I SA/Wa 1404/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lenart, sędzia WSA Monika Sawa, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 listopada 2023 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 25 kwietnia 2023 r. nr KOA/1872/Sr/23 w przedmiocie dodatku elektrycznego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Piaseczno z dnia 21 lutego 2023 r. nr SŚW.5411.4.515E.2023.WL. Decyzją z 25 kwietnia 2023 r., nr KOA/1872/Sr/23, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpoznaniu odwołania A. B., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy P. z 21 lutego 2023 r., nr SŚW.5411.4.515E.2023.WL, o odmowie przyznania dodatku elektrycznego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym; Wnioskiem z 21 stycznia 2023 r. A. B. wystąpiła o wypłatę dodatku elektrycznego. Decyzją z 21 lutego 2023 Burmistrz Miasta i Gminy P. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia wobec tego, że wnioskodawczyni nie jest odbiorcą energii elektrycznej. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła A. B. Podniosła, że lokal przy ul. [...] jest współwłasnością jej i jej męża Z., a opłaty związane z lokalem obciążają ich oboje solidarnie, niezależnie od tego, kto figuruje na fakturze. Wskazała, że składając wniosek działała również jako pełnomocnik męża, na poparcie czego dołączyła pełnomocnictwo udzielone przez męża. Decyzją z 25 kwietnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy P. z 21 lutego 2023 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał treść art. 1, art. 2, art. 27, art. 31, art. 32 i art. 32a ustawy z 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej. Kolejno Kolegium przywołało definicje odbiorcy uprawnionego i podmiotu uprawnionego (art. 2 ustawy z 7 października 2022 r.), odbiorcy końcowego (art. 3 pkt 13a ustawy - Prawo energetyczne) i odbiorcy paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła w gospodarstwie domowym (art. 3 pkt 13b ustawy - Prawo energetyczne) i podniosło, że wnioskodawczyni wystąpiła o dodatek elektryczny w imieniu gospodarstwa domowego, które tworzy wraz ze Z. B. - odbiorcą końcowym energii elektrycznej, stroną umowy o odbiór tej energii. Zdaniem organu, w świetle definicji "odbiorcy końcowego" osoba wnioskująca o dodatek elektryczny musi być stroną umowy sprzedaży energii elektrycznej. W sytuacji, w której rozliczenie kosztów zakupu energii następuje z inną osobą - stroną umowy, wnioskodawca, choć tworzący wspólne gospodarstwo domowe z "odbiorcą końcowym", nie jest uprawniony do ubiegania się o dodatek elektryczny. Kolegium dodało, że nie kwestionuje stanu faktycznego wynikającego z wniosku i odwołania. Niemniej, zdefiniowanie pojęcia odbiorcy uprawnionego poprzez odwołanie się do definicji "odbiorcy końcowego" zawartej w Prawie energetycznym uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku. Na poparcie powyższego organ przywołał interpretację przepisów ustawy zaprezentowaną przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska w poradniku zamieszczonym na stronie internetowej Ministerstwa. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję złożyła A. B. zarzucając temu rozstrzygnięciu naruszenie: 1) prawa materialnego, to jest art. 36 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który stanowi podstawę uprawnienia współmałżonków do samodzielnego zarządu majątkiem wspólnym, w tym do podejmowania czynności procesowych, bez legitymowania się oddzielnym pełnomocnictwem, poprzez jego niezastosowanie, co skutkowało uznaniem, że skarżąca nie była uprawniona do złożenia wniosku o przyznanie dodatku elektrycznego, 2) prawa materialnego, to jest art. 27 ust. 1 ustawy z 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii, poprzez błędną jego wykładnię polegającą na uznaniu, że określenie w tym przepisie podmiotu uprawnionego do dodatku elektrycznego wyklucza działanie w jego imieniu przedstawicieli bądź pełnomocników, tym samym myląc zdolność sądową i zdolność procesową, 3) prawa materialnego, to jest art. 27 ust. 1 ustawy z 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 roku w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej, poprzez błędną wykładnię skutkującą, że współwłaściciel gospodarstwa domowego może być odbiorcą energii elektrycznej tylko w sytuacji, gdy widnieje na fakturze sprzedaży tej energii, 4) przepisów postępowania, to jest art. 15 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez nierozpoznanie wszystkich okoliczności sprawy i zarzutów podniesionych w odwołaniu, co miało wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do uznania, że skarżąca nie była uprawniona do złożenia wniosku o przyznanie dodatku elektrycznego z tego powodu, że nie jest odbiorcą końcowym, pomimo że była uprawniona do samodzielnego zarządu majątkiem wspólnym oraz działała jako pełnomocnik. Powołując się na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie kontroli Sądu podlegała decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie, którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy P. o odmowie przyznania skarżącej dodatku elektrycznego z uwagi na niespełnienie przez nią przesłanki podmiotowej związanej z posiadaniem statusu odbiorcy końcowego energii elektrycznej w rozumieniu art. 3 pkt 13b ustawy z 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz. U. z 2022 r., poz. 1385 i 1723, dalej jako "Prawo energetyczne"). Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie przepisów ustawy z 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 r. w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 269), zwanej dalej "ustawą" lub "ustawą z 7 października 2022 r." Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy, dodatek elektryczny przysługuje odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym w rozumieniu art. 3 pkt 13b Prawa energetycznego, w przypadku gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego jest zasilane energią elektryczną, i źródło to zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania zgłoszonych lub wpisanych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Pojęcie odbiorcy energii elektrycznej zdefiniowano w art. 3 pkt 13b Prawa energetycznego. Zgodnie z powołanym przepisem odbiorcą paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła w gospodarstwie domowym jest odbiorca końcowy dokonujący zakupu paliw gazowych, energii elektrycznej lub ciepła wyłącznie w celu ich zużycia w gospodarstwie domowym. Złożenie wniosku o wypłatę dodatku elektrycznego uruchamia po stronie organu określone obowiązki dotyczące weryfikacji tego wniosku, które zawarto w art. 32 i następnych ustawy. Art. 32 ust. 2 ustawy stanowi, że jeżeli podczas weryfikacji wniosku o dodatek wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy organ może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 27 ust. 3 odpowiednio pkt 1 i 2. Jednocześnie, w myśl art. 34 ustawy, do postępowania w sprawie wypłaty dodatku elektrycznego stosuje się odpowiednio m. in. art. 24a ust. 1 i 2 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W tym ostatnim przepisie wskazano, że w przypadku gdy osoba złoży wniosek bez wymaganych dokumentów, podmiot realizujący świadczenia przyjmuje wniosek i wyznacza termin nie krótszy niż 14 dni i nie dłuższy niż 30 dni na uzupełnienie brakujących dokumentów. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia (art. 24a ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Ponadto, w sprawach nieuregulowanych w rozdziale dotyczącym dodatku elektrycznego stosuje się przepisy k.p.a. (art. 34 ust. 3 ustawy). Zatem rozpatrując wniosek o wypłatę dodatku elektrycznego organ zobowiązany jest do podjęcia stosownych czynności w celu ustalenia przesłanek istotnych z punktu widzenia sprawy oraz aktualnych na dzień wydania decyzji, a w szczególności do przeprowadzenia wyczerpującego postępowania wyjaśniającego w celu prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy. W niniejszej sprawie pozostaje bezsporne, że skarżąca zamieszkuje i prowadzi wieloosobowe gospodarstwo domowe pod adresem ul. [...] w J. gm. P., a głównym źródłem ogrzewania, zgłoszonym do centralnej ewidencji emisyjności budynków, jest ogrzewanie elektryczne/bojler elektryczny. Nie jest również kwestionowane, że poza skarżącą w skład gospodarstwa domowego wchodzą Z. B., P. B., J. B. i K. B., a do złożonego przez skarżącą wniosku o wypłatę dodatku dołączono fakturę za energię elektryczną wystawioną na Z. B. - adres do korespondencji ul. [...], J., [...]. Rozpoznając powyższy wniosek organy uznały, że skoro wnioskodawczyni nie jest stroną umowy o odbiór energii elektrycznej, to choć tworzy wspólne gospodarstwo domowe z mężem, który jest "odbiorcą końcowym", nie jest uprawniona do ubiegania się o wnioskowany dodatek. Sąd powyższego stanowiska organów nie podziela. W ocenie Sądu, sporny dodatek nie może być przyznany wyłącznie osobie, którą z przedsiębiorstwem energetycznym łączy umowa o dostarczenie energii elektrycznej. Kwestia zawarcia umowy z przedsiębiorstwem energetycznym ma znaczenie jedynie jako okoliczność faktyczna, a nie przesądzająca o prawie danej osoby do otrzymania przedmiotowego dodatku. Ponadto, zaprezentowana przez organy literalna wykładnia przepisów ustawy z 7 października 2022 r. nie uwzględnia celów tej regulacji. Jak wskazano w uzasadnieniu projektu ustawy (druk 2630), projektowana regulacja pozwoli na uruchomienie nadzwyczajnego instrumentu zwiększającego bezpieczeństwo energetyczne gospodarstw domowych, w szczególności obywateli w największym stopniu narażonych na ubóstwo energetyczne i zapewni im ceny energii elektrycznej na poziomie umożliwiającym opłacenie rachunków. Autorzy projektu wskazali również, że celem ustawy jest zapewnienie wsparcia dla odbiorców energii elektrycznej w gospodarstwach domowych, w tym zużywanej na potrzeby pomieszczeń gospodarczych związanych z prowadzeniem gospodarstw domowych, lokali o charakterze zbiorowego mieszkania, węzłów cieplnych i hydroforni, oświetlenia budynków mieszkalnych, garaży, domów letniskowych w ogródkach działkowych – o ile nie jest w tych pomieszczeniach prowadzona działalność gospodarcza. Ponadto, w okolicznościach niniejszej sprawy wskazać trzeba na obowiązki wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, które ciążą na organach z mocy art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Z kolei stan faktyczny sprawy organy powinny ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego w celu ustalenia czy dana okoliczność została udowodniona. Zatem rozpoznając wniosek o przyznanie dodatku elektrycznego organ zobowiązany wniosek ten zweryfikować i w przypadku wątpliwości przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, w tym wywiad środowiskowy na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy. W toku tego wywiadu ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku (art. 32 ust. 4 ustawy). Organ powinien ustalić kto faktycznie zamieszkuje pod wskazanym adresem, czy istnieje umowa o dostarczanie energii elektrycznej do danego lokalu, czy w lokalu istnieje główne źródło ciepła zasilane energią elektryczną, kto opłaca rachunki za prąd. Zdaniem Sądu, po ustaleniu, że we wskazanym lokalu nie mieszkają inne osoby niż wskazane we wniosku oraz że skarżąca i jej mąż faktycznie opłacają rachunki za prąd i brak jest innego wniosku złożonego dla innego gospodarstwa domowego spod tego samego adresu, organ winien rozpoznać wniosek skarżącej na podstawie art. 33 ust. 1 ustawy i albo wypłacić skarżącej wnioskowany dodatek albo zakończyć postępowanie decyzją o odmowie przyznania dodatku w przypadku odmiennych ustaleń i braku zaistnienia przesłanek do przyznania tego świadczenia. Jak już wskazano wyżej, weryfikacja wniosku o przyznanie dodatku elektrycznego, zwłaszcza w sytuacji zaistnienia wątpliwości co do okoliczności istotnej z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy, powinna mieć charakter wszechstronny i nie może polegać jedynie na sprawdzeniu danych widniejących we wniosku o przyznanie dodatku oraz dołączonych do niego dokumentów, bez podjęcia czynności pozwalających na jednoznaczne wyjaśnienie wszelkich niejasności i to w sposób znajdujący odzwierciedlenie w aktach. Katalog źródeł i informacji, o których mowa w powołanych wyżej przepisach ustawy z 7 października 2022 r., a w oparciu o które organ może dokonać weryfikacji wniosku o dodatek elektryczny, ma w tym zakresie charakter otwarty. Tym samym brak należytego ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego na dzień wydania decyzji i to w zakresie przesłanek, od których spełnienia zależy możliwość przyznania skarżącej świadczenia, jest, zdaniem Sądu, nie do zaakceptowania, zarówno w świetle przepisów ustawy z 7 października 2022 r., jak też ogólnych zasad postępowania administracyjnego. Wobec powyższego Sąd uznał, że w niniejszej sprawie organy obu instancji dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego. Przede wszystkim dokonały zbyt formalnej wykładni art. 27 ust. 1 ustawy z 7 października 2022 r. w zw. z art. 3 pkt 13b Prawa energetycznego ograniczając pojęcie odbiorcy energii elektrycznej wyłącznie do formalnego aspektu podpisania przez dany podmiot umowy z dostawcą energii elektrycznej, niezależnie od okoliczności faktycznych związanych z zakupem i zużyciem energii elektrycznej, których to organy nie zbadały w sprawie. Organy pominęły przy tym podnoszone przez skarżącą w toku postępowania zasady ustroju małżeńskiego i wspólności majątkowej małżeńskiej oraz wspólnego gospodarstwa domowego małżonków. Arbitralnie przyjęły, że skarżąca nie będąc odbiorcą końcowym, to jest osobą, która podpisała (zawarła) umowę o dostawę energii elektrycznej, nie spełnia ustawowego warunku przyznania dodatku elektrycznego. Takie stanowisko Sąd uznaje za wadliwe. Pomija ono bowiem wskazane wyżej cele ustawy z 7 października 2022 r. Organy nie zbadały również wszystkich okoliczności mających znaczenie w sprawie, do czego obligowała je treść art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził, że zarówno zaskarżona decyzja, jak też poprzedzającą ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, to jest art. 27 ust. 1 ustawy z 7 października 2022 r. w zw. z art. 3 pkt 13b ustawy z 10 kwietnia 1997 - Prawo energetyczne oraz przepisów postępowania, tj. art. 7, 77 § 1, 79a § 1 i 80 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji musiało prowadzić do uchylenia obu wydanych w sprawie rozstrzygnięć. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634), orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 powołanej ustawy. Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni ocenę prawną i wskazania Sądu wyrażone w niniejszym uzasadnieniu. W szczególności weźmie pod uwagę cele ustawy z 7 października 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach służących ochronie odbiorców energii elektrycznej w 2023 r. w związku z sytuacją na rynku energii elektrycznej oraz zweryfikuje i oceni okoliczności związane ze stanem faktycznym sprawy, jako determinujące status rzeczywistego odbiorcy energii elektrycznej w gospodarstwie domowym.