I SA/Wa 1392/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.), sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, sędzia WSA Monika Sawa, po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 30 marca 2022 r. nr KO-289/4103/90/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta i Gminy D. z dnia 18 stycznia 2022 r. nr MGOPS.4702.ŚP.000062.01.2022; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku na rzecz K. M. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z 30 marca 2022 r. nr KO-289/4103/90/22 utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z 18 stycznia 2022 r. nr MGOPS.4702.ŚP.000062.01.2022 odmawiającą przyznania [...] świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na matkę. Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: [...] wnioskiem z 11 października 2021 r. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką [...], ur. 10 października 1944 r., wdową, która na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z 14 stycznia 2010 r. nr MPZON-8211-1/19040/6/09/10 została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności ze wskazaniem, że wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencji. Niepełnosprawność istnieje od 2000 r., a ustalony stopień niepełnosprawności od 3 grudnia 2009 r. Orzeczenie wydano na stałe. [...] jest rolnikiem, nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, nie posiada prawa do świadczeń emerytalno - rentowych, ani żadnych innych wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Co do zakresu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną wnioskodawczyni przedstawiła szczegółowy harmonogram świadczonej pomocy. W trakcie wywiadu rodzinnego przeprowadzonego 26 października 2021 r. ustalono, że wnioskodawczyni zamieszkuje wspólnie z mężem i niepełnosprawną matką. Matka wymaga całodobowej opieki, zmaga się z licznymi chorobami – demencja - początki Alzheimera, Parkinsona, guz na płucu, skutki po udarze mózgu - niedowład prawej ręki, problemy ruchowe. Wymaga pomocy w przygotowaniu posiłku, w czynnościach higienicznych, podawaniu leków, zapewnieniu opieki medycznej i wykonywaniu ćwiczeń rehabilitacyjnych. Jest osobą pampersowaną. [...] jest mężatką oraz współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,30 ha. Mąż wnioskodawczym pracuje zawodowo. Wnioskodawczyni nie pracuje z uwagi na konieczność zapewnienia matce opieki. Nie może liczyć na pomoc rodzeństwa, gdyż są oni osobami chorymi. [...] nie jest w stanie samodzielnie poruszać się po mieszkaniu, wymaga pomocy drugiej osoby. Ma zapewniony balkonik i kule. Burmistrz Miasta i Gminy [...] decyzją z 8 listopada 2021 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na brzmienie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Samorządowe Kolegium Odwoławczego w [...] decyzją z 27 grudnia 2021 r. uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji uznając, że uzupełniającego postępowania dowodowego wymagało ustalenie wymiaru faktycznie wykonywanej opieki nad matką oraz związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym, a sprawowaniem opieki nad osobą legitymującą się znacznym orzeczeniem o niepełnosprawności. Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji przeprowadził 1 stycznia 2022 r. rodzinny wywiad środowiskowy w trakcie, którego dokonano ustaleń w przedmiocie sprawowania opieki. Ustalono, że wnioskodawczyni zamieszkuje w budynku własnościowym wraz z mężem i matką, która zmaga się z wieloma chorobami i wymaga ciągłej opieki, tj. pomocy w ubieraniu, przygotowywaniu posiłku - muszą być postawione w zasięgu ręki, zabiegi higieniczne, podawanie lekarstw, zapewnienie opieki medycznej, wykonywanie ćwiczeń rehabilitacyjnych. [...] jest współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,30 ha. Hodowla krów została zlikwidowana, a pole samodzielnie obrabia mąż wnioskodawczyni. Wprawdzie pracuje on zawodowo jako kierowca, ale gdy przebywa w domu zajmuje się gospodarstwem rolnym. Burmistrz Miasta i Gminy [...] decyzją z 18 stycznia 2022 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia wskazując, że powodem odmowy jest niespełnienie warunków określonych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111) – dalej "u.ś.r.". [...] wniosła odwołanie od powyższej decyzji. SKO w [...] rozpoznając sprawę przytoczyło treść art. 17 ust. 1 u.ś.r., art. 17 ust. 1b u.ś.r., wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt. K 38/13 oraz stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne i podkreśliło, że rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżąca - jako córka wymagającej opieki, niepełnosprawnej [...] - jest osobą, na której zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki. W niniejszej sprawie kwestą sporną jest natomiast zaistnienie drugiej przesłanki, tj. niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawną matką oraz zakres sprawowanej opieki. Organ podkreślił, że materiał dowodowy sprawy wskazuje jednoznacznie, iż strona nie spełnia warunku rezygnacji z zatrudnienia określonego w art. 17 ust. 1 u.ś.r. [...] jest bowiem współwłaścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 8,30 ha. Zgodnie z art. 17b ust. 1 u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenie pielęgnacyjne ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: 1) rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; 2) małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Aby więc rolnik mógł ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, musi zaprzestać prowadzenia gospodarstwa rolnego - stanowi to warunek konieczny do otrzymania tego świadczenia. W odniesieniu do małżonka rolnika lub domownika również przesłanką przyznania świadczeń jest zaprzestanie prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. SKO w [...] zaznaczyło, że w treści wniosku z 20 września 2021 r. [...] oświadczyła, że jako rolnik nie zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego, po czym w oświadczeniu z 27 listopada 2021 r., załączonym do odwołania podała, że z dniem 26 października 2021 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego potwierdziła stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 2 u.ś.r.). W ocenie Kolegium z całokształtu sprawy wynika jednak, że odwołująca nie zaprzestała pracy we własnym gospodarstwie rolnym. Organ przytoczył stosowne orzecznictwo sądowoadministracyjne i podkreślił, że z akt sprawy wynika, że [...] jest współwłaścicielką gospodarstwa rolnego, a dochody z tego gospodarstwa stanowią źródło utrzymania rodziny. Bez znaczenia pozostaje okoliczność, że prace polowe wykonuje jedynie mąż odwołującej. W przypadku rolnika, posiadającego funkcjonujące gospodarstwo rolne, które przynosi dochody i z których utrzymuje się ten podmiot, nie sposób uznać, że wsparcie finansowe państwa w postaci świadczenia pielęgnacyjnego, będzie zgodne z celem i istotą tego świadczenia, jakim jest rekompensata braku możliwości zarobkowania w związku z sprawowaną opieką nad bliską osobą niepełnosprawną. Zdaniem Kolegium w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie można uznać, że skarżąca zrezygnowała z prowadzenia własnego gospodarstwa rolnego w związku z koniecznością opieki nad matką - mimo złożonego w tym zakresie 27 listopada 2021 r. pod odpowiedzialnością kamą oświadczenia. Tym samym nie została spełniona podstawowa, niezbędna przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wątpliwości Kolegium budzi także ocena charakteru sprawowanej nad matką opieki. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika bowiem, że deklarowana opieka nie jest sprawowana w sposób ciągły i nie zajmuje całego dnia. SKO w [...] przytoczyło orzecznictwo sądowoadministracyjne odnoszące się do pojęcia sprawowania opieki podkreślając, że sprawowana opieka, a ściślej mówiąc jej wymagany, konieczny i wykonywany w stosunku do danej osoby niepełnosprawnej zakres, musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej, w jakimkolwiek wymiarze. Taka sytuacja w ocenie Kolegium w niniejszej sprawie nie zaistniała. Z ustalonego stanu faktycznego sprawy wynika, że skarżąca wspiera matkę w codziennym funkcjonowaniu i otacza swoją opieką, jednakże sprawowana opieka nie spełnia wymogów opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1, co potwierdza zebrany materiał dowodowy. Zdaniem Kolegium brak jest bezpośredniego związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem stałej i regularnej opieki nad matką. Nie można przyjąć, że wykonywane względem matki czynności wypełniają skarżącej cały dzień w stopniu uniemożliwiającym prowadzenie gospodarstwa rolnego, którego jest współwłaścicielem lub podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Zakres opieki wskazany przez stronę należy do tego rodzaju czynności, które zwykle są wykonywane w stosunku do osób wymagających opieki i konieczność ich wykonywania nie wyklucza możliwości podjęcia pracy zarobkowej. Kolegium podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako "wynagrodzenie" za świadczenie pomocy przez dziecko swoim rodzicom, a taka sytuacja miałaby miejsce w przypadku uwzględnienia wniosku. Skarżąca z uwagi na ciążący na niej obowiązek alimentacyjny wobec rodziców, ma obowiązek udzielenia swojej matce - będącej w podeszłym wieku - pomocy i wsparcia. [...] nie spełnia zatem kumulatywnie wszystkich przesłanek warunkujących przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. [...] wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając: 1. naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. polegające na przyjęciu, że zakres opieki jaką sprawuje skarżąca nad matką o znacznym stopniu niepełnosprawności nie wyczerpuje znamion stałej i regularnej opieki, podczas gdy rozmiar i częstotliwość pomocy udzielanej matce w związku z jej niepełnosprawnością nie pozwala skarżącej na prowadzenie gospodarstwa rolnego jak również na podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nawet w niepełnym wymiarze godzin, tym samych nie ma podstaw do uznania, że nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy rezygnacją z aktywności zawodowej a sprawowaniem opieki przez skarżącą nad jej niepełnosprawną matką, 2. naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 b u.ś.r. polegające na przyjęciu, że skarżąca prowadzi gospodarstwo rolne mimo, iż z dniem 26 października 2021 r. zrezygnowała z jego prowadzenia i potwierdziła to stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, 3. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego, tj. a] poprzez błędne przyjęcie, że zakres i wymiar opieki jaką sprawuje skarżąca umożliwia prowadzenie przez nią gospodarstwa rolnego lub podjęcie przez skarżącą zatrudnienia chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, a w konsekwencji brak prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego zmierzającej do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającej na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu skarżącej, b] poprzez błędne przyjęcie, że złożenie, pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, oświadczenia o zaprzestaniu przez skarżącą prowadzenia gospodarstwa rolnego jest niewystarczające do potwierdzenia, że skarżąca zrezygnowała z prowadzenia tego gospodarstwa, c] poprzez brak uwzględnienia przy rozstrzyganiu interesu społecznego i słusznego interesu skarżącej, który wyraża się w szczególności pominięciem celu w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu skargi skarżąca przytoczyła argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów i wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji był art. 17 u.ś.r., który w ust. 1 pkt 4 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z przepisu tego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne, przyznawane jest z powodu niemożności wykonywania pracy zarobkowej w związku z koniecznością zapewnienia stałej lub długotrwałej opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny. Pod pojęciem opieki stałej oraz długoterminowej należy z kolei rozumieć stałą pieczę nad osobą wymagającą opieki, a także gotowość i możliwość udzielenia pomocy w każdej sytuacji, gdy tylko taka potrzeba w danym momencie zaistnieje. Określenia te wskazują więc, że nie może to być opieka świadczona sporadycznie czy też przez osoby, które zważywszy na własne predyspozycje psychofizyczne nie są jej w stanie świadczyć i same wymagają pomocy. Aby zatem uzyskać świadczenie wnioskujący musi sprawować i pozostawać w gotowości do sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz mieć realną możliwość jej sprawowania w tak znacznym wymiarze, że z tego powodu rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Przy czym w przypadku gdy o świadczenia te ubiegają się rolnicy przyznanie świadczenia uwarunkowane jest zaprzestaniem prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego, którą to okoliczność z kolei potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym po rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 17b ust. 1 pkt 1 i ust. 2 u.ś.r.). Analiza akt sprawy wykazała - wbrew temu co przyjęło Kolegium - że wszystkie ww. przesłanki przyznania [...] świadczenia pielęgnacyjnego zostały spełnione. Matka, nad którą sprawuje ona opiekę legitymuje się bowiem orzeczeniem Państwowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności o znacznym stopniu niepełnosprawności ze wskazaniem, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością do samodzielnej egzystencji, której przyczyną są demencja – początki Alzhaimera, Parkinsona, guz na płucu, skutki po udarze mózgu – niedowład prawej ręki i problemy ruchowe. Matka wymaga całodobowej opieki, w tym codziennej pielęgnacji, pomocy w korzystaniu z toalety, ubieraniu, kąpaniu, podawaniu posiłków i leków, wykonywania czynności rehabilitacyjnych oraz monitorowania stanu zdrowia nocą. Skarżąca będąc rolnikiem, w celu sprawowania osobiście opisanej wyżej opieki nad matką zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego. Okoliczność tę potwierdziła oświadczeniem, o którym mowa w art. 17b ust. 2 u.ś.r. Zauważyć należy, że matka skarżącej jest osobą leżącą, pampersowaną, wymaga pomocy przy wszystkich czynnościach życiowych, także przy przemieszczaniu się do toalety nawet wtedy, gdy porusza się przy pomocy balkonika. Zdaniem Sądu jest to okoliczność przesądzająca o braku możliwości podjęcia przez Skarżącą zatrudnienia. Opieka nad matką wiąże się bowiem z zaspokajaniem wszystkich jej bieżących potrzeb dnia codziennego, których załatwienie przez osobę niepełnosprawną byłoby znacznie utrudnione, czy wręcz niemożliwe. Nie można także przesłanki sprawowania stałej lub długotrwałej opieki utożsamiać z zaangażowaniem opiekuna 24 godziny na dobę. Istotna jest bowiem stała gotowość osoby pomagającej do podjęcia pomocy, której w przypadku podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie mogłaby realizować. Warunek "stałej" i "ciągłej" opieki odnieść zatem należy nie tyle do wykonywania jej w sposób aktywny bez przerwy, lecz do trwałości i rozciągłości w czasie opieki nad niepełnosprawnym, której zakres wyznaczony jest stopniem niepełnosprawności, a więc koniecznością wykonywaniem takich czynności, które warunkują jej egzystowanie w warunkach godności człowieka. Ten zaś w sprawie został spełniony. Skoro zatem skarżąca, złożywszy stosowne oświadczenie, zrezygnowała z zatrudnienia w postaci prowadzenia gospodarstwa rolnego w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką i taką opiekę faktycznie sprawuje - czemu organy nie przeczą - to odmowa przyznania jej w tych uwarunkowaniach prawa do świadczenia pielęgnacyjnego narusza w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Zdaniem Sądu wywody organu II instancji na temat braku przez skarżącą rezygnacji z zatrudnienia są niezrozumiałe, w szczególności organ ostatecznie nie wskazał jaki powinna Skarżąca przedłożyć dowód na tę okoliczność. Fakt, że w gospodarstwie nadal pracuje jej mąż nie stanowi bowiem dowodu, że Skarżąca nie zrezygnowała z jego prowadzenia. Sąd podziela natomiast pogląd Kolegium, że przewidziane w art. 17 ust. 1b u.ś.r. kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Nieuwzględnienie zatem przez organ pierwszej instancji konsekwencji ww. wyroku, oznacza, że podjęte przezeń rozstrzygnięcie wydane zostało z istotnym naruszeniem art. 17 ust. 1b u.ś.r. i podlegać musi z tego powodu uchyleniu, gdyż jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, nastąpiło na podstawie art. 120 w z w. z art. 119 pkt 2 powołanej ustawy. O zwrocie kosztów zastępstwa procesowego orzeczono natomiast na odstawie art. 200 i art. 205 § 2 tej ustawy w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).