowodów na powierzchnię zabudowy nie jest możliwym dokonanie wyceny jej wartości bowiem w oparciu o przepisy ustawy z 2005 r. powierzchnia i rodzaj składników mienia zabużańskiego winna być wykazana, a nie domniemywana. Same oświadczenia strony z punktu widzenia rangi dowodów wskazanych w art. 6 tej ustawy należy uznać za niewystarczające. Minister zauważył, że wprawdzie wnioskodawca przedłożył do akt sprawy odpis domowej książki meldunkowej domu położonego przy ul. [...] w K>, jednak z tego dokumentu nie wynika jaka była powierzchnia budynków. Organ odwoławczy zauważył, że brak jest jakichkolwiek dokumentów urzędowych wskazujących na pozostawienie działki gruntu jako składnika mienia zabużańskiego. Fakt ten podany został wyłącznie przez stronę postępowania, która wskazała, iż działka gruntu wynosiła łącznie [...] m2. W związku z powyższym oświadczenia świadków Minister uznał za niewiarygodne. Z jednej strony świadkowie nie potrafili podać chociażby w przybliżeniu rozmiarów domu w którym przebywali, z drugiej zaś w sposób precyzyjny oraz identyczny z informacjami podanymi w tej kwestii prze stronę, podali rozmiar działki gruntu. W ocenie Ministra, brak dokumentów archiwalnych uprawdopodabniających pozostawienie działki gruntu przy jednoczesnym wręcz identycznym opisie tego gruntu z informacjami wynikającymi wyłącznie z pism strony prowadzi do wniosku, iż przedmiotowe dowody są niewystarczające dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Na powyższą decyzję R. Z. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie domagając się jej uchylenia. Skarżący zarzucił Ministrowi Skarbu Państwa: 1) obrazę przepisów art. 7, art. 9, art. 75 § 2, art. 77 § 1 art. 80 i art. 107 § 3 kpa oraz art. 2 i art. 6 ust. 1- 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej polegającą na nieobiektywnej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów mających charakter dowolności, bierności w postępowaniu administracyjnym Wojewody [...], jak również Ministra Skarbu Państwa w ustaleniu prawdy materialnej w zakresie zebrania wszelkich dowodów i wyjaśnieniu okoliczności z urzędu, które mogą mieć istotne znaczenie dla meritum sprawy, a w szczególności poprzez uzupełnienie zeznań świadków H. D. i A. Ż. oraz zeznań skarżącego R. Z. przesłuchanego w trybie art. 80 kpa; 2) nieprzytoczenie zasadnych motywów dla których organy administracji obu instancji odmówiły wiary twierdzeniom H. D., A. Ż. i R. Z. oraz na niedostatecznym uwzględnieniu wagi dokumentów w postaci karty ewakuacyjnej nr [...] pełnomocnika do spraw ewakuacji oraz domowej książki meldunkowej nieruchomości A. D., położonej w K. przy ul. [...], przy rozpoznaniu niniejszej sprawy. Uzasadniając skargę R. Z. podkreślił, że w jego ocenie spełnia on warunki do realizacji prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami RP. Skarżący nie zgodził się z tym, że nie wykazał jaki majątek i o jakiej wartości odziedziczył po swojej babci A. D., bowiem przesłuchany w charakterze strony w oparciu o przepis art. 80 kpa zeznał, że pozostawiona w K. nieruchomość stanowiła działkę gruntu o powierzchni [...] m2, z czego [...] m2 stanowiło siedlisko, sad i ogród na której usytuowany był dom drewniany, czteropokojowy, kryty blachą o powierzchni [...] m2, drugi dom drewniany w stanie surowym o pow. [...] m2 również kryty blachą, bez trzonu kuchennego oraz dwie komórki przyległe do siebie o łącznej powierzchni [...] m2. Wszystkie te budynki zostały zbudowane w 1928 r. Zatem nie można zgodzić się z twierdzeniami organów, że zeznanie to jest mało szczegółowe, bowiem nie jest wskazana powierzchnia tych budynków, gdyż zostało to wykazane. Zdaniem R. Z., skoro organy administracji uważają, że zeznania skarżącego są zbyt ogólne, to w czasie przesłuchania należało zadać mu dodatkowe pytania, podobnie należało postąpić odnośnie oświadczeń świadków H. D. i A. Ż. Tym samym bez zadania świadkom stosownych pytań niesłusznie stwierdzono w decyzji Ministra Skarbu Państwa, że świadkowie ci nie potrafili podać choćby w przybliżeniu rozmiarów domu. Skarżący podkreślił, że przy wnikliwej analizie zebranego materiału dowodowego organ administracji państwowej powinien zwrócić uwagę, iż świadek A. Ż. w swoim oświadczeniu z dnia [...] kwietnia 2010 . poświadczonym przez notariusza podała, iż w roku 1943 zamieszkiwała w K. przy ul. [...] uciekając przed mordami UPA, z miejscowości U. pow. K. i może to być miejscowość sąsiednia miasta K. Reasumując w ocenie skarżącego organy administracji w sprawie niniejszej nie drążyły w sposób wnikliwy do wyjaśnienia prawdy materialnej, w sposób dowolny i lakoniczny odniosły się do dowodów przemawiających na korzyść skarżącego. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie. Odnosząc się do zarzutów podniesionych przez skarżącego zaznaczył, że w świetle zebranego materiału dowodowego nie można uznać, iż A. D. rzeczywiście była właścicielką całej nieruchomości położonej przy ul. [...] w K. W szczególności nie można uznać za wystarczający dowód samego oświadczenia wnioskodawcy by przy uwzględnieniu zasad z art. 7 i art. 80 kpa móc jednoznacznie stwierdzić fakt przysługiwania własności przedmiotowej nieruchomości A. D. Organ podkreślił, że pomimo wystąpienia do stosownych archiwów państwowych nie udało się zebrać żadnych dokumentów dotyczących spełnienia tej przesłanki. Zeznania A. Ż. oraz H. D. nie stanowią jednoznacznego dowodu na okoliczność wielkości powierzchni nieruchomości i nie wyjaśniają, czy A. D. była faktycznie właścicielką całej nieruchomości. Również dokumenty przedłożone przez skarżącego nie wskazują komu przysługiwało prawo własności nieruchomości gruntowej o powierzchni około [...] m2. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. Z przedłożonego oświadczenia świadka H. D. (byłego mieszkańca K.) wynika, że A. D. posiadała w miejscowości K. przy ul. [...] dwa domy drewniane kryte blachą, w tym jeden czteroizbowy z kuchnią i gankiem, a drugi niezamieszkały. Między budynkami były dwie komórki. Obiekty te położone były na działce o pow. około [...] m2, na której znajdował się ogród i sad. Z prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] grudnia 2008 r., sygn.. akt I Ns [...] wynika, że A. D. zmarła w 1937 r., a spadek po niej odziedziczył w całości jej wnuk R. Z. Z oświadczenia drugiego świadka A. Ż. (która zamieszkała w K. w 1943 r. u rodziny skarżącego) wynika, że na powyższej nieruchomości zamieszkiwali R. Z. i jego matka E. Z. Świadek potwierdziła okoliczności podane przez pierwszego świadka oraz podała, że drugi dom był dwuizbowy z kuchnią w stanie surowym, a pomiędzy budynkami były pomieszczenia gospodarcze na opał i materiały budowlane. Z uwierzytelnionej kopii domowej książki meldunkowej z 1931 r., wynika, że posiadanie przez A. D. zamieszkałego domu przy ul. [...] oparte było na prawie własności. Z zaprotokołowanego w dniu 8 kwietnia 2010 r. przez pracownika organu pierwszej instancji oświadczenia R. Z. wynika, że pierwszy dom (mieszkalny) miał pow. [...] m2, a drugi był niezamieszkały (nie miał trzonu kominowego) i miał pow. [...] m2. Komórki znajdujące się na działce były drewniane, kryte papą, z osobnymi wejściami i miały łącznie pow. [...] m2. Skarżący podał, że na gruncie siedlisko zajmowało [...] m2, sad około [...] m2, a pozostałą powierzchnię zajmował ogród. Z karty ewakuacyjnej nr [...] oraz zaświadczenia Dyrektora Archiwum Państwowego w L. nr [...] wynika, że skarżący wraz z matką poprzez punkt repatriacyjny w C. przybył z K. do C. 3 kwietnia 1945 r. Zdaniem Sądu, z całokształtu przedłożonych wyżej dowodów (oświadczeń świadków i dokumentów) oraz z przesłuchania strony wynika niesprzeczny opis mienia położonego w K. przy ul. [...]. Dowody te wskazują, że w dniu 1 września 1939 r. właścicielem domu mieszkalnego przy ul. [...] oraz posiadaczem gruntu o pow. około [...] m2 był wówczas małoletni R. Z. spadkobierca A. D., który w 1945 r. pozostawił to mienie, skoro wraz z matką przybył do C. Kwestią sporną jest natomiast to, czy R. Z. bądź wcześniej jego babka A. D. byli właścicielami gruntu na którym posadowiony był budynek przy ul. [...]. Rację ma Minister Skarbu Państwa twierdząc, że skarżący nie udowodnił prawa własności do gruntu pod budynkiem, lecz to, że grunt był w posiadaniu jego rodziny. Istotnym uchybieniem proceduralnym było jednak to, że w wezwaniach kierowanych przez Wojewodę do skarżącego nie został on pouczony o możliwości przedłożenia dokumentów z archiwów państwowych U., gdzie mogłyby znajdować się dokumenty urzędowe, czy sądowe dotyczące gruntu przy ul. [...] (na co zwrócono uwagę organowi w piśmie Archiwum Akt Nowych w W. z dnia [...] lipca 2009 r.). W niniejszej sprawie nie zostało też wyjaśnione, czy budynek mieszkalny, którego skarżący był właścicielem po babce, 1 września 1939 r. był odrębną od gruntu nieruchomością w rozumieniu ówcześnie obowiązujących przepisów (do czego niezbędna była analiza przepisów tomu X cz. I Zwodu Praw, ponieważ miejscowość K. położona była w d. zaborze rosyjskim). Wyjaśnienie tego zagadnienia miało istotne znaczenie dla sprawy, ponieważ ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. umożliwia przyznanie prawa do rekompensaty jedynie za nieruchomości, do których osobom fizycznym pozostawiającym tego rodzaju mienie przysługiwało prawo własności, co nie wyklucza przyznania rekompensaty za odrębne od gruntu nieruchomości budynkowe. Brak udowodnienia przez skarżącego za pomocą dokumentów i oświadczeń świadków praw właścicielskich do gruntu nakazywał zatem wyjaśnienie, czy przedmiotowy budynek mieszkalny 1 września 1939 r. mógł być odrębnym od gruntu przedmiotem własności. Gdyby się bowiem okazało, że ówcześnie obowiązujące ustawodawstwo dopuszczało możliwość traktowania budynku jako przedmiotu odrębnej własności, to organy winny wezwać skarżącego do udowodnienia, że on lub jego babka A. D. byli właścicielami odrębnej nieruchomości budynkowej. Jeżeli skarżący udowodniłby, że przedmiotowy budynek był odrębną od gruntu nieruchomością, to wówczas prawo do rekompensaty przysługiwałoby za pozostawienie tego budynku. Sąd nie podziela stanowiska Ministra Skarbu Państwa, że w niniejszej sprawie brak było danych, co do powierzchni budynków przy ul. [...] według stanu z chwili jego pozostawienia. Rację należy przyznać skarżącemu, że organ w tym zakresie miał możliwość uzupełnienia oświadczeń świadków poprzez wezwanie ich do złożenia zeznań osobiście w toku rozprawy (art. 89 i art. 90 Kpa). Organ pominął także to, że z zaprotokołowanych zeznań skarżącego wynikają dane dotyczące powierzchni tych budynków, a zatem organ mógł skorzystać z dowodu z przesłuchania strony, aby uzupełnić materiał dowodowy w tym zakresie (art. 86 Kpa). Zdaniem Sądu, nie można czynić zarzutu świadkom, że identycznie jak strona wskazali powierzchnię gruntu. Sąd zwraca uwagę, że świadkowie wskazują tę powierzchnię w przybliżeniu (operują pojęciem "około"), natomiast strona twierdzi, że ta powierzchnia miała [...] m2. Nie można się zgodzić z Ministrem Skarbu Państwa, że oświadczenia świadków dyskwalifikuje to, iż nie potrafili oni podać powierzchni zabudowań na gruncie. Uszło uwadze organu, że w toku postępowania administracyjnego nie zostały podjęte czynności procesowe, mające na celu uzyskanie od świadków informacji w tym zakresie (organ pierwszej instancji nie kierował wezwań do świadków). Minister pominął to, że dowody składane przez stronę w postępowaniu administracyjnym korzystają z domniemania prawdziwości, jeżeli nie są sprzeczne z innymi dowodami lub okolicznościami i faktami znanymi organowi administracyjnemu z urzędu. (por. wyrok SN z dnia 20 września 1990 r., sygn. akt III ARN 9/90, OSNC 1991/10-12/129). Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zarówno Wojewoda [...] jak i Minister Skarbu Państwa wydali decyzje z naruszeniem art. 7, art. 9, art. 75, art. 77 § 1, art. 80 i art. 86 Kpa, a naruszenia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W ponownie prowadzonym postępowaniu Wojewoda [...] pouczy skarżącego o możliwości zgłoszenia dowodów z archiwów państwowych U. i wezwie stronę do ich przedłożenia pod rygorem z art. 6 ust. 6 ustawy. W zależności od wyników postępowania wyjaśniającego organ podejmie dalsze czynności procesowe. Jeżeli skarżący nie uczyni zadość wezwaniu organu Wojewoda [...] wyjaśni opisane w niniejszym wyroku zagadnienia dotyczące statusu prawnego budynku przy ul. [..]. Biorąc to wszystko pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.