I SA/Wa 1396/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym z wniosku S.I. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.I. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 27 lipca 2015 r. (prezentata organu) S.I. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Zarządzeniem z dnia 11 września 2015 r. Przewodnicząca Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wezwała skarżącą do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 200 złotych, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia przedmiotowej skargi. W dniu 30 września 2015 r. wpłynął złożony na urzędowym formularzu (PPF) wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Powyższy wniosek rozpoznany został odmownie postanowieniem referendarza sądowego z dnia 10 listopada 2015 r., sygn. akt. I SA/Wa 1396/15. Niezgadzając się z ww. postanowieniem S.I. wniosła sprzeciw. W związku z powyższym postanowienie referendarza sądowego z dnia 10 listopada 2015 r. straciło moc, a sprawa z wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo. W oświadczeniu złożonym na urzędowym formularzu (PPF) skarżąca stwierdziła, że gospodarstwo domowe, które prowadzi wspólnie z mężem, utrzymuje wyłącznie z dochodów z emerytury własnej w wysokości [...] zł., którą w całości przeznacza na wydatki na utrzymanie konieczne. Podała, że mąż aktualnie oczekuje na decyzję w sprawie przyznania mu emerytury. Wnioskodawczyni oświadczyła, że na zasadzie współwłasności posiada dom o pow. [...] m2 o szacunkowej wartości ok. [...] zł, a ponadto nieruchomość rolną ([...] ha), nie posiada innego majątku, w tym oszczędności. Podała także, że mąż otrzymał spadek – nienadające się do zamieszkania mieszkanie, obciążone spłatą [...] zł, które zostało przekazane synowi do remontu. Wskazała, że ciąży na niej zobowiązanie z tytułu pożyczki w wysokości [...] zł zaciągniętej na remont domu. Do wniosku załączyła kopię zaświadczenia o posiadaniu gospodarstwa rolnego oraz decyzji o waloryzacji emerytury z dnia [...] marca 2015 r., potwierdzającej podaną we wniosku wysokość pobieranego przez wnioskodawczynię świadczenia. W odpowiedzi na wezwanie z dnia 13 października 2015 r. do uzupełnienia złożonego wniosku, skarżąca nadesłała: odpis zeznania podatkowego SD-3 złożonego do właściwego urzędu skargowego w dniu [...] września 2013 r. w związku z powstałym zobowiązaniem w podatku od spadków i darowizn (data powstania obowiązku podatkowego – [...].08.2013 r.), odpis postanowienia częściowego Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] września 2012 r. wydanego w sprawie o zniesienie współwłasności nieruchomości, dział spadków oraz podział majątku wspólnego, na mocy którego zasądzono od męża skarżącej na rzecz A.D. kwotę [...] zł oraz na rzecz W.W. kwotę [...] zł, wyciąg z rachunku bankowego skarżącej przedstawiający obroty za okres od 1 lipca 2015 r. do 30 września 2015 r., w tym spłatę dwóch rat pożyczki w łącznej kwocie [...] na rzecz K.I. Skarżąca wyjaśniła ponadto, iż posiada jedno, wspólne z mężem konto bankowe. Oświadczyła również, że w związku z bardzo złym stanem odziedziczonego spadku i brakiem środków finansowych na jego remont przedmiot spadku oddała dzieciom do remontu i użytkowania. Wskazała, że nie dopełniając formalności w postaci wpisu do KW środki te zostały przeznczone na zakup materiałów budowlanych (np. piece akumulacyjne). Skarżąca nie przedstawiła szczegółowego wykazu wydatków ponoszonych miesięcznie na utrzymanie konieczne wraz z określeniem ich wysokości utrzymując niezmiennie, że środki z emerytury w całości przeznacza na bieżące wydatki służące zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżąca stwierdziła, że referendarz sądowy błędnie zinterpretował załączone do wniosku o przyznanie prawa pomocy dokumenty, a jego decyzja zamyka jej drogę do sądownictwa. Podkreśliła, że ponad wszelką wątpliwość udokumentowała, że jedynym źródłem dochodu jest emerytura, a otrzymany spadek, którego nie chciała, jest obciążeniem finansowym, z uwagi na konieczność remontu nieruchomości, której nie można sprzedać (cena oferowana jest niższa niż wysokość spłaty pozostałych spadkobierców). Podniosła, że widoczne wpłaty na rachunek służą do rozliczania prac budowlanych, które nadzoruje w imieniu syna. Wskazała, że nie przedstawiła szczegółowego rozliczenia wydatków koniecznych na utrzymanie, gdyż uznała takie wezwanie za upokarzające. W związku z zawartymi w sprzeciwie wątpliwościami skarżącej odnoszącymi się do przeprowadzonej przez referendarza analizy wyciągu z rachunku bankowego stanowiącego załącznik do wniosku o przyznanie prawa pomocy, zarządzeniem z dnia 22 lutego 2016 r. wezwano S.I. do nadesłania, w terminie 7 dni: wyciągu z wszystkich posiadanych przez nią oraz męża rachunków bankowych i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne – z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji; oraz do szczegółowego wykazu wydatków ponoszonych przez skarżącą miesięcznie na utrzymanie konieczne wraz z określeniem ich wysokości, a także przedstawienie kopii dokumentów (rachunków, faktur, dowodów wpłaty) potwierdzających ponoszenie tych wydatków – za ostatnie 2 miesiące. Jednocześnie poinformowano skarżącą, że informacje te są niezbędne w celu ponownej (na skutek wniesionego sprzeciwu) oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, nie są przejawem złej woli Sądu, który podejmując decyzję w danej sprawie opiera się na dokumentacji przedstawionej przez osobę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca nadesłała: kserokopię decyzji z dnia [...] stycznia 2016 r. w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za rok 2016 r., który ustalono na kwotę [...] zł; kserokopię zeznania podatkowego PIT-37 za rok 2014, z którego kwota przychodu wyniosła [...] zł; kserokopię faktury za gaz za okres 01-31.01.2016 r. na kwotę [...] zł oraz za okres 01 – 31.03.2016 r. na kwotę [...] zł; kserokopię rachunku za 3 miesiące za wywóz śmieci na kwotę [...] zł (według oświadczenia po 12 zł miesięcznie); kserokopię faktur za energię z dnia 16 listopada 2015 r. na kwotę [...] zł i z dnia 19 stycznia 2016 r. na kwotę [...] zł; kserokopię faktur za dostawę wody i odprowadzanie ścieków z dnia 31 października 2015 r. na kwotę [...] zł i z dnia 31 grudnia 2015 r. na kwotę [...] zł. Dołączyła również wyciąg z rachunku bankowego za okres 6 miesięcy, z którego wynika, że obroty na koncie wyniosły [...] zł, a saldo końcowe w dniu 3 marca 2016 r. wyniosło [...] zł. Z niniejszego wyciągu wynika również, że emerytura skarżącej w październiku 2015 r. wynosiła [...] zł, od listopada 2015 r. do lutego 2016 r. – [...] zł, a w marcu 2016 r. – [...] zł (według oświadczenia kwota ta została powiększona o dopłatę), w tym też miesiącu świadczenie emerytalne dostał także mąż skarżącej w kwocie [...] zł (według oświadczenia jest to emerytura z jednorazową dopłatą w kwocie [...] zł). Wśród wpłat znajduje się także kwota [...] zł (z dnia 25.11.2015 r.) - tytułem rekompensaty za mienie zabużańskie z decyzji z dnia 15 lutego 2015 r. nr GN.III.ZM.7725/21/2005; kwota [...] zł tytułem zwrotu kosztów - wpłacona przez Sąd Rejonowy [...] w dniu 1 grudnia 2015 r. Skarżąca dołączyła również historię zapisów księgowych swojego konta za okres 6 miesięcy, na którym sporządziła notatkę, z której wynika, że od końcowej kwoty [...] zł należy odjąć kwotę [...] zł (która stanowi sumę wpłat przekazanych przez syna na remont odziedziczonego mieszkania) wówczas rzeczywisty wpływ na konto skarżącej wynosi [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) powoływanej dalej jako: "p.p.s.a.", prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie zaś z art. 245 § 1 - 3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2). Podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. W orzecznictwie podkreśla się, że przyznanie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta przeznaczona jest przede wszystkim dla osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Taka zaś sytuacja w ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie występuje. Analizując przedmiotowy stan faktyczny, stwierdzić należy, że sytuacja majątkowa skarżącej nie daje podstaw do przyjęcia, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analiza złożonego oświadczenia majątkowego wskazuje na to, że zarówno skarżąca i jej mąż, którzy prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, mają stałe źródło utrzymania, tzn. świadczenie emerytalne, ponadto z ww. wyciągu z rachunku wynika, że w dniu 3 marca 2016 r. saldo końcowe wyniosło [...] zł, natomiast z oświadczenia skarżącej złożonego pod historią zapisów księgowych od dnia 1 września 2015 r. do dnia 29 lutego 2016 r., wpłaty na konto, po odliczeniu wpłat przekazanych przez syna na prace remontowe mieszkania, które skarżąca nadzoruje, wyniosły [...] zł. Z kserokopii dokumentów nadesłanych w celu udokumentowania obciążeń skarżącej wynika następujące zestawienie (obliczenia matematyczne), że w listopadzie opłaty wyniosły [...] zł, a dochód [...] zł (rekompensata + emerytura), w grudniu 2015 r. opłaty – [...] zł, dochód zaś [...] zł (zwrot kosztów sądowych + emerytura), w styczniu 2016 r. opłaty – [...] zł, a dochód [...] zł (emerytura), natomiast w marcu 2016 r. opłaty – [...] zł (gaz i I rata podatku od nieruchomości), dochód [...] zł (świadczenie emerytalne skarżącej i męża). Powyższe prowadzi do wniosku, że skarżąca nie jest osobą pozbawioną środków do życia, ma stałe źródło dochodów w postaci świadczenia emerytalnego. Przeprowadzona analiza danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wskazuje jednoznacznie, że sytuacja materialna S.I. nie uprawnia do skorzystania z prawa pomocy. Skarżąca nie wykazała, aby nie miała dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowego (na obecnym etapie obejmujących wyłącznie wpis w wysokości 200 zł), tym bardziej, że z wydruku z rachunku bankowego wynika, że saldo końcowe za 6 ostatnich miesięcy wyniosło [...] zł, a z oświadczenia złożonego pod historią zapisów na rachunku wynika, że wpłaty na konto wyniosły [...] zł, kwoty te znacznie przewyższają obecne koszty postępowania sądowego. W ocenie Sądu skoro udzielenie z budżetu państwa wsparcia w postaci przyznania stronie prawa pomocy stanowi - jak już wspomniano na wstępie - wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego przez nią postępowania sądowego, to pomoc taka przysługuje nie osobom uznającym się za niezamożne, lecz takim, które fakt ten wykażą także stosownymi dokumentami (postanowienie NSA z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15). Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na mocy art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 (w brzmieniu obowiązującym przed zmianą dokonaną przez art. 1 ustawy z 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658) p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.