I SA/Wa 1408/10

Referendarz sądowy Grzegorz Antas Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. Z. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. Z. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając wniosek J. Z. w sprawie ze skargi na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2010 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, prawomocnym postanowieniem z 23 września 2010 r. zwolnił skarżącego od kosztów sądowych, odmawiając jednocześnie przyznania mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Wnioskiem z 7 lutego 2011 r., złożonym na urzędowym formularzu PPF, skarżący ponownie wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu (adwokata). Z oświadczenia wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną. Źródłem ich dochodu są świadczenia emerytalno-rentowe (w tym dodatek pielęgnacyjny) w łącznej wysokości [...] zł (netto). Składający wniosek wskazał, że posiada dom o powierzchni [...] m², mieszkanie o powierzchni [...] m² oraz niewielką nieruchomość rolną. Koszty utrzymania, jak podano we wniosku, obejmują opłaty za czynsz (400 zł), leki (385 zł), energię elektryczną (134 zł/mies.), gaz (45 zł/mies.). Skarżący sprawuje stałą opiekę nad ciężko chorą żoną. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje: W świetle art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest natomiast możliwe wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym postanowieniem z 23 września 2010 r. postanowił: 1) zwolnić skarżącego od kosztów sądowych, 2) odmówić ustanowienia dla skarżącego pełnomocnika z urzędu. Taki kierunek rozstrzygnięcia podyktowany był ustaleniem, że wymóg uiszczenia kosztów sądowych przez skarżącego mógłby zostać uznany w rozpoznawanej sprawie za nieproporcjonalny w stosunku do możliwości płatniczych strony, niemniej trudna sytuacja finansowa skarżącego nie może być utożsamiana ze stanem skrajnego ubóstwa, co pozwalało przyjąć, że jest on w stanie sfinansować udział profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu (w charakterze zastępcy procesowego), jeżeli jego udział uznaje za konieczny. Powyższe rozstrzygnięcie nie ma charakteru ostatecznego w tym sensie, że możliwa jest jego zmiana, na żądanie strony, na podstawie art. 165 p.p.s.a. Przy kolejnym wniosku strony, do zweryfikowania wydanego rozstrzygnięcia wymagane jest jednak stwierdzenie, że nastąpiła zmiana okoliczności sprawy. Zakładać ona powinna zmianę sytuacji materialnej strony na niekorzyść, uniemożliwiającą aktualnie ponoszenie przez wnioskodawcę kosztów postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 17.03.2009 r. sygn. II GZ 51/09). Mając na uwadze powyższy warunek zmiany rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy, stwierdzić należy, że żądanie wnioskodawcy nie może zostać uznane za usprawiedliwione. Zastrzec jednocześnie trzeba, że kryterium obniżenia dochodowości gospodarstwa domowego skarżącego odnoszone być może jedynie do kwestii związanej z oceną możliwości płatniczych w zakresie ustanowienia pełnomocnika. Sprawa zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych, poprzez rozpoznanie jego ponownego wniosku w tym zakresie na podstawie art. 165 p.p.s.a., jest bowiem o tyle bezzasadna, że skutkiem prawnym postanowienia z 23 września 2010 r. jest zwolnienie strony z wymogu uiszczenia tychże kosztów. Zwolnienie powyższe nie zostało cofnięte (nie wygasło), wobec czego brak jest podstaw do przyznania skarżącemu w powyższym zakresie ponownie tego uprawnienia na mocy (kolejnego) orzeczenia sądu. Stwierdzenie braku podstaw do zmiany rozstrzygnięcia z 23 września 2010 r. w odniesieniu do kwestii ustanowienia pełnomocnika jest skutkiem uznania, że wyjaśnienia przedstawione w uzasadnieniu wniosku nie wskazują na jakiekolwiek okoliczności, które miały miejsce po rozpoznaniu poprzedniego wniosku o prawo pomocy i które dowodziłyby, że w świetle deklarowanych dochodów skarżącego, jego możliwości płatnicze zmieniły się na tyle, iż nie jest on obiektywnie w stanie wygospodarować środków na skorzystanie we własnym zakresie z usług radcy prawnego (adwokata). Należy zauważyć, że ciężar udowodnienia braku możliwości poniesienia kosztów ze względu na zaistnienie nowych okoliczności faktycznych spoczywa na wnioskodawcy. Okoliczności rzutujące na aktualną sytuację materialną strony zostały przedstawione w sprawie przyznania prawa pomocy zakończonej postanowieniem z 23 września 2010 r. i nie zmieniły się. Skarżący pozostaje nadal we wspólnym gospodarstwie domowym razem z żoną. Posiadany przez obojga majątek obejmuje dom, mieszkanie oraz niewielką nieruchomość rolną. Źródło utrzymania rodziny również nie zmieniło się (świadczenia emerytalno-rentowe przysługujące skarżącemu oraz jego żonie). Bez zmian in minus pozostaje także wysokość dochodów, które jeżeli oceniać przez pryzmat funkcji instytucji, w ramach której podlegają one badaniu, nie są niskie (kwota [...] zł netto) i mają jednocześnie charakter stały. Zauważyć trzeba, że poziom wydatków jakie obciążają skarżącego również został uwzględniony w toku rozpatrywanej wcześniej sprawy, albowiem, jak wynika ze złożonych aktualnie oświadczeń, nie zmienił się on w sposób istotny (wyszczególnione w oświadczeniu wydatki mają taką samą lub porównywalną/niewiele większą wysokość). Do kolejnego wniosku dołączone zostały dokumenty (faktury) potwierdzające ponoszenie wydatków na zakup leków. Dowodzą one tego, że istotnym obciążeniem gospodarstwa domowego pozostają wydatki na leczenie, niemniej jeżeli uwzględnić wysokość dochodów ([...] zł) i deklarowanych uśrednionych, stałych wydatków (około 900-1000 zł), skarżącemu pozostają do dyspozycji środki, które może on przeznaczyć na prowadzenie sprawy przed sądem. Z wolnej kwoty (około [...] zł) odliczeniu podlegać będzie dodatkowo koszt zakupu żywności, ponieważ tego rodzaju wydatku wnioskodawca nie wyszczególnił w złożonym oświadczeniu, jednakże łatwo dostrzec, że koszt ten w istotny sposób nie mógłby zmienić oceny odnoszącej się do możliwości finansowych składającego wniosek o prawo pomocy. Powyższe względy upoważniają do stwierdzenia, że sytuacja finansowa strony skarżącej nie daje podstaw do uwzględnienia jej żądania, co oznacza, iż nie zachodzą warunki do zmiany postanowienia poprzez rozszerzenie dotychczasowego uprawnienia przyznanego stronie. Należy zauważyć, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na uiszczenie kosztów postępowania jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność usług prawniczych i rosnąca ich konkurencyjność sprawiają, że skorzystanie przez skarżącego z pomocy profesjonalnego pełnomocnika, czy to w zakresie zasięgnięcia porady prawnej, czy też bycia reprezentowanym przed Sądem, nie jest związane z ryzykiem, do którego nawiązuje art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (doznanie uszczerbku w koniecznym utrzymaniu). Źródłem poczynienia wydatków na ten cel powinny stać się oszczędności wynikające z różnicy pomiędzy dochodami a wydatkami stałymi gospodarstwa domowego. Powołanie się przez skarżącego na konieczność "sporządzenia pism kasacyjnych" (przymus adwokacki) na obecnym etapie sprawy nie znajduje uzasadnienia, co powoduje, że tak formułowana okoliczność nie mogła ukierunkować wydawanego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. w związku z art. 165 i art. 258 § 2 pkt 7, orzeczono jak w sentencji postanowienia.