I SA/Wa 1402/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.) Sędziowie WSA Marta Kołtun-Kulik WSA Emilia Lewandowska Protokolant starszy referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 listopada 2016 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy skierowania do domu pomocy społecznej oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] lipca 2016 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] czerwca 2016 r., Nr [...], o odmowie skierowania S. B. do domu pomocy społecznej. Powyższe rozstrzygnięcie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym. Pismem z dnia [...] stycznia 2016 r. S. B., zwróciła się z wnioskiem do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], o skierowanie do domu pomocy społecznej. Jednocześnie wnioskodawczym wyraziła zgodę na potrącania przez właściwy organ emerytalno-rentowy dopłaty do zakwaterowania i wyżywienia, zgodnie z obowiązującymi przepisami. Decyzją z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...] działający z upoważnienia Wójta Gminy [...] - Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej, odmówił skierowania wnioskodawczyni do wskazanego przez nią domu pomocy społecznej, z uwagi na to, że nie jest ona osobą samotną i niesamodzielną. Organ wskazał, że zarówno strona, jak i członkowie jej rodziny dysponują środkami do umieszczenia w domu pomocy społecznej na zasadach komercyjnych, wskazane zaś we wniosku konflikty rodzinne nie mogą być podstawą do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Od powyższej decyzji S. B. wniosła odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] marca 2016 r., Nr [...], uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia w celu uzupełnienia materiału dowodowego i ponownej oceny sytuacji zdrowotnej i życiowej strony. Ponownie rozpatrując sprawę organ pierwszej instancji decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r., Nr [...], po raz kolejny odmówił skierowania wnioskodawczyni do domu pomocy społecznej. Od decyzji, S. B. złożyła odwołanie. W uzasadnieniu powołała się na swój wiek, oraz ciężką sytuację zdrowotną i osobistą w jakiej się znalazła. Decyzją z dnia [...] lipca 2016 r., Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że na podstawie art. 54 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej. Taka regulacja oznacza, że obowiązek organów skierowania danej osoby do domu opieki społecznej określonego typu, powstaje dopiero wówczas, gdy po stronie osoby zainteresowanej zaistnieją wszystkie przesłanki warunkujące powstanie prawa do tego rodzaju świadczenia. W świetle tego przepisu powstanie prawa do umieszczenia w domu pomocy społecznej uwarunkowane jest ustaleniem, że dana osoba wymaga całodobowej opieki /z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności/, nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, a potrzeba opieki nie może być zapewniona w formie usług opiekuńczych. Tak więc warunkiem odmowy skierowania do domu pomocy społecznej jest ustalenie, że osoba ubiegająca się o takie skierowanie z powodu wieku, choroby, niepełnosprawności może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu. Prowadząc zatem postępowanie w sprawie wniosku o umieszczenie w domu pomocy społecznej organ obowiązany jest ustalić zakres koniecznej dla wnioskodawcy pomocy. Niezbędne jest w związku z tym ustalenie, że z jednej strony istnieją okoliczności kwalifikujące wnioskodawcę do umieszczenia w domu pomocy społecznej - wiek, choroba, niepełnosprawność - z drugiej strony organ winien ustalić, że nie jest w stanie zapewnić wnioskodawcy niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, w niezbędnym zakresie. Kolegium podkreśliło, że umieszczenie osoby w domu pomocy społecznej jest rozwiązaniem ostatecznym i wymaga dokładnego zbadania okoliczności faktycznych, w celu dokonania oceny, czy osobie tej nie można udzielić pomocy w miejscu jej zamieszkania, bez konieczności opuszczania przez nią tego miejsca. Kwestiami mającymi istotne znaczenie w tej sytuacja są: stan zdrowia osoby, której dotyczy przedmiot sprawy, okoliczności środowiskowe, w których się znajduje, możliwość skorzystania przez nią z pomocy ze strony osób trzecich, w tym z usług opiekuńczych w miejscu zamieszkania, w zakresie zaspokojenia jej podstawowych potrzeb. Z treści przepisu wynika zatem pewna kolejność zapewnienia pomocy, z pierwszeństwem dla zapewnienia pomocy w miejscu zamieszkania. Zdaniem Kolegium zgromadzony materiał dowodowy nie uzasadnia skierowania strony do domu pomocy społecznej. Bezspornym jest, że wnioskodawczyni jest osobą przewlekle chorą, jednak jej stan zdrowia nie wymaga leczenia szpitalnego, lecz stałej, całodobowej opieki (zaświadczenie lekarskie z dnia [...] maja 2016 r., zaświadczenie lekarskie o stanie zdrowia osoby ubiegającej się o umieszczenie w domu pomocy społecznej z dnia [...] maja 2016 r.). Obecnie strona przebywa w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w [...], gdzie ma zapewnioną całodobową opiekę. Niewątpliwie stan zdrowia wnioskodawczyni, wiek i sytuacja rodzinna wskazują na konieczność zapewnienia jej całodobowej opieki. Jednakże obecnie taka opieka jest stronie udzielona przez Dom Pomocy Społecznej "[...]" w [...], w którym strona przebywa jako pensjonariusz komercyjny, co oznacza, że dysponuje środkami niezbędnymi do pokrycia odpłatności za pobyt w tym Domu. W ocenie organu powyższe okoliczności przemawiają za brakiem przesłanek do uwzględnienia złożonego wniosku. Na powyższą decyzję S. B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając organowi naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 7, w związku z art. 77 § 1 i art. 78 § 1 Kpa poprzez dokonanie oceny zebranego materiału dowodowego w sposób zbyt dowolny, a nie swobodny, na skutek czego nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie. W związku z tym Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu skargi S. B. podniosła, że z obowiązujących w sprawie przepisów, w połączeniu z analizą jej stanu zdrowia i sytuacji osobistej wynika, że powinna być skierowana do domu pomocy społecznej. Skarżąca wyjaśniła, że jest osobą przewlekle chorą, wymagającą całodobowej opieki. Ma [...] lat. Cierpi na liczne [...], czego dowodem jest zaświadczenie lekarskie z dnia [...] maja 2016 r. o stanie zdrowia. Nie jest również w stanie samodzielnie funkcjonować (karta informacyjna leczenia szpitalnego), a Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej nie jest w stanie udzielić pomocy w formie usług opiekuńczych w postaci całodobowej opieki, której wymaga. Strona wskazała również, że nie może liczyć na syna, z którym mieszkała i który wyrzucił ją z domu, a wcześniej stosował wobec niej przemoc (dowód zaświadczenie lekarskie z dnia [...] sierpnia 2012 r.). Pozostała rodzina nie jest wstanie zapewnić jej odpowiedniej pomocy. Skarżąca wskazała, że z powodu sytuacji zdrowotnej, życiowej i osobistej obecnie przebywa jako pensjonariusz komercyjny w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w [...]. Wbrew twierdzeniu organu odwoławczego nie jest to jednak jednoznaczne z dysponowaniem środkami niezbędnymi do pokrycia pobytu w tym Domu. To jedynie chwilowa i niejako wymuszona próba rozwiązania trudnej sytuacji, która ma charakter doraźny. Strona podkreśliła, że koszt utrzymania w Domu Pomocy Społecznej to miesięcznie [...] zł wraz z lekami i pampersami. Emerytura wynosi nieco ponad [...] zł. Skarżąca zaznaczyła, że nie posiada żadnych innych dochodów, ani oszczędności. Średni dochód wnucząt wynosi mniej niż [...] zł na osobę w rodzinie. Obecnie pomagają jej najbliżsi kosztem rezygnacji z zabezpieczenia własnych podstawowych potrzeb życiowych. Niemniej pobyt w tym Domu spowodował, że odzyskała poczucie bezpieczeństwa. Dlatego skarżąca wniosła o skierowanie jej do domu pomocy społecznej zlokalizowanego najbliżej miejsca zamieszkania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...], stwierdzić należy, że decyzja ta jak też poprzedzająca ją decyzja Wójta Gminy [...] nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (Dz.U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.; przywoływana dalej jako: "u.p.s."), które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Jednym z przewidzianych tą ustawą świadczeń niepieniężnych jest pobyt i usługi w domu pomocy społecznej. Zgodnie z art. 54 ust. 1 powołanej ustawy prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej przysługuje osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych. W myśl ust. 2 tego artykułu osobę taką kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, z zastrzeżeniem ust. 2a, chyba że okoliczności sprawy wskazują inaczej, po uzyskaniu zgody tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego na umieszczenie w domu pomocy społecznej. Ust. 2a art. 54 u.p.s. stanowi z kolei, że w przypadku gdy przewidywany termin oczekiwania na umieszczenie w domu pomocy społecznej danego typu zlokalizowanym najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej wynosi ponad 3 miesiące, osobę, o której mowa w ust. 1, kieruje się na jej wniosek do domu pomocy społecznej tego samego typu zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, w którym przewidywany termin oczekiwania na umieszczenie jest krótszy niż 3 miesiące. Z powyższej regulacji wynikają zatem następujące zasady kierowania do tego rodzaju placówek. Po pierwsze osoba, która ma być w niej umieszczona musi być dotknięta co najmniej jedną z dysfunkcji wymienionych w ust. 1 art. 54 u.p.s. przy jednoczesnym braku możliwości zapewnienia jej w miejscu zamieszkania pomocy w formie usług opiekuńczych. Po drugie musi ona (względnie jej przedstawiciel ustawowy lub opiekun prawny) co do zasady wyrazić zgodę na umieszczenie w określonym domu pomocy społecznej i po trzecie ma być kierowana do domu pomocy społecznej tego samego typu położonego najbliżej miejsca zamieszkania, chyba że czas oczekiwania na umieszczenie w nim jest dłuższy niż 3 miesiące, bądź szczególne okoliczności przemawiają za odstąpieniem od tej reguły. Kwestią zasadniczą przy stosowaniu wymienionych wyżej przepisów jest, że jedną z fundamentalnych zasad na których opiera się pomoc społeczna, jest zasada subsydiarności (pomocniczości) państwa (jednostek samorządu terytorialnego) w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej obywateli (por. art. 2 ust. 1 u.p.s.). Zasada ta zakłada zaspokajanie potrzeb jednostki w pierwszym rzędzie przy wykorzystaniu jej własnych możliwości jak też poprzez uzyskiwanie wsparcia od członków najmniejszej i najbliższej jej wspólnoty – a więc rodziny. Zważyć przy tym należy, że prymat obowiązków rodzinnych (alimentacyjnych) wobec powinności Państwa podkreślają także przepisy prawa rodzinnego (por. art. 128 i n. k.r.o.). Konsekwencją zasady subsydiarności pomocy społecznej jest to, że Państwo jedynie wspomaga jednostki czy rodziny i nie powinno przejmować zadań, które mogą one samodzielnie wykonywać lub realizować je przy pomocy najbliższych członków rodziny. W sprawie niniejszej poza sporem jest, że S. B. dotknięta dysfunkcjami, o których mowa w art. 54 ust. 1 u.p.s. tzn. jest osobą w podeszłym wieku, schorowaną i wymagającą w związku z tym opieki osób trzecich . Potwierdzają to dołączone do akt zaświadczenia lekarskie i opinie pracowników socjalnych. Niekwestionowany stan zdrowia Skarżącej, wymagający stałej opieki, nie determinuje jednak konieczności uwzględnienia jej wniosku o umieszczenie w wybranym domu pomocy społecznej. W sprawie bowiem istotne jest, że najbliższa rodzina Skarżącej udzieliła jej bezpośredniego wsparcia w uzyskaniu zaspokojenia potrzeb opiekuńczych i mieszkaniowych poprzez umieszczenie jej w Domu Pomocy Społecznej "[...]" w [...] i ponosi koszty tego pobytu na zasadach komercyjnych, uiszczając różnicę w świadczeniu emerytalnym S. B. i opłaty za pobyt, w wysokości ok. [...] zł. miesięcznie. Podkreślenia wymaga także to, że Wnioskodawczyni w toku postępowania nie wyrażała zgody na umieszczenie jej w innym domu pomocy społecznej niż ten w którym przebywa, a który prowadzony jest przez podmiot niepubliczny. S. B. jednoznacznie sformułowała takie żądanie we wniosku, w treści pisma skierowanego do [...] z dnia [...] czerwca 2016r. oraz podtrzymała je w odwołaniu od decyzji organu I instancji podkreślając, że Dom Pomocy Społecznej "[...]" w [...] zaspokaja jej potrzebę bezpieczeństwa, odzyskała w nim spokój i równowagę, dobrze się w nim czuje. Argumentowała, że wie od wnuka, iż w innych publicznych domach opieki brak jest wolnych miejsc, co w jej ocenie uzasadnia konieczność uwzględnienia złożonego przez nią wniosku w zakresie wyboru placówki. Jednocześnie nie wnioskowała o wdrożenie procedury skierowania jej do ośrodka stosownego z uwagi na regulację ustawową, lecz motywowała zasadność pozostania "[...]" w [...]. Z uwagi na powyższe, analiza zaistniałych w sprawie okoliczności, prowadzi zdaniem Sadu do wniosku, że uwzględnienie wniosku Skarżącej przez organ pomocowy spowodowałoby uchybienie przez ten organ treści art. 65 ust.2 ustawy o pomocy społecznej. Skoro zatem potrzeby S. B. zostały zapewnione przez jej najbliższych w wybranym przez nich domu pomocy społecznej, to oznacza, że rodzina zapewniła jej zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych w zakresie mieszkaniowym i właściwą ze względu na stan zdrowia opiekę bez ingerencji Państwa. W takich warunkach skierowanie Skarżącej do wnioskowanej placówki, byłoby w świetle zasady subsydiarności i treści art. 54 ust. 1 niewątpliwie niezasadne. Sąd zwraca uwagę, że w treści skargi Skarżąca wskazuje ,że pokrywanie przez bliskich różnicy w kosztach jej utrzymania ma "charakter doraźny bowiem na dłuższą metę nie ma fizycznie takiej możliwości", jednakże nie precyzuje ani dochodów poszczególnych członków rodziny zobowiązanych do alimentacji na jej rzecz, ani także nie wyjaśnia na czym polega wspomniany "brak fizycznej możliwości". Tym samym, wbrew zarzutom skargi uznać należy, że stan faktyczny sprawy, w kluczowych z punktu widzenia podjętego rozstrzygnięcia elementach został ustalony przez organy w sposób prawidłowy i znajduje oparcie w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy. Materiał ten został również właściwie oceniony, co czyni zarzut naruszenia art. 7, 77 § 1 i art. 78 k.p.a. niezasadnym. Zaś motywy podjętego rozstrzygnięcia (tak prawne jak i faktyczne) zostały wyeksponowane w uzasadnieniach decyzji w sposób umożliwiający prześledzenie i ocenę poprawności toku rozumowania organów, spełniając tym samym standardy wyznaczone dyspozycją normy prawnej zawartej w art. 107 § 3 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.