I SA/Wa 141/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: WSA Dariusz Pirogowicz WSA Joanna Skiba (spr.) Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi O.J. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji po wznowieniu postępowania oddala skargę. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] maja 2010 r. Minister Gospodarki utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lutego 2009 r., którą odmówił uchylenia ostatecznej decyzji Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2003 r., wydanej w przedmiocie przyznania odszkodowania za utracone składniki majątkowe przedsiębiorstwa pn. [...], z ustalonej szkody, powstałej na mieniu ruchomym i nieruchomym, poniesionej w związku z decyzjami Kierownika Ministerstwa Rynku Wewnętrznego z dnia [...] lipca 1991 r. i Ministra Kultury z dnia [...] lipca 2002 r. W uzasadnieniu organ orzekający podniósł, że żadna okoliczność i dowód przedłożony przez wnioskodawców nie stanowią przyczyn wznowienia postępowania, określonych w art. 145 § 1 pkt 5 Kpa. Minister wskazał, że ostateczną decyzją z dnia [...] listopada 2003 r., Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, stosownie do art. 160 § 3 i 4, w związku z § 1 art. 160 Kpa, przyznał na rzecz A.C, R. W., K. M., Z. W., M. S., E. J., T. J. i R. J. odszkodowanie w zakresie szkody powstałej na mieniu ruchomym i nieruchomym, w konsekwencji uznania za nieważne decyzji administracyjnych, na podstawie których nad przedsiębiorstwem pn. [...] ustanowiono przymusowy zarząd państwowy i przejęto je na własność Państwa. Minister podniósł, że odszkodowanie przyznano i wypłacono następcom prawnym M. J. i W. J., stosownie do udziałów spadkowych, stwierdzonych w prawomocnych postanowieniach sądowych o stwierdzeniu nabycia spadku. Po ponownym rozpatrzeniu wniosków wznowieniowych M. S., K. M. i Z. W., Minister Gospodarki postanowieniem z dnia [...] listopada 2007 r., - biorąc pod uwagę wytyczne zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 marca 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 1238/06, - wznowił postępowanie zakończone decyzją Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2003 r.. Podniósł, że wnioskodawcy, jako podstawę wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] listopada 2003 r., wskazali art. 145 § 1 pkt 5 Kpa. W odniesieniu do zarzutów, odnoszących się do kwestii prawa własności do wymienionego przedsiębiorstwa, Minister wywiódł, iż nawet założenie, że przedsiębiorstwo przy ul. [...] stanowiło współwłasność W. J. i jego pierwszej żony F. J. nie oznacza, że przedsiębiorstwo [...] przy ul. [...] stanowiło majątek odrębny W. J. i spadkobierców pierwszej jego żony F. Przedsiębiorstwo przy ul. [...], zostało zorganizowane w trakcie małżeństwa W. J. z drugą żoną M. J., zatem w świetle wyroku Sądu Najwyższego z dnia 29 grudnia 1955 r., sygn. akt IV CR 1338/1955, zgodnie z którym "mechaniczny warsztat stolarski nie może być zaliczony do przedmiotów nie objętych wspólnością ustawową w rozumieniu art. 21 § 2 Kodeksu rodzinnego", Minister stwierdził, że przedsiębiorstwo [...] przy ul. [...] było objęte małżeńską wspólnością ustawową W. J. i M. J. W celu wykazania, że przedsiębiorstwo [...] przy ul. [...] było majątkiem odrębnym W. J., gdyż zostało przeniesione z ul. [...] na ul. [...] w B., M. S. powołała się na treść pisma W. J. z dnia 1 lutego 1951 r., pisma z dnia 13 lutego 1951 r. Prezydium Rady Narodowej do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, gdzie znajduje się zapis, że zakład został przeniesiony i nie wyrejestrowany z ul. [...] oraz pisma [...] Fabryki [...] skierowanego do Z. [...] z dnia 29 grudnia 1959 r., w którym znajduje się wzmianka, że M. J. nie była właścicielką warsztatu [...], oboje jako małżeństwo mieli prawo do wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z gruntu i pomieszczeń zajmowanych przez zarządcę przymusowego. Pisma te, zdaniem Ministra, potwierdzają okoliczność, że maszyny i urządzenia, włączone do przedsiębiorstwa [...], zostały przeniesione z ul. [...] . Nie oznacza to jednak, iż chodzi o jedno przedsiębiorstwo, które zmieniło tylko swoją siedzibę. Przy ul. [...], na gruncie należącym do M. J. zostało zorganizowane bowiem nowe przedsiębiorstwo, mające nową siedzibę, stanowiące małżeńską wspólność ustawową M. i W. J. Nie jest przy tym istotne twierdzenie zawarte w piśmie [...] Fabryki [...], iż M. J. nie była właścicielką tego przedsiębiorstwa, gdyż tytuł własności do przedsiębiorstwa należy oceniać na podstawie przepisów prawa, nie zaś na podstawie subiektywnych stwierdzeń podmiotów, nieświadomych stanu prawnego przedsiębiorstwa – [...] Fabryki [...] czy też samego W. J. , który stwierdził w piśmie z dnia 11 lipca 1953 r., skierowanym do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, że "właścicielem całego przedsiębiorstwa wraz z budynkiem jestem dotychczas ja". W ocenie Ministra nowo pozyskane dokumenty (tj. zgłoszenie przemysłu z dnia [...] maja 1947 r., odpis aktu małżeństwa F. P. i W. J., akt zgonu F. J. - pierwszej żony W. J., sprawozdanie z dnia 8 lutego 1950 r. z kontroli Wytwórni [...] przy ul. [...], protokół z czynności Komisji zwołanej na dzień 24 stycznia 1951 r., w sprawie wprowadzenia zarządcy przymusowego w posiadanie [...], wł. W. J., pismo zastępcy Prezydenta Miasta B. z dnia 10 lutego 1950 r. oraz dokumenty w języku niemieckim z roku 1940 r. oraz kserokopie dokumentów nadesłanych przy wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i przy pismach uzupełniających nie dowodzą by przedsiębiorstwo stanowiło wyłączną własność W. J. Zdaniem organu, ustalenie przez Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w decyzji odszkodowawczej z dnia [...] listopada 2003 r., iż przedsiębiorstwo to stanowiło majątek wspólny W. i M. J. jest prawidłowe. W piśmie z dnia 9 marca 2009 r. stanowiącym uzupełnienie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, M. S. podniosła że dokument z dnia 8 i 10 lutego 1950 r. został sfałszowany. W odniesieniu do tego zarzutu Minister wskazał, iż dokument ten został nadesłany do akt sprawy przez samą M. S. , jednak po tym jak okazało się, że wynika z niego okoliczność sprzeczna z jej twierdzeniami, stwierdziła ona że jest to dokument sfałszowany. Wszelkie inwestycje poczynione przez W. J. na nieruchomości gruntowej stanowiącej majątek odrębny jego żony, jak podkreślił Minister, należy traktować co najwyżej jako nakłady i jako takie mogą być przedmiotem rozliczeń wyłącznie pomiędzy właścicielką gruntu a osobą, która ich dokonała. Dokument, na który powołuje się M. S. tj.: pismo z dnia 22 lutego 1991 r. Urzędu Wojewódzkiego w [...], skierowane do Ministerstwa Rynku Wewnętrznego, w którym znajduje się wzmianka, iż W. J. nie zdążył ujawnić swego prawa w księdze wieczystej, nie dowodzi, w ocenie organu, odrębnej własności do budynku i praktycznie nie ma większej wartości dowodowej. Poza tym dokument ten znajdował się w aktach sprawy przed wydaniem przez Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej decyzji odszkodowawczej z dnia [...] listopada 2003 r. Ponadto Minister zaznaczył, że przy ustalaniu tytułu własności do nieruchomości, bada się przede wszystkim wpis w księdze wieczystej. Opinia Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w zakresie prawa własności do nieruchomości nie posiada większej mocy dowodowej od wpisu w księdze wieczystej. Natomiast w odniesieniu do kwestii potrącenia w decyzji z dnia [...] listopada 2003 r., kwoty [...] zł, "z tytułu zobowiązań" byłego przedsiębiorstwa stolarni wobec Skarbu Państwa, organ orzekający w sprawie stwierdził, że nowo powoływany dowód - pismo Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 2 listopada 1953 r., nie jest dowodem na brak istnienia zobowiązań podatkowych, pomniejszających należne odszkodowanie. Odnosząc się do kolejnego dowodu - ekspertyzy biegłego F. S. z dnia 15 maja 1951 r., Minister stwierdził, że wprawdzie jest on dowodem, który był nieznany organowi w dniu wydania decyzji odszkodowawczej z dnia [...] listopada 2003 r., jednak jego pozyskanie nie wpływa na zmianę ustaleń dokonanych w przedmiotowej decyzji. Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydając swe rozstrzygnięcie oparł się min. na opinii biegłego - rzeczoznawcy A. L. z 2003 r. sporządzonej w przedmiocie ustalenia wartości szkody rzeczywistej na mieniu ruchomym przedsiębiorstwa. Opinii tej i zawartych w niej wyliczeń nie zakwestionowały M. S. i K. M. Za nieistotny dowód Minister uznał także protokół z dnia [...] stycznia 1951 r. w sprawie wprowadzenia zarządcy w posiadane przedsiębiorstwa, także w świetle twierdzenia K. M., że do odszkodowania nie zaliczono kwoty znajdującej się na książeczce oszczędnościowej, gdyż dokument ten został sporządzony przed ustanowieniem przymusowego zarządu państwowego. Organ wskazał, że wysokość przyznanego odszkodowania wnioskodawcy mogli zakwestionować korzystając z przysługującego im prawa wystąpienia z pozwem do właściwego sądu powszechnego, o czym zostali pouczeni w decyzji odszkodowawczej, jednak nie skorzystali ze swego prawa. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy są ponadto w ocenie Ministra: protokół otwarcia magazynu tego. przedsiębiorstwa z dnia 22 maja 1951 r., szkic budynków z roku 1913, zaświadczenie Biura Notarialnego w B. z dnia 18 lipca 1988 r., dotyczące księgi wieczystej Kw [...], odpis Kw Nr [...], billing rozmów telefonicznych i dwa oświadczenia o otrzymaniu od ówczesnego pełnomocnika Z. W. decyzji odszkodowawczej i innych pism urzędowych oraz fakt, że zdaniem M.S. jej pełnomocnik w sposób niewłaściwy prowadził sprawę. W odniesieniu do zarzutów O. J. zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie, Minister wskazał, że materiał dowodowy zgromadzony w przedmiotowej sprawie potwierdza, iż przedsiębiorstwo przy ul. [...] istniało, natomiast kwestia rejestracji przedsiębiorstwa była bez znaczenia przy ustalaniu odszkodowania, zatem nieistotne jest, czy organ wydający decyzję z dnia [...] listopada 2003 r., posiadał informację, że W. J. nigdy nie zarejestrował przedsiębiorstwa na ul. [...]. Bez wątpienia przedsiębiorstwo przy ul. [...] było przez W. J. prowadzone. Na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła O. J. wnosząc o stwierdzenie jej nieważności. W uzasadnieniu podniosła, iż przesłanka nieważności w związku z art. 156 §1 pkt 3 Kpa jest gwarancją powagi rzeczy osądzonej. W obrocie prawnym nie mogą bowiem funkcjonować dwie lub więcej decyzje rozstrzygających tę samą sprawę. Z tej przyczyny, zdaniem skarżącej, należy wyeliminować późniejsze decyzje z obrotu prawnego - tj. decyzję Ministra z dnia [...] listopada 2003 r., która jest sprzeczna z decyzjami Ministra Rynku Wewnętrznego z 1991 r. i Ministra Kultury z 2002 r. Ponadto zdaniem skarżącej, operaty sporządzone w sprawie a dotyczące wyceny przedsiębiorstwa były nierzetelne i znacząco różnią się od siebie. Ponadto jej zdaniem, protokół przejęcia z dnia [...] czerwca 1951 r. został sfałszowany, ponadto część dokumentów w sprawie zaginęła - np. pismo z dnia 14 lutego 1951 r. W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji. Pismem procesowym z dnia 25 stycznia 2011 r. o oddalenie skargi wniosła uczestniczka postępowania K. M. Wyrokiem z dnia 11 lutego 2011 r. sygn. akt IV SA/Wa 1382/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję. Powodem uchylenia zaskarżonej decyzji było naruszenie przepisu art. 24 § 1 pkt 5 kpa w zw. z art. 127 § 3 kpa, polegające na wydaniu zaskarżonej decyzji przez tę sama osobę, która brała udział w wydaniu decyzji pierwszej instancji . Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 września 2012 r. sygn. akt I OSK 1087/11 uchylił zaskarżony wyrok nie podzielając poglądu wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie i nakazał rozpoznać sprawę merytorycznie. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrując skargę zważył, co następuje. Skarga O.J. nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1. uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy; 2. stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach; 3. stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach. Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie została wydana z uchybieniami, które spowodowałyby konieczność jej uchylenia. W pierwszej kolejności wskazać jednak należy, że kwestia wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2003 r. była już przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej. Warto w tym miejscu zaznaczyć, iż stosownie do treści art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Jak już wyżej wskazano, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 12 marca 2007 r. sygn. akt IV SA/Wa 1238/06 uchylił decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] maja 2006 r. w części dotyczącej odmowy wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Ministra Gospodarki , Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2003 r. , wskazując, że w stosunku do decyzji wydanej na podstawie art. 160 kpa mają zastosowanie nadzwyczajne tryby postępowania . Przedmiotem oceny sądy w tym postępowaniu było zatem stanowisko organu nadzoru co do wystąpienia przesłanki określonej w art. 145 § 1 pkt. 5 kpa. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., będącym podstawą wznowienia postępowania w niniejszej sprawie, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Instytucja wznowienia postępowania należy do wyjątków od zasady trwałości decyzji ostatecznej wyrażonej w art. 16 k.p.a. Wznowienie postępowania ma na celu ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej wydaniem decyzji ostatecznej w przypadkach, w których w pierwotnym postępowaniu zaistniały nieuwzględnione przez organ, a przy tym istotne okoliczności o charakterze podmiotowym (dotyczące strony albo pracowników organu) lub przedmiotowym (obejmujące czynności postępowania wyjaśniającego). Chodzi tu przy tym o okoliczności, które mogły rzutować na sposób prowadzenia postępowania lub wynik sprawy. Postępowanie toczące się w trybie przepisów o wznowieniu postępowania administracyjnego nie może być traktowane jak kolejna instancja administracyjna, w czasie której strona zgłaszać będzie nowe twierdzenia i dowody, niepodniesione uprzednio w toku zwykłego postępowania administracyjnego. Katalog przesłanek wznowienia postępowania jest zamknięty, a ich dobór zależy od ustawodawcy. Z akt administracyjnych niniejszej sprawy wynika, iż strony nie skorzystały ze środków zaskarżenia, przysługujących im od decyzji z dnia [...] grudnia 2003 r., a zatem stała się ona ostateczna. Gdy podstawę wznowienia postępowania administracyjnego stanowi 145 § 1 pkt 5 k.p.a. jako wartość zasadniczą przyjęto wyjście na jaw istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy nowych okoliczności faktycznych i nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, a nieznanych organowi, który wydał decyzję. Analiza tego przepisu prowadzi do wniosku, że warunkiem wznowienia postępowania jest pojawienie się tylko takich faktów, które są dla sprawy istotne, że są one nowe, że istniały one w dniu wydania decyzji oraz że nie były one znane organowi administracyjnemu. Zwraca także na to uwagę orzecznictwo wskazując, że uchylenie decyzji ostatecznej może nastąpić tylko wtedy, gdy okoliczności stanowiące podstawę wznowienia okażą się na tyle istotne, że wywrą bezpośredni wpływ na rozstrzygnięcie zawarte w decyzji ostatecznej (por. np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 marca 2006r., V SA/Wr 2510/05, Lex nr 2020375). W realiach niniejszej sprawy tymi dokumentami miałyby być w szczególności : ekspertyza biegłego S. z dnia 15 maja 1951 r., pismo W. J. z dnia 1 lutego 1951 r., pismo z dnia 13 lutego 1951 r. Prezydium Rady Narodowej do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej, gdzie znajduje się zapis, że zakład został przeniesiony i nie wyrejestrowany z ul. [...] oraz pisma [...] Fabryki [...] skierowanego do Z. [...] z dnia 29 grudnia 1959 r., w którym znajduje się wzmianka, że M. J. nie była właścicielką warsztatu [...]. Wszystkie pisma złożone w toku postępowania wznowieniowego miały dowodzić, że przedsiębiorstwo [...] przy ul. [...] nie było objęte małżeńską wspólnością ustawową W. J. i M. J. , stanowiło zaś majątek odrębny W. J. Zatem odszkodowanie ustalone w decyzji z dnia [...] listopada 2003 r. za szkody poniesione w mieniu ruchomym nie powinna być przyznane następcom prawnym M. J. Pismo Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia 2 listopada 1953 r., miało wskazywać na brak istnienia zobowiązań podatkowych, pomniejszających należne odszkodowanie. Z takim stanowiskiem zaprezentowanym we wniosku o wznowienie postępowania oraz w pismach uzupełniających nie można się zgodzić. Organ nadzoru w sposób wyczerpujący (odnosząc się do każdego zgłoszonego dowodu) wykazał, ze nie mają one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Rozważania w tym zakresie organu administracji sąd orzekający w całości podziela i przyjmuje za własne. Oznacza to - zdaniem sądu- iż Minister Gospodarki prawidłowo ocenił, że zgromadzone w postępowaniu wznowieniowym dowody nie dowodzą, że [...] przy ul. [...] to w istocie to samo przedsiębiorstwo, które zmieniło tylko swoją siedzibę przy ul. [...]. Na gruncie należącym do M. J. zostało zorganizowane bowiem nowe przedsiębiorstwo, mające nową siedzibę, stanowiące małżeńską wspólność ustawową M. i W. J. Nie ma zatem podstaw do uchylenia decyzji z dnia [...] listopada 2003 r. Za niezasadne należy również uznać zarzuty dotyczące operatów szacunkowych sporządzonych dla potrzeb prowadzonego postępowania odszkodowawczego. W postępowaniu wznowieniowym organ nie ocenia przeprowadzonego postępowania administracyjnego jak organ odwoławczy , lecz prowadzi je w kontekście wystąpienia przesłanek z art. 145 § 1 kpa. Odnosząc powyższe do rozważanej sprawy uznać należy, że decyzja zaskarżona jak i decyzja poprzedzająca Ministra Gospodarki z dnia [...] lutego 2009 r. nie naruszyły przepisów prawa materialnego, jak również procesowego w stopniu, który miałby istotny wpływ na wynik sprawy i dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga została oddalona.