I SA/Wa 141/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędziowie WSA Dorota Apostolidis (spr.) WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant referent stażysta Joanna Berbecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 maja 2015 r. sprawy ze skargi P. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej jako "k.p.a."), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. w dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego na zakup leków i leczenia w [...] r. Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym: Pismem z dnia [...] r. P. P. wystąpiła o przyznanie pomocy materialnej na [...], [...] i [...] kwartał [...] r. obejmującą m.in. zasiłek celowy na zakup leków i leczenia w [...] r. w pełnej wysokości [...] zł. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent W. odmówił przyznania zasiłku celowego na zakup leków i leczenia w [...] r. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskodawczyni jest osobą prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe. Jednocześnie wnioskodawczyni nie pracuje zawodowo, ani dorywczo, jak również nie prowadzi własnej działalności gospodarczej. Ponadto wnioskodawczyni nie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Organ podniósł, że wnioskodawczyni zajmuje trzy pokojowe mieszkanie wraz z matką i nie wnosi opłat za czynsz, natomiast faktury za energię elektryczną regulowane są przez ośrodek pomocy społecznej w pełnej wysokości. Wskazując na treść art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej Prezydent stwierdził, że zgodnie z art. 106 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej świadczenie przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek. Tym samym należało odmówić przyznania zasiłku celowego we wnioskoskowanym zakresie, albowiem wniosek dotyczył miesiąca kwietnia, a został złożony w [...] r. Ostatecznie Prezydent wskazał, że decyzją z dnia [...] r. nr [...] r. odmówiono wnioskodawczyni przyznania zasiłku celowego na zakup leków i ziół w miesiącu [...] r. Odwołanie od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] r. złożyła P. P.. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. w dnia [...] r. W uzasadnieniu organ wskazał, że w myśl art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej organ może przyznać zasiłek celowy w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Tak skonstruowany przepis przesądza, że udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego następuje w sferze uznania administracyjnego. Kryteria podlegające ocenie zawarte są w art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej. Kolegium wskazało, że wnioskodawczyni odmawia współdziałania z pracownikiem socjalnym odmawiając podania nazw leków, mimo, że z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej brak współdziałania z pracownikiem socjalnym stanowić może podstawę nie tylko do odmowy przyznania pomocy społecznej, ale również o uchylenia takiej decyzji lub wstrzymania świadczeń. Organ wskazał, że wnioskodawczyni nie korzysta z pomocy finansowej ojca mino, że ciąży na nim obowiązek alimentacyjny. Kolegium wskazało również, że w miesiącu [...] r. przyznano wnioskodawczyni pomoc finansową w w postaci zasiłku celowego w wysokości [...] zł na opłacenie energii elektryczne, zasiłek stały w wysokości [...] zł, zasiłek na zakup żywności w kwocie [...] zł oraz zasiłek celowy na zakup odzieży w wysokości [...] zł. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia z dnia [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła P. P.. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie podkreślenia wymaga, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 39 ust 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej stronie może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może zatem, w myśl ww. przepisu, zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, także kosztów pogrzebu, przy czym użycie sformułowania "w szczególności" świadczy o tym, że jest to katalog przykładowy. Tym samym z brzmienia powołanych unormowań i użytego w nich zwrotu "może", wynika, że decyzja wydana w tym trybie przez organ administracji, ma charakter uznaniowy, co oznacza, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym powoduje, że nawet fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Oczywistym jest przy tym, że owo uznanie administracyjne doznaje ograniczeń. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika bowiem, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 1 i 4 cytowanej ustawy). Jednocześnie z treści art. 2 ust. 1 i 2 i art. 3 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wynika, że polityka społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości poprzez zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Reasumując powyższe należy wskazać, iż pomoc społeczna realizowana jest w stosunku do osób, które nie potrafią same w sposób obiektywny przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej w jakiej się znalazły. Jednocześnie udzielenie tej pomocy zmierzać ma do usamodzielnienia się tychże osób. Przyznanie zasiłku celowego, jako pomocy udzielanej na konkretny cel, podlega uznaniu administracyjnemu, które obejmuje również prawo organu da oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w odniesieniu do konkretnej osoby, jak i w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Należy również podkreślić, że świadczenia z pomocy społecznej mają jedynie charakter pomocniczy, tzn. są przyznawane w zakresie w jakim osoby ubiegające się o ich przyznanie same we własnym zakresie nie są w stanie ich zapewnić. Jeżeli zatem osobie wnioskującej przysługuje świadczenie w postaci obowiązku alimentacyjnego, to w pierwszej kolejności środki utrzymania powinny pochodzić właśnie z tego źródła. W myśl bowiem art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 583) wynika, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Tym samym rezygnacja z ustanowienia alimentów nie może oznaczać, że ciężar utrzymania ma pokrywać państwo w ramach środków przeznaczonych na pomoc społeczną. Ponadto udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Tym samym organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt l OSK 1464/06, Lex nr 299415; z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt l OSK 624/07, Lex nr 500091; z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1498/10). Z akta administracyjnych niniejszej sprawy wynika, że skarżąca mieszka w trzypokojowym mieszkaniu wraz z matką, która prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] r., a także oświadczeń samej skarżącej wynika, że skarżąca nie otrzymuje pomocy finansowej od rodziców, przy czym swojego ojca nie zna i świadomie rezygnuje z możliwości uzyskania od niego alimentów. Ponadto z przeprowadzonego w dniu [...] r. wywiadu środowiskowego wynika, że skarżąca oświadczyła, że wydaje na leki [...] zł, przy czym w trakcie przedstawiania faktur zakryła nazwy leków stwierdzając, że ośrodek pomocy społecznej nie musi posiadać informacji na temat tych nazw a do rozliczenia wystarczy przedstawiona faktura zawierająca koszt leków, nr faktury oraz datę wykupionych leków, zaś kwota [...] zł stanowi koszt miesięcznej rehabilitacji. W aktach administracyjnych sprawy znajdują się również kserokopie recept oraz dwóch wycen leków w ramach zapotrzebowania rocznego, w których nazwy leków zostały w części zakryte. W piśmie z dnia [...] r. Organ informując o przedłużeniu terminu rozpoznania wniosku skarżącej wskazał, że termin zostaje wydłużony do czasu dostarczenia przez skarżącą rozliczenia udzielonej pomocy finansowej na dofinansowanie zakupu do leków za miesiące [...] i [...] r. w kwocie po [...] zł. Powyższe wskazuje, że skarżąca nie współpracuje z pracownikami socjalnymi i utrudnia rozliczenia przekazywanych kwot uniemożliwiając weryfikację zasadności i celowości wydatkowanych środków z zaleceniami lekarzy. W odniesieniu do kwoty [...] zł na cele rehabilitacyjne należy zwrócić uwagę, że w aktach sprawy znajduje się korespondencja skarżącej z Oddziałem [...] Narodowego Funduszu Zdrowia, z której wynika, że skarżąca ubiega się o zabiegi: technika osteopatii całego narządu ruchu (zabieg [...] minutowy – [...] razy w miesiącu), technik manualnych całego narządu ruchu (zabieg [...] minutowy – [...] razy w miesiącu), masażu leczniczego całego narządu ruchu (zabieg [...] minutowy – [...] razy w miesiącu), akupresura z akupunkturą całego narządu ruchu (zabieg [...] minutowy – [...] razy w miesiącu), gimnastyki w ciepłym basenie pod kierunkiem fizykoterapeuty (zabieg [...] minutowy – [...] razy w miesiącu), ćwiczenia pod kierunkiem lekarza osteopaty (zabieg [...] minutowy – [...] razy w miesiącu). Jednocześnie w aktach administracyjnych znajduje się zaświadczenie lekarskie z dnia [...] r., z którego wynika, że skarżąca wymaga leczenia metodą osteopatii, jednakże brak jest zaleceń co do zakresu oraz intensywności zaleconego leczenia. Brak jest przy tym innych zaświadczeń wskazujących, że skarżąca musi korzystać z rehabilitacji w pozostałym zakresie. Tymczasem zgodnie z art. 4 ustawy o pomocy społecznej wynika obowiązek współdziałania z ośrodkiem pomocy społecznej. W niniejszej sprawie owo współdziałanie oznacza przedstawienie zaświadczeń lekarskich potwierdzających, że korzystanie z dodatkowych świadczeń poza przyznanymi skarżącej w ramach świadczeń NFZ, miało charakter niezbędnej potrzeby bytowej. Należy przypomnieć również, że w myśl art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W tej sytuacji prawidłowo przyjęto, że skarżąca nie spełnia przesłanki przewidzianej w art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Należy przy tym zauważyć, że odmowa przyznania ww. świadczenia z pomocy społecznej winna być oceniana również w kontekście faktu, że skarżąca świadomie rezygnuje z możliwości ustanowienia obowiązku alimentacyjnego od jej ojca twierdząc, że "nie chce mieć z nim nic wspólnego". Tymczasem z treści art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 583) wynika, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Rezygnacja z ustanowienia alimentów od ojca skarżącej nie może oznaczać, że ciężar utrzymania skarżącej ma pokrywać państwo w ramach środków przeznaczonych na pomoc społeczną. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.